[105]. San Bernardo diresse a Eugenio III i suoi libri De consideratione, nel IV de’ quali gli dice: — Qual cosa è più nota ai secoli, che la protervia e il fasto de’ Romani? gente disavvezza dalla pace, avvezza al tumulto; gente immite e intrattabile finora, che non sa star sottomessa se non quando non vale a resistere. Quest’è la piaga, e a te spetta il curarla. Ridi forse di me, credendola incurabile? non diffidare».

[106]. Otto Frising., De gestis Frid., lib. I. cc. 27. 28. — Le proposizioni de’ Romani a Corrado furono compendiate in questi versi:

Rex valeat: quidquid cupit obtineat; super hostes

Imperium teneat; Romæ sedeat; regat orbem

Princeps terrarum, ceu fecit Justinianus;

Cæsaris accipiat Cæsar, quæ sunt sua præsul,

Ut Christus jussit Petro solvente tributum.

[107]. Amand, De primis actibus Friderici. — Otto Frising., De gestis Friderici. Ottone morì nel 1158, e lo continuò Radevico canonico di Frisinga, molto inferiore pel dettato e più pei concetti. Le loro storie furono ridotte in versi dal Guntero, tedesco contemporaneo, in un poema intitolato Ligurinus.

[108].

Ductus ab antiquo priscorum tempore regum