[772]. Caton., De agr. cult., 144, 2: Qui oleam legerint, omnes iuranto ad dominum aut ad custodem sese oleam non subripuisse neque quemquam suo dolo malo ea oletate ex fundo L. Manli. Qui eorum non ita iuraverit, quod is legerit omne, pro eo argentum nemo dabit, neque debebitor. Cfr. 145, 2.
[773]. Caton., De agr. cult., 14, 5.
[774]. Caton., De agri cult., 144, 2-3: Scalae ita ut datae erunt, ita reddito, nisi quae vetustate fractae erunt. Si non [erunt] reddet, aequom solvito, id viri boni arbitratu deducetur. Siquid redemptoris opera domino damni datum erat, resolvito: id viri boni arbitrato deducetor; 146, 3: Vasa, torcula, funes, scalas, trapetos, et siquid aliut datum erit, salvo recte reddito, nisi quae vetustate fracta erunt, si non reddit, aequom solvito.
[775]. Caton., De agri cult., 144, 3: Legulos, quot opus erunt, praebeto et strictores. Si non praebuerit, quanti conductum erit aut locatum erit, deducetur: tanto minus debebitur.
[776]. Caton., De agri cult., 145: Si operarii conducti erunt aut facienda locata erunt, pro eo resolvito aut deducetur. — 146, 3: Si emptor legulis et factoribus, qui illic opus fecerint, non solverit, cui dari oportebit, si dominus volet, solvat. Emptor domino debeto et id satis dato proque ea re ita ut s. s. e. ita pignori sunto.
[777]. Caton., De agri cult., 145. Homines eos dato, qui placebunt domino aut custodi aut quis eam oleam emerit. Cfr., in quanto può trovare applicazione, 145, 3: Socium nequem habeto, nisi quem dominus iusserit aut custos. Sul significato di homines cfr. Bekker, op. cit., p. 430. Per l’epoca imperiale cfr. C. I. L. X, 3948 vs. 5: suas operas sanas va[le]ntes. — IX 3948, XI 3949. — Bruns, Fontes8, p. 328.
[778]. Caton., De agri cult., 144, 4-5: Nequis concedat, quo olea legunda et faciunda carius locetur, extra quam siquem socium in praesentiarum dixerit. Siquis adversum ea fecerit, si dominus aut custos volent, iurent omnes socii. Si non ita iuraverint, pro ea olea legunda et faciunda nemo dabit neque debebitur ei qui non iuraverit.
[779]. Bekker, Ueber die leges locationis, etc., p. 431 sgg. — Mommsen, ivi, p. 432. — Karlowa, op. cit., II, 2, p. 650-1.
[780]. Gai, Instit., ed. Huschke, II, 79: Quidam materiam et substantiam spectandam esse putant, id est, ut cuius materia sit, illius et res, quae facta sit, videatur esse, idque maxime placuit Sabino et Cassio; alii vero eius rem esse putant, qui fecerit, idque maxime diversae scholae auctoribus visum est.....; Oertmann P., Die Volkswirthschaftslehre der Corpus juris civilis. Berlin, 1891, p. 135 sgg.
[781]. Bücher K., Gewerbe (Hdwb. d. Staatsw., Bd. III), p. 931: Auf die Haufigkeit des gewerblichen Lohnwerkes deutet endlich noch die berühmte Streitfrage der Juristenschulen über den Eigenthümer des Fabrikates bei der Stoffumwandlung (specificatio), wenn der Verarbeiter nicht zugleich Eigenthümer des Materiales war.....