„Takim niezgorzej! Jedzą, piją i zarówno im wszystko”, myślał, dobierając się do chleba ze serem, jaki mu była Hanka wetknęła w kieszeń.
Pojadał, wodząc oczami po wielgachnych lipach brzeżących drogę i całych we kwiatach i pszczelnym brzęku — słodki, sprażony w słońcu zapach przejmował go lubością. Kajś ze sadzawki zakwakała kaczka i rozchodziło się senne nukanie żab, z gąszczów trzęsły się cichuśkie pogłoski stworzeń przeróżnych, a na polach muzyka koników podnosiła się raz po raz i przycichała. Ale po jakimś czasie jęło wszystko głuchnąć, jakby zalane słonecznym ukropem. Świat oniemiał, a co jeno było żywe, przytaiło się w cieniach przed pożogą, że tylko jedne jaskółki śmigały nieustannie.
Przypołudnie kipiało już takim warem, że oczy bolały od blasków i spieki; nawet cienie parzyły. Ostatnie kałuże wyschły, a do tego od zbóż prawie dojrzałych i ze spieczonych ugorów pociągało niekiedy jakby z wywartego pieca.
Antek, wytchnąwszy galancie, ruszył raźno ku lasom niedalekim; ale skoro się wysunął z cieniów na drogę zatopioną w słońcu, jaże go ciarki przeszły — i już szedł jakby przez wrzące, białawe płomienie. Zewlókł kapotę, lecz i tak koszula mu przywierała do spotniałych boków niby rozpalona blacha, zezuł i buciary, grzęznąc w piasku jakby w tym gorącym popiele.
Pokręcone brzezinki, stojące kaj niekaj, nie dawały jeszcze cienia, żyta chyliły nad drogą ciężarne kłosy i poślepłe w żarach kwiaty zwisały pomdlałe.
Upalna cichość leżała w powietrzu, a nikaj nie dojrzał człowieka ni ptaka, ni żadnego stworzenia; i nikaj nie zadrgał listek ni trawka choćby najmarniejsza, jakby w oną godzinę południca1112 zwaliła się na świat i wysysała spieczonymi wargami wszystką moc ze ziemi omglałej.
Antek szedł coraz wolniej, rozmyślając o zebraniu, że raz wraz porywały go złoście, to śmiech spierał, to przejmowało zniechęcenie.
„I poradź co z takiemi! Bele strażnika się ulękną... Jakby im przykazali posłuchać naczelnikowego buta, to by go słuchali. Barany, juchy, barany!”, myślał z politowaniem i złością. „Prawda, że każdemu źle, każden wije się kieby nadeptany piskorz i każden ledwie już z biedy zipie, to gdzie im się ta kłopotać o takie sprawy. Naród ciemny i zabiedzony, to nawet i nie miarkuje, co mu potrza”. Zafrasował się wielce za wszystkich i serdecznie zatroskał.
„Człowiek to jak świnia — niełacno mu ryja unieść do słońca”. Głowił się i wzdychał, a tyla mu jeno przyszło z tych rozważań i turbacji, że poczuł, jako i jemu jest źle, a może nawet gorzej niźli drugim. „Bo jeno tym dobrze, które o niczym nie mają pomyślenia!”.
Machnął ręką i szedł tak srodze zadeliberowany, że omal nie wlazł na Żyda szmaciarza, siedzącego pod zbożem.