571. il y a le moi qui demeure (fr.) — jest tam jaźń, która pozostaje. [przypis edytorski]
572. i właśnie to „Ja” romantyzm wieczny usiłuje oswobodzić... — J H. Bremond, Prière et poésie, Paris, Grasset 1926. [przypis autorski]
573. de la grande nation (fr.) — wielkiego narodu. [przypis edytorski]
574. Fichte, Johann Gottlieb (1762–1814) — filozof niemiecki, obok Hegla i Schellinga jeden z najważniejszych przedstawicieli idealizmu niemieckiego; zajmował się przede wszystkim problematyką moralną; krytyczny następca myśli Kanta, twórca teorii wiedzy oraz nowego typu idealizmu subiektywnego, tzw. filozofii czynu. [przypis edytorski]
575. Hm, bin ich doch klüger? (niem.) — Hm, czy jednak jestem mądrzejszy? [przypis edytorski]
576. Wo ich stehe, just da ist die Welt (niem.) — gdzie stoję, tam jest świat. [przypis edytorski]
577. hart sind wir, wie unser Gestein (niem.) — jesteśmy twardzi jak nasza skała. [przypis edytorski]
578. unter seinem Regiment (niem.) — pod jego rządami. [przypis edytorski]
579. kleine lallende Kinder (niem.) — małe, gaworzące dzieci. [przypis edytorski]
580. Wszak dzieci te, kleine lallende Kinder, nie należą do żadnego narodu... — Ten ustęp i inne przytaczam w skróceniu. [przypis autorski]