[63]. Marziale usa la voce Diana per Venatio: Inter Caesareae discrimina saeva Dianae. La caccia era pur dedicata a Giove, tanto Laziale quanto Stygio o Infernale. Del primo ce ne parla Tertulliano (Apolog.): Ecce in illa religiosissima Aeneadarum urbe est Iupiter quidam, quem ludis suis humano sanguine proluunt. Sed bestiariorum, inquitis, opinor hoc minus quam hominum. — Ed altrove (Adv. Gnost.) dice: Sed enim Scytharum Dianam, Gallorum Mercurium, Afrorum Saturnum, victima humana placari apud saeculum licuit. Et Latio ad hodiernum Iovi media in urbe humanus sanguis ingustatur. F. Minuzio aggiunge: Iupiter cum Hammon dicitur, habet cornua: et cum Capitolinus, tunc gerit fulmina, et cum Latiaris cruore perfunditur. — Di Giove Stygio o infernale ce ne parla Prudenzio:
Quid pulvis Caveae semper funebris? et illa
Amphitheatralis spectacula tristia pompae?
Hae sunt deliciae IOVIS INFERNALIS, in istis
Arbiter obscuri placidus requescit Averni.
Il sullodato Minuzio dice pur anche: Hodieque a Romanis Latiaris Iupiter homicidio colitur, et, quod Saturni filio dignum est, mali et noxii hominis sanguine saginatur. Per mali et noxii uomini il Lipsio (loc. cit., c. IV) intende i bestiarî, appoggiato in Tertulliano, il quale, come si è detto, opina che i bestiarî si debbano considerare minus quam homines. Per quanto sembra, anche a Saturno facevasi prender parte alla tutela degli anfiteatrali spettacoli. Lattanzio lo afferma, adducendo la sentenza di Sinnio Capitone: venationes et quae vocantur munera Saturno attributa sunt: ludi scenici Libero: circenses Neptuno.
[64]. Martem et Dianam utriusque ludi praesides novimus (Tert., De spect.). Lo conferma Claudiano nel panegirico scritto pel consolato di Manlio Teodoro:
Amphitheatrali faveat Latonia pompae:
Audaces legat ipsa viros qui colla ferarum
Arte ligent, certoque premant venabula nisu.