481. Wagner, Richard (1813–1883) — niemiecki kompozytor i reformator teatru, autor licznych oper. [przypis edytorski]
482. Brunetière, Ferdinand (1849–1906) — francuski krytyk i historyk literatury. [przypis edytorski]
483. dzieckiem — tu: będąc dzieckiem; w dzieciństwie. [przypis edytorski]
484. sofia (gr.) — mądrość. [przypis edytorski]
485. znamy go tylko ze streszczenia we wspomnieniach ks. Eugeniusza — Iz proszłago, s. 83–87. [przypis autorski]
486. przyobleczoną w słońce i gwiazdy — por. Ap 12, 1. [przypis edytorski]
487. Grzegorz VII, właśc. Hildebrand (ok. 1020–1085) — papież od 1073; prowadził z władcą Niemiec Henrykiem IV długotrwałą walkę o wyższość władzy duchownej nad świecką (spór o inwestyturę). [przypis edytorski]
488. W słowach odezwy usłyszeliśmy wezwanie do wyzwolenia... — por. Smysł wojny, Moskwa 1914. [przypis autorski]
489. Carogród — Konstantynopol; ze świątynią Sofii: ze świątynią Hagia Sophia, tj. kościołem Mądrości Bożej. [przypis edytorski]
490. O, wy głupi, a leniwego serca!... — Łk 24, 25. [przypis edytorski]