E. V. Sanctis
Humill. et devotiss. servus Jul. epus ostien.
Card. Sti P. ad vinla manu propria.
(Bibl. Marciana, Cod. Lat., Cl. X. CLXXV.)
Documento N. XV. Annullamento del contratto matrimoniale tra Lucrezia Borgia e Don Gasparo.
10 giugno 1498.
Alexander Episcopus Servus Servorum Dei.
Ad Aeternam Rei memoriam.
Derivata in nos a Beato Petro Apostolo, celestis Regni clavigero et Domini Nostri Jesus Christi in terris Vicario, ligandi atque solvendi potestas, nos inducit ut, juris temperato rigore, clavium potestate utamur prout ad scandala semovenda et pacem concordiamque servandam inter cunctos Christi fideles nostre cure commissos conspicimus in Domino salubriter expedire. Sane postquam dilecta in Christo filia nobilis mulier Lucretia de Borgia, Domicella Romana, olim per certos procuratores suos, ad id ab ea specialiter constitutos, cum dilecto Filio Nobili Viro Gaspare de Proscida Comite Almenare dilecti filii etiam Nobilis Viri Johannis Francisci Comitis Averse nato matrimonium legitime contraxerat; ipsique Gaspar et Lucretia qui nunquam illud carnali copula consumaverant, in dicto matrimonio ulterius progredi nollent, et quantum in eis fuit mutuo consensu se invicem a vinculo dicti matrimonii liberassent, prefata Lucretia nulla dicti matrimonii ad nova sponsalia contrahendum novasque nuptas celebrandas.... facta dissolutione nec aliqua dispensatione desuper obtenta sua quadam inconsulta facilitate sive alias per errorem inducta cum dilecto Filio Nobili Viro Johanni.... et pro romana Ecclesia in civitate nostra Pisauriensi in temporalibus Vicario matrimonium de facto contraxit et cum ad ejus.... permasisset, nullumque adhuc nuptiale ministerium intervenisset prout etiam dictus Johannes per certum procuratorem suum ad id ab eo specialiter.... re confessus fuit prefata Lucretia per definitivam sententiam per dilectos filios nostros Antoniotum Sancte Praxedis et Johannem Antonium sanctorum Nerei et.... Cardinales, judices et Commissarios a nobis deputatos rite latam obtinuit pretensum matrimonium inter predictos Johannem et Lucretiam contractum cum omnibus inde secutis esse nullum, ac nullas penitus vires obtinere, dictosque Johannem et Lucretiam nulliter et de facto sub pretextu matrimonii conjunctos ab invicem separandos et separari ac a mutua cohabitatione servitiis et obsequiis matrimonialibus absolvendos esse et absolvi debere declarari ipsosque separarunt, que quidem sententia nulla provocatione suspensa in rem transivit iudicatam ipsique Johannes et Lucretia veritatis conscii etiam illi aquieverunt. Nosque deinde de illis plenius informati sententiam predictam motu proprio et ex certa scientia approbavimus et confirmavimus, ac plenum firmitatis robur perpetuo obtinere decrevimus prout in nostris inde confectis litteris plenius continetur. Cum autem sicut exhibita nobis nuper pro parte dilecte Lucretie petitio continebat dictus Gaspar iam dudum etiam matrimonium cum alia muliere contraxerit illuque carnali copula consumaverit, ac exinde prolem procreaverit ipsaque Lucretia cupiat effici mater liberorum et ad scandala que exoriri possent evitanda matrimonium primum huiusmodi nunquam carnali copula inter eos consumatum dissolvi pro parte ipsius Lucretie, nobis fuit humiliter supplicatum ut primum matrimonium predictum dissolvere aliasque in premissis opportune providere de benignitate apostolica dignaremur. Nos igitur qui inter cunctos Christi fideles pacis amenitatem vigere et augeri nostris potissime temporibus supremis desideramus affectibus ac scandalis et dissensionibus ne eveniant quantum cum Deo possumus libenter obviamus prefatam Lucretiam a quibuscumque excommunicationis suspensionis et interdicti aliisque ecclesiasticis sententiis, censuris et penis a iure vel ab homine quavis occasione vel causa latis si quibus quomodolibet innodata existit ad effectum presentium dumtaxat consequendum, harum serie absolventes et absolutam fore censentes, nec non quodcumque juramentum per dictam Lucretiam seu ejus procuratores prefatos de huiusmodi primo matrimonio sicut prefertur contracto et non consumato observando seu consumando forsitan prestitum sibi relaxantes et quatenus propter secundum pretensum matrimonium sic contractum perjurii reatum incurrisset illam a reatu perjurii hujusmodi etiam absolventes, ac in pristinum et eum in quo antequam illud committeret quomodolibet existebat statum restituentes reponentes et plenarie reintegrantes omnemque inhabilitatis et infamie maculam sive notam per eam premissorum occasione contractam penitus abolentes; ex premissis et certis aliis nobis expositis et etiam notis causis huiusmodi supplicationibus inclinati matrimonium predictum inter eosdem Gasparem et Lucretiam sic contractum et nondum consumatum auctoritate apostolica et ex certa nostra scientia ac de apostolico potestatis plenitudine tenore presentium omnino dissolvimus, eos ab omni vinculo matrimonii penitus absolventes ac dicte Lucretie cum quocumque alio viro matrimonium libere et licite contrahendi, et in eo postquam contractum fuerit remanendi licentiam concedentes. Non obstantibus premissis ac constitutionibus et ordinationibus apostolicis ceterisque contrariis quibuscumque. Nulli ergo omnino hominum liceat hanc paginam nostre absolutionis restitutionis repositionis reintegrationis abolitionis dissolutionis et concessionis infringere, vel ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc attemptare presumpserit indignationem omnipotentis Dei ac Beatorum Petri et Pauli Apostolorum ejus se noverit incursurum. Datum Rome apud Sanctum Petrum. Anno Incarnationis Dominice Millesimo quadrigentesimo nonagesimo octavo. Quarto Idus Junii, Pontificatus Nostri anno Sexto.
L. Podocatharus.
(L'originale nell'Archivio di Stato di Modena.)