[672]. Op. cit., v. I, p. 72. In un commento in prosa alla Speculum Regum di Gotofredo da Viterbo (ap. Pertz, Script., t. XXII, p. 75) ai legge quanto segue: «Sciendum est quod imperator Antoninus Pius erat mitis et benignus, avaritiam non habens nec amans. Ideo ab omni populo romano imperio subiecto tributum accipere noluit, sed terram de omnibus regnis mundi loco tributi apportari iussit in signum obedientie, et montem Rome qui dicitur omnis terre iuxta sepulchrum Remi de eadem terra fecit». Qui al allude evidentemente al Monte Testaccio.

[673]. Del Mausoleo l'Anonimo dice: «Augusta imperatorum, id est Lausca vocabulis corruptis, quam ad portam Flamineam scilicet hodie populi porta, inter ripam et viam Tiberis, Octavianus fecit fieri tempore quarti sui consulatus, ad resecandum expensas maximas sepulchrorum Imperatorum, quod adhuc apparet opus mirifice ornatum et opertum tabulis marmoreis. Multa ibi sepulchra fecit, in quibus nullum erat aliud necessarium nisi scribere gesta funeratorum in sepulchro praedicto; quibus sepulchrum cuilibet erat statua, quae non spectabat nisi denominari nomen defuncti, et scribere gesta per eum, et in medio loci ubi sacerdotes scenici stabant ad eorum pertinendam faciendum, cum cathedra, in qua idem Octavianus quando intrabat posset sedere si vellet, donec sacrificia vel cerimoniae exercebantur; et ut reputaretur locus magnae nobilitatis, iussit per totum mundum portare super illum locum cyrothecam terrae plenam idem Octavianus, et tanta fuit multitudo praedictae terrae ibi iussu praedicto posita, quod mona ibi isto modo factus extitit».

[674]. Ma parecchie opinioni si ebbero circa la origine di questa festa. Anzi tutto, secondo la Descriptio plenaria l'idea di mutare la festa pagana sarebbe venuta ad Eudossia, moglie dell'imperatore Arcadio, in Roma stessa; secondo il Durand, Rationale divinorum officiorum, l. VII. c. 19, tale idea sarebbe venuta a Teodosia, moglie di Teodosio II, in Alessandria. (Cf. Giovanni Beleth, Explicatio divinorum officiorum, c. 141, e Hospinianus, De festis). Altri attribuiscono la istituzione della festa a Silvestro I (314-335). In un racconto francese intitolato: Pourquoy la feste saint Pere ad vincula fu celebree, contenuta nel cod. Fr. 413 della Bibl. Nat. di Parigi, f. 102 r., l'instituzione della festa ha tutt'altri motivi, ed è attribuita a un papa Alessandro.

[675]. I trattati intesi a instituire il buon principe formano nel medio evo una vera letteratura. V. Bartsch, Das Fürstenideal des Mittelalters im Spiegel deutscher Dichtung, Lipsia, 1868.

[676]. V. 4104-5.

[677]. Speculum Regum, v. 906-8; così ancora nella partic. X della Memoria Saeculorum.

[678]. Benois, Chronique rimée, l. II, v. 27836-7.

[679]. V. Flacii Illirici Varia doctorum piorumque virorum de corrupto ecclesiae statu poemata, 2ª ed., 1754, p. 425.

[680]. Ap. Du Méril, Poésies populaires latines du moyen âge, p. 145.

[681]. Cod. d. Nazion. di Torino L, IV, 18, f. 41 r.