[351] Св. Максим комментирует эту мысль так: "Он сам есть виновник и ничто (μηδέν), ибо все, как последствие, вытекает из Него, согласно причинам как бытия, так и небытия; ведь само ничто есть лишение (στέρησις), ибо оно имеет бытие чрез то, что оно есть ничто из существующего; а не сущий (μη ων) существует чрез бытие и сверхбытие (ΰπερεΐναι), будучи всем, как Творец, и ничто, как превышающий все (ΰπερβεβηκώς), а еще более будучи трансцендентным и сверхбытийным" (ιϊπεραναβεβηκώς και ύπερουσίως ων) (S. Maximi Scholia in. 1,.de d. n., col. 260--26Ϊ).
[352] Преблагословенного (греч.)
[353] Краткий очерк учения св. Максима Исповедника см. в ценном исследовании Александра Бриллиантова. Влияние восточного богословия на западное в произведениях Иоанна Скота Эригены. Спб., 1898, стр. 191--219. С. Е. Епифанович. Преподобный Максим Исповедник и византийское богословие. Киев, 1915.
[354] Все цитаты из творений св. Максима Исповедника делаются по изданию Migne, томы 90 и 91: S. P. N. Maximi Confessoris opera omnia (по изданию Комбефиса).
[355] Migne, 91, col. 1257 (Ambiguorum liber).
[356] Migne, 90, col. 1084 ά, β, δ, ή (Capita ducenta ad theologiam Deique Filii in carne dispensationem spectantia).
ά. Εϊς θεός, άναρχος, ακατάληπτος, δλην έχων του είναι την δύναμιν διόλου· την, πότε καί πώς είναι παντάπασιν οίπωθούμενος έ'ννοιαν, ως πασιν άβατος, καί μηδενί των όντων εκ φυσικής έμφάσεως διεγνωσμένος.
β. Ό θεός, ουκ εστί δί έαυτον, ως ημάς είδέναι δυνατόν ούτε οίρχή, ούτε μεσότης, οΰτε τέλος, οϋτε τι σύνολον, ύπερο ν των τοις μετ αυτόν φυσικώς ενδεωρουμένων αόριστος γαρ έ*στι καί ακίνητος, καί άπειρος, ως πάσης ουσίας και δυνάμεως καί ενεργείας ϋπερέκεινα απείρως ων.
δ. Ουκ εστίν 6 θεός ουσία, κατά την απλώς ή πώς λεγομένην οΰσίαν, ϊνα καί αρχή ούτε δύναμις κατά την απλώς ή πώς λεγομένην δύναμιν, ϊνα καί μεσότης· ούτε ενέργεια, κατά την απλώς ή πώς λεγομένην ένέργειαν, ϊνα καί τέλος εστί της κατά δύναμιν π ροεπι νοούμενη ς ουσιώδους κινήσεως· αλλ οΰσιοποιός καί ύπερούσιος όντότης καί δυναμοποιός καί ύπερδύναμος ϊδρυσις· καί πάσης ενεργείας δραστική και ατελεύτητος έξις· καί συντόμως είπεΐν πάσης ουσίας καί δυνάμεως καί ενεργείας, αρχής τε και μεσότητος καί τέλους ποιητική.
ή. Πάντα τα οντά, νοούμενα λέγεται· των έπ αυτά γνώσεων ςίναποδείκτους έχοντα τάς αρχάς-ό δε θεός, ου νοούμενος d νομάζεταν αλλ εκ των νοουμένων μόνον είναι πιστεύεται· διόπερ ουδέν των νοουμένων αύτω καθ ότιοϋν παραβάλλεται.