XXVIII.
Italia alla morte di Cesare
242
XXIX.
Guerre civili fino all'Impero
306
LIBRO QUARTO
XXX.
Augusto. Sistema imperiale
349
NOTE:
1. Κατὰ τοὺς δικαιοτάτους τρόπους.2. Ulpiano li conta fra le res mancipi; e quod attinet ad jus civile, servi pro nullis habentur. Servitutem mortalitati fere comparamus (Dig. l. t. 17. l. 32, e 209 fragm. Ulpiani). In potestate dominorum sunt servi: quæ potestas juris gentium est; nam apud omnes per æque gentes animadvertere possumus, dominis in servos vitæ necisque potestatem fuisse: et quodcumque per servum acquiritur, id domino acquiri (Inst. i, t. 8). Floro li chiama secundum genus hominum (Hist., III. 20). Ilpo presso Seneca (Controv. X. 4), dice in servum nihil non domino licere. Giovenale nella Sat. v. 210 scrive quest'infamia: Pone crucem servo. Meruit quo crimine servus
Supplicium? qui testis adest? quis detulit? audi:
Nulla satis de vita hominis cunctatio longa est.
O demens! ita servus homo est? Nihil fecerit: esto.
Sic volo, sic jubeo: stet pro ratione voluntas.