[11.] Documenti cit., alle note 4, 7, 8.

[12.] Paulus III, Hieronymum Grossum, triremium contra Turcas muniendarum, commissarium constituit, dalle Schede Borgiane, e copia presso di me: «In provinciis nostris Marchiæ et Romandiolæ.... milites, nautas, et remiges conducas et describas.... carceratos et facinorosos et damnatos ad triremes inquiras etc. — Dat. Romæ die octava januarii, MDXXXVIII. Pont. IV. — Fabius Vigil.»

[13.] Paulus Pp. III, Marcum epum Senegalliensem classis maritimæ adversus Turcas jam paratæ commissarium constituit. Dall'arch. di Ancona, Schede Borgiane, e copia presso di me: «Pro majori et celeriori executione.... tibi mandamus ut victualia et alia omnia ad classem necessaria pares.... et remiges in toto Statu ecclesiastico tibi assignari procures. Dat. Manliani die xvi martii. Pont. IV.»

[14.] Archivio della eccellentis. casa Ricci in Roma, nel suo palazzo a Monserrato. — Scritture originali di monsignor Giovanni Ricci, tesoriere dell'armata navale in tempo di Paolo III. — Sono sette volumi in gran foglio legati alcuni di cordovano, altri di pergamena, e quivi corrispondenze, ordini, lettere, remissioni di danaro, spese e simili. Ne verrò citando, secondo il bisogno, i titoli e i documenti, e con essi potrò correggere errori e varianti di data e di nomi che pur vanno per le stampe.

[15.] Ferdinandus Ughellus, Italia sacra, in-fol. Venezia, 1720, V, 133.

[16.] Angelus Massarellus, Diaria, Mss. Concilii tridentini: «Quarto idus Februari.... Dominus Marcus Grimani, patriarca Aquilegiensis, classis pontificie præfectus, sacris in basilica principis Apostolorum peractis, designatus fuit: qui die tertia Martii ex Urbe recedens Corcyram versus cum triremibus pontificiis iter arripuit.»

Raynaldus, Ann. Eccl., 1538, n. 4, et 7.

Jovius cit., 456.

Maurocenus cit., 479, 511.

[17.] Archivio Ricci cit., Volume intitolato Tesoreria dell'armata contro il Turco: Ordini, conti, ricevute, et altro per servitio di detta armata, segnato di fuori col numero IX da pagina 128 a 174; specialmente la pagina 134, contiene la gran maggioranza della nota seguente.