Nel De naturis rerum, l. II, c. 174, Alessandro Neckam parla similmente della Salvatio, ma non dice dove fosse. Nel Colosseo la pone inoltre il Ramponi: «Templum namque in urbe Roma factum erat, quod totius orbis existebat caput, mirabili modo constructum pariter et fabricatum, magne latitudinis et immense altitudinis, quod dicebatur Colideus, quia dii ibi colebantur. In hoc vero Collideo erat congregatio statuarum deorum omnium gentium in sublimi parte ipsius templi, in secretissimo loco existentium, tintinnabulum vero ad collum uniuscuiusque statue appendebat, et sacerdotes die ac nocte semper vicissim vigilantes eas custodiebant. Illa vero gens qui rebellis contra Romanum imperium consurgere conabatur, et censum statutum Romano imperio dare recusabat, statua illius gentis, per artem magicam a poeta, scilicet a Virgilio constructa, statim commovebatur, et tintinnabulum, quod in collo eius habebat, illico resonabat. Qualis statua ipsius gentis nomen habens in caput scriptum, sacerdotes vero tintinnabulum audientes ad urbis Romane pretores velocissime proficisci properabant, superscriptionem et ipsius gentis nomen in scriptis eis deferentes, et tunc ipsi pretores exercitum militum et virorum pugnatorum prout res postulabat ad gentem illam subiugandam festinanter mittere properabant». Lo stesso ha Uguccione da Pisa (Hugwitio, Hugutio), il quale chiude la sua breve descrizione dicendo: «Tali arte Romani Trojani mundum subjugabant» (V. Du Cange, Glossarium, s. v. Coliseum). Andrea Ratisbonense nella sua Cronaca copia Uguccione (Ap. Eocard, Corp. histor. m. ae., t. I, col. 1941). Egli chiude la sua breve descrizione dicendo: «Tali arte Romani totum mundum sibi subjugaverunt».

[364]. Nel tempio della Concordia la pone Guglielmo le Clerc de Normandie nel suo poema della Vergine (V. Stengel, Mittheilungen aus französischen Handschriften der Turiner Universitäts-Bibliothek, Halle, s. S., 1873, p. 14-5, n. 18):

Verite fu, que a Rome aueit

Un temple qui mult esteit

Edefie mult richement

E funde ancienement,

Tempie de cuncorde aueit nun,

Si vus dirrai par quel resun,

Si a mei entendre nolez,

Il esteit issi apelez.