Chłopi - Władysław Stanisław Reymont

Zdało mu się, jakoby z tym wiatrem przewalał się po zbożach; jakby polśniewał mięciuśką, wilgotną runią traw; jakby toczył się strumieniem po wygrzanych piachach skroś łąk przejętych zapachem sianokosów; to jakby z ptakami leciał kajś¹⁵⁹⁶ wysoko, górnie¹⁵⁹⁷ nad światem i krzykał¹⁵⁹⁸ z mocą niepojętą do słońca; to znowu jakby się stawał szumem pól, kolebaniem się borów, siłą i pędem wszelakiego rostu¹⁵⁹⁹ i wszystką potęgą tej ziemi świętej, rodzącej w śpiewaniach i weselu. I sobą się wiedział, wszyćkim¹⁶⁰⁰ się wiedząc zarazem, bo i tym, co się obaczy i poczuje, czego się dotknie i co się wyrozumie, ale i tym, czego nie sposób nawet pomiarkować¹⁶⁰¹, a co jeno¹⁶⁰² poniektóra dusza w godzinę śmierci przejrzy i co się w człowiekowym¹⁶⁰³ sercu tylko kłębi, wzbiera i ponosi ją w jakąś niewiadomą stronę, i łzy słodkie wyciska, i nieukojną tęsknicą kieby¹⁶⁰⁴ kamieniem przywala.

Szło to przez niego niby chmury, że nim co pojął, już inne następowały, już nowe i barzej jeszcze niepojęte.

Był na jawie, a śpik¹⁶⁰⁵ sypał mu w oczy makiem i wodził kajś¹⁶⁰⁶ ponad dole i stronami zachwyceń prowadził, że już w końcu poczuł się niby w czas Podniesienia, kiej¹⁶⁰⁷ dusza gdziesik¹⁶⁰⁸ się wzniesie i płynie klęczący na jakieś janielskie¹⁶⁰⁹ ogrody, na jakieś nieba i raje pełne szczęśliwości.

Kwardy¹⁶¹⁰ był przeciek¹⁶¹¹ i do tkliwości nieskory, ale w tych dziwnych minutach gotów był paść na ziem¹⁶¹², przywrzeć do niej gorącymi ustami i obejmować cały ten świat kochany.

— Nic, jeno¹⁶¹³ me¹⁶¹⁴ tak powietrze rozbiera¹⁶¹⁵! — bronił się trąc oczy kułakiem¹⁶¹⁶ i srożąc brwie¹⁶¹⁷, ale bo to poredził¹⁶¹⁸ się przemóc, bo to mógł zdusić w sobie kuntentność¹⁶¹⁹, która go przepalała?

Na ziemi się bowiem znowu poczuł, na ojcowej i praojcowej grudzi, między swoimi, to i nie dziwota, co¹⁶²⁰ radowała mu się dusza i każde bicie serca zdało się wołać na świat cały mocno i radośnie:

— Dyć¹⁶²¹ znowu jestem! Jestem i ostanę!

Prężył się w sobie, gotów dźwignąć się na to nowe życie, którym już szedł ociec, jakim przeszły dziady i pradziady, i tak samo jak oni pochylał bary, by wziąć ciężki trud i ponieść go nieulękle i niestrudzenie, aż póki Pietruś nie zastąpi go z kolei...

— Tak już być musi! Młody po starym, syn po ojcu, a posobnie¹⁶²², a cięgiem¹⁶²³, dopóki Twoja wola, Jezu miłosierny — dumał surowo.

Wsparł głowę na rękach i pochylał nisko ociężałą głowę, gdyż nawiedziły go całą ciżbą przeróżne myśle¹⁶²⁴ i spominania¹⁶²⁵, zaś jakiś głos kwardy¹⁶²⁶ i karcący, jak gdyby głos sumienia, jął mu prawić swoje gorzkie i bolesne prawdy, przygiął się przed nim i ukorzył wyznając się ze wszystkich przewin i grzechów...