A jeżeli który jako polski naród miałby co pisać o sobie? Bo i ciż sami cudzoziemcy, chociaż ich oczom officit nostra libertas2669, że jako chorzy z uprzykrzonego łóżka wzdychają widzący zdrowego acz simulant2670 i łyczkiem2671 kiełbasę z Ezopową nazywają liszką, nie mogą w piśmiech2672 swoich opuścić Bolesławów, Zygmuntów, Kazimierzów i Władysławów naszych. Przyznał to Heinsius2673 w pewnej oracji swojej, że in armis nascuntur Poloni, vera duri Martis, vera Bellonae propago. Meruit Zygmunt pierwszy a Paulo Jovio nobili historico poni inter tres heroas illos: Carolumquintum imperatorem, Franciscum primum Galliae regem et se ipsum, z takowym przydatkiem: hi nisi simul imperassent, singuli digni fuerunt, qui toti imperarent orbit2674. Aleć i teraźniejsze kłopoty i obroty nasze, prawda, że impari nec eo quern Veritas meretur affectu2675, siła cudzoziemców ale daleko od szczerości pisze. Podobno też odległość miejsca causanda2676 a żadnemu towarowi tak nie szkodzą przenosiny i daleka droga, jako prawdzie.
Takżeśmy incuriosi nostri, takżeśmy incuriosi et posteritatis2677. Owszem, invidemus2678 obojgu. Invidemus sobie, że cokolwiek krwią, pracą, utratą substancji2679 ad posteritatem meruimus2680, kiedy tego na piśmie nikt nie poda, wieczną obliterabitur2681 niepamięcią.
Vixere multi ante Agamemnona fortes...
Sed illachrymabiles urgentur,
Carent quia vote sacro2682.
Nie dosyć jest potomności zostawić szerokie włości, wsi i folwarki przestrone; nie dosyć pełną ścianę starożytością przykurzonych przodków swoich obrazów; nie dosyć po drzwiach malowane, po powietrznikach wybijane herby, wieczne ze krwie szlacheckiej urodzenia swego insygnia, jeżeli im na piśmie nie zostawimy tego, czymeśmy też sami w osobach naszych potwierdzili wielkich przodków swoich, to jest opera manuum nostrarum2683. Czyśmy tylko decoquere ante parta maiorum nati, sanguinis non virtutis haeredes? Equites!2684 Niestojcie2685 ono miłe rycerstwo, któremu biedne na zielonym koniu ciężą podkówki: a ono kiedyś ty wojny nie służył, w okazji2686 jako żyw nie był, ale z domowego wywaliwszy się jaja, urosłeś i porosłeś jako cielę u kołka w domu — choćbyś ty swoje herby nie na ścienie, ale na czele prezentował, toś ty wyrodek i wychodek familji swojej, nie eques ale equus polonus2687. Takiemu przed laty nie tylko dygnitarzem być, nie tylko królewskiego chleba trzymać, ale mu się myślistwa chować, w żółtych botach, w jedwabiu nie godziło chodzić. O tempora, o mores!2688 dwadzieścia dzisia starostw, najwyższe honory, a jeszcze wojskowe, trzyma drugi, rotmistrzem jest, jako żyw nie bywszy w obozie, Jakubowice wyjąwszy:
omnis enim res
Virtus, fama, decus, divina humanaque pulchris
Divitiis parent, quas qui construxerit, ille
Clarus erit, fortis, Justus, sapiensve etiam et rex