Fino dal secolo quarto, a detta di Teodoreto, i cristiani si recavano agli oratorî dei martiri «non semel, bisve, aut quinquies quotannis sed frequenter».

Cfr. Lupi De parrochiis cit., pag. 226-27.

[512]. Cfr. Delle antichità long. milanesi cit., to. I, diss. V.

[513]. Cfr. Mabillon. Praefationes in Acta Sanctorum ordinis S. Benedicti, Praef. ad. sec. II, § 42, obs. 7.

[514]. Cfr. Nitti Di Vito F. Di un'iscrizione reliquiaria anteriore al 1000, Estr. dall'«Arch. Stor. Ital.» s. V, to. XII, a. 1893.

[515]. Sanctorum reliquiae in villaribus oratoriis non deponantur stabilisce il c. 25 del concilio epaonense del 617 ed. cit., IV, col. 1679.

[516]. Il primo e più antico esempio ci è offerto dal Liber Pontificalis da cui si apprende che S. Simplicio, che pontificò nella seconda metà del secolo quinto (460-483), stabilì presso la chiesa di S. Pietro un turno settimanale affinchè vi fossero sempre dei preti per accogliere i penitenti e somministrare il battesimo — «costituit ad S. Petrum... ebdomadam, ut presbyteri manerent ibi propter poenitentes et baptismum» — (ed. Duchesne, cit., pag. 126).

Tale esempio, però, non deve esser preso proprio come prototipo perchè Roma ha una costituzione ecclesiastica tutt'affatto speciale.

[517]. A. 864 dec. Manifesta causa est mihi Grecorii venerabilis presbiter de hordine sancte mediolanensis ecclesie... ut rebus omnibus.. quas habere... viso sum in vico et fundo Ueniaco... deveniat integrum in iura et potestatem de presbiteris decomanis, qui pro tempore Officiales fuerint in ecclesia beati Cristi confessori Ambrosii, ubi eius sanctum corpus requiescit, sita foris muro hac civitate, et illis decomanis oficialis videlicet sancti Uictoris, ubi ad corpus dicitur; nec non et uni ex oficialis sancti Naboris et Felicis martirum, qui prior in tempore fuerit, seo et uni ex oficialis sancte Ualerie, similiter qui prior fuerit; ita volo ut omnes isti prenom. oficiales abeant predictis rebus, ut quidquid Deus omnipotens exinde dederit, equaliter omnes usifructuare et inter se dividere debeant pro anime mee remedio; ea tamen racione ut unusquisque eorum binas tantum missas per singulos menses canere debeat mihi.... et patri meo et matri mee et fratribus meis... et speciale oficium uespertini seo matotini temporis cum nouem lectionibus faciant.

Bugati G. Memorie istorico-critiche intorno alle reliquie ed al culto di S. Celso martire Milano, 1782, pag. 211-12. Serie delle carte n. 1.