Leonardus Justinianus (Chiensis), De jactura Constant., editus a Lonicero, II. 86, 87. (Item.)
P. A. G., Medio èvo, voce Mina. — Qui p. 52 e segg. (Tutto il filo, fino alle ultime dimostrazioni, condotto da ingegneri italiani.)
[267.] Fontanus, 467, 33: «Martinengus, mirabilis inventor et artifex operum bellicorum, quinquaginta quinque fuisse dicuntur, perlevi negotio ludificabatur actis contra cuniculis et specubus introrsum....» 473, 1: «Immani specu sub terram, transversis cuniculis, hostium cuniculos trigintaduos excipiebat....» 476, 9: «Super terram bombardis et subter cuniculis ludificatus est hostem.»
[268.] Fontanus, 476, 38: «Vis cuniculi pleni materiæ inflammatilis evanuit in venas subterraneas et contra actos cuniculos.»
Bosio, 668, C: «La maggior parte delle mine però non ebbe effetto per cagione delle contrammine dell'industrioso e vigilantissimo Martinengo.... stando continuamente ad ascoltare.... Si mettevano bacini da barbiero con sonagli dentro, e tamburi.... Molte trovate ne furono.... abbruciati e soffocati i Turchi con barili di polvere che il Martinengo stesso collocò nel pertugio.»
[269.] Bosio cit., 686, B: «Il Martinengo per vedere se una traversa era ben fatta, mettendo l'occhio ad un pertugio.... venne una archibugiata che gli schiacciò e passò l'occhio.»
[270.] Fontanus cit., 484, 9: «Martinengus.... ictu chirioboardæ oculo privatus.» — 470, 39: «Armato peditatu quindecim millium boardericorum.» — 482, 27: «Efferacior vis tormentorum continuit boatus suos.» — 483, 35: «Chirioboarderici intra aggeres latitantes stabant tormentis paratis.» — 484, 14: «Quantum eæ chirioboardæ nobis nocebant.» — 486, 43: «Chirioboarderiis pluvia obstitit.... nam pulvis madefactus incendi non potuit.»
P. A. G., Medio èvo, II, da 35, a 51.
[271.] Fontanus, 471, 40: «Vis quadraginta bombardarum, quæ jactu saxorum rotunditatis palmorum novem, aliquando undecim.... urbem vexabant.» Item, 471, 20: 474, 49.
[272.] Fontanus, 471, 45: «Duodecim æneæ machinæ globos æneos majores justo capite evomebant.... nomen a serpentibus Basiliscis.... Ante ora omnium centum et triginta missilia.... quod licet supra naturam videatur, tamen ita rem esse compertum est.»