P. A. G., Medio èvo, e Guerra dei pirati, Vedi l'Indice alla voce Legato. — Qui sopra, nel vol. primo, p. 32.

[2.] Paulus Pp. III, Dilecto filio nobili viro G. Virginio Ursino, comiti Anguillariæ. — Dall'Archivio dei Notaj camerali, come alla nota quarta, protocollo di B. Berisio, ch. 381 vers.: «Dilecte fili etc... Mittimus isthuc venerabilem fratrem Joannem epum Papien., causa revidendi et recognoscendi computa galearum nostrarum, qui etiam tibi nonnulla nostro nomine referet. Quare ejus relatis, non secus ac Nobis habebis fidem. Datum Romæ apud s. Petrum, die quinto novembris MDXXXVII, pont. nri. an. quarto. — Fabius Vigil.»

[3.] L'Archivio principesco degli Orsini, aperto per la somma cortesia dell'eccellentissimo don Filippo alle mie ricerche, forse appresso darà maggior chiarezza ai fatti del conte Gentile, quando saranno fatti gli indici e gli inventarî, recentemente ordinati dalla saviezza del possessore.

Bosio, e gli altri appresso alla nota 8.

[4.] Archivio dei Notaj e cancellieri di Camera a Montecitorio in Roma. Volume segnato, Contract. ab anno 1534 ad 1539. Not. Berisius, ch. 377: «Die dominica undecima novembris MDXXXVII, Civitævetulæ in palatio Cameræ etc. — Remus in Christo pater et dominus Joannes de Rubeis epus Papien. Cameræ aplicæ præsidens et clericus, et commissarius a SSmo D. N. Papa ad locum Civitævetulæ destinatus, rev. d. Guido Pacellus commissarius et Alexander Bencius computista dictæ Cameræ, qui ex eo quod intendunt tres triremes SSmi D. N. Papæ cum suis armamentis, furnimentis, et rebus eis necessariis sibi ipsis ab illmo et exmo d. Gentile Virginio Ursino, comite Anguillariæ consignandas, postquam sibi consignatæ fuerint, nobili dno Jacobo Hermolao Sanctitatis suæ camerario secreto, et dictarum triremium capitaneo asserto consignare, prout Sanctitas sua verbo tenus dicto rmo dno epo et clerico, ut ibidem assertum fuit, commisit; et similiter remus d. epus Ariminen. Sanctitatis suæ et Cameræ aplicæ generalis thesaurarius similem commissionem sibi dedit verbo: tamen easdem triremes recipere nec acceptare intendunt nisi prius per aliquos peritos expertos nautas, et per dictum d. Jacobum cum aliis duobus nautis ab eo nominandis, si navigabiles et paratæ ad exercitium maritimum fuerint, dictum et attestatum fuerit, cum in similibus experientiam aliquam non habeant; et propterea coram ipsis vocare fecerunt dnum Paulum Justinianum venetum, Joannem de Milano patronum galeræ sancti Augustini et Georgetum Cammillum comitum dictæ galeræ qui demum coram eisdem rmo d. epo. ac dnis commis. et computista affirmarunt dictas tres galeras Sanctitatis suæ nunc in portu Civitævetulæ existentes, nuncupatas unam S. Petro, aliam S. Paulo, reliquam S. Joanni, vidisse illasque in rei veritate navigabiles aptasque et paratas ad bellum et usum marittimum, dummodo earum ciurmis et panaticis necessariis furniantur, etc. et pro talibus teneri et adjudicari posse prout ipsi tenent et judicant. Super quibus etc.

»Acta fuerunt hæc. Civitævetulæ in palatio Cameræ etc, die et anno ut supra.

»Successiva vero die præd. d. Jacobus Hermolaus dixit et affirmavit tres galeras in præinsertis designatas cum armamentis furnimentis et aliis rebus dictis galeris necessariis jam a quatuor diebus citra cum aliis duobus practicis et expertis nautis, sibi fidis et amicis, nominatis Bartholomæo de Gallipoli patrono capitanæ, et Dominico de Genua patrono triremis S. Pauli, ab ipso d. Iacobo vocatis; et cum eo revidentibus et judicantibus, bene et fideliter atque accurate vidisse, illasque pro bonis et navigabilibus ac aptis et paratis ad omnem et quamcumque factionem et exercitium marittimum, etiam ad navalem bellum, cognovisse et judicasse.»

[5.] Archivio cit., nella nota precedente ch. 382: «Inventario de la ghalera Capitana de santo Joanne de Nostro Signore, qual'è al presente nel porto de Civita vecchia, et altre cose consegnate per l'illmo et exmo signore il signor conte de Languillara al rmo signor vescovo di Pavia presidente et chierico di Camera aplca, come commissario di Sua Santità a dì XII de novembre del MDXXXVII. Velame etc. — Sartiame ecc. L'artiglieria di san Giovanni ecc.... — Inventario della ghalera di san Paulo.... ecc. — Et de sancto Pietro ecc.»

[6.] P. A. G., nel primo volume, p. 364.

[7.] Paulus III, Jacobum de Hermolais nuncium et commissarium deputat pro securitate littorum Romandiolæ et Marchicæ, earum comunitatibus præcipiens ut cujuscunque generis victualia, earum naviliis conducenda, justo prætio recepto, subministrent trans mare Christianæ Classi. — Datum Romæ die secunda januari MDXXXVII. — Arch. Secr. Vat. ex tom. minut. brev. die dicta, numero 40, p. 52, e copia presso di me.