MÁXIMAS
MORALES
EN ILOCANO Y CASTELLANO
PARA USO DE LOS NIÑOS
COMPUESTAS
POR UN PÁRROCO ILOCANO
Y AUMENTADAS
CON LAS OBLIGACIONES DE VARIOS ESTADOS
SACADAS DEL CAMINO RECTO
DEL EXCMO. SR. CLARET
CON LAS LICENCIAS NECESARIAS.
MANILA
IMPRENTA DEL COLEGIO DE STO. TOMÁS
1903.
ÍNDICE
- [Ulidan.]
- [Máximas.]
- ANNUNGEN DAGUITI NADUMADUMA NGA CASASAAD.
- [Annung̃en daguiti amaen íti balay.]
- [Annung̃en daguiti annac quen paiturayan.]
- [Annung tí lalaqui ng̃a adda asaoana.]
- [Annung iti baba-y ng̃a adda asaoana.]
- [Annung̃en daguítì agtutubo ng̃a ububbing]
- [Annong iti balasang.]
- [Annong iti baba-y ng̃a balo.]
- [Annong daguiti babacnang.]
- [Anung̃en daguiti napang-lao.]
- [Anung̃en daguiti agtagtaguilaco.]
- [Annung̃en daguiti adda ammona ng̃a teggued quen pagsabulan.]
- [Uppat á balacad ni San Ignacio.]
- OBLIGACIONES DE VARIOS ESTADOS.
- [Obligaciones de las cabezas de familia.]
- [Obligaciones de los hijos y dependientes.]
- [Obligaciones de los maridos.]
- [Obligaciones de las esposas.]
- [Obligaciones de los jóvenes.]
- [Obligaciones de las doncellas.]
- [Obligaciones de las viudas.]
- [Obligaciones de los hasendados.]
- [Obligaciones de los pobres.]
- [Obligaciones de los mercaderes.]
- [Obligaciones de los artistas y jornaleros.]
- [Cuatro avisos de San Ignacio.]
ULIDAN.
1.
Ti nang̃ioaras sadi Lang̃it cadaguiti bituen
inaramidna ti dagá á paypayatem.
2.
Ti cababassitan á sabong quitaem,
quet ti pannacabalin ti Dios siddaaoem.
3.
Ti Dios tenglennat pigsa ti taao
iti bacud la á darat á nalag-an.
4.
Iti Dios aoan ti macasarqued,
quet iti matana aoan nalimed.
5.
Ayatem ti Dios quen padam á tao:
daytoy ti linteg ti cristiano.
6.
Iti di mamastrec iti napanglao
iti ruang̃an ti Lang̃it di maoanitan.
7.
Surutem ti nalinteg á dalan,
ta maalamtot dayao quen gungunam.
8.
No iti peggadmo dica adayoan
banbannogmontot aga-anay.
9.
Aoan urayem cadaguiti annacmo
no di iti impalac ammot iti dacquelmo.
10.
No adda sicatem á aramiden,
iti pay tungpalnat quitaem.
11.
Iti conciencia agtitipon
ti sacsi, Fiscal quen Ocom.
MÁXIMAS.
1.
Quien pobló el Cielo de estrellas
Hizo la tierra que huellas.
2.
La flor más pequeña mira,
Y el poder de Dios admira.
3.
Dios al bravo mar enfrena
Con muro de leve arena.
4.
No hay nada que á Dios resista,
Ni que se esconda á su vista.
5.
Ama á Dios y ama á tu hermano:
Esta es la ley del cristiano.
6.
Quien cierra al pobre la puerta
La del Cielo no halla abierta.
7.
Sigue el camino derecho;
Ganarás honra y provecho.
8.
Si del riesgo no te alejas,
En vano luego te quejas.
9.
De tus hijos sólo esperes
Lo que con tu padre hicieres.
10.
Antes que una cosa emprendas
Importa que al fin atiendas.
11.
La conciencia es á la vez
Testigo, Fiscal y Juez.
1.
Ti agmulat maysa ng̃a imbag itá
sadi Lang̃it sang̃agasuttot apitenna.
2.
Iti apal icuycuyogna
ti manotooc quen dusana.
3.
Iti naimbag aramiden,
quet no asin pang̃ipaayam dica quitaem.
4.
Iti maysa á salioa oá á sao
pasaray iluudnatayo.
5.
No maquitam á agannaraar ti Init
daydayaoem ti Dios á mang̃ipaaoit.
6.
Iti la comá di mamacaoan
ti siaammo á di mailaoan.
7.
No iti aramid ti sabálit ocomen
iti met aramidmot tontonem.
8.
Iti sirib á di cuyuguen ti virtud
cas caoayan á loáng, quet narucúp.
9.
Iti mangyadayot iti quinasadut,
tipdenna á sumbrec ti quinaduldug.
10.
Ti Dios aclunénna á caasian
ti manubbut iti nacayaoan.
11.
Virtud á tumulad iti vicio
cas cuarta quen pirac á falso.
12.
Ti Dios ing̃atonat napacumbabá,
quet iti napusong toccolenna.
13.
Cadaguiti dadduma silulucnengcayo,
quet castadanto met cadacayo.
14.
Dica umsien ti patigmaan
daguiti masirib quen lal-lacay.
15.
Iti Dios mang̃inanamaca,
ta padapadatay á sacupenna.
1.
Quien un bien siembra en el suelo
Ciento recoje en el cielo.
2.
La envidia lleva consigo
Su torcedor y castigo.
3.
Siempre que puedas, haz bien;
Y no repares á quien.
4.
Una imprudente palabra
Nuestra ruina á veces labra.
5.
Al mirar la luz del dia,
Bendice á Dios que la envia.
6.
Sólo inexorable sea
El que sin culpa se crea.
7.
Al juzgar un hecho ajeno,
Mete la mano en tu seno.
8.
Sin virtud la ciencia humana
Es caña frágil y vana.
9.
Quien la ociosidad destierra,
Al vicio la entrada cierra.
10.
Dios se muestra compasivo
Con quien redime al cautivo.
11.
Virtud que el vicio remeda,
Es como falsa moneda.
12.
Dios al humilde levanta,
Y al orgulloso quebranta.
13.
Sed indulgentes con otros,
Y lo serán con vosotros.
14.
No desprecieis los consejos
De los sabios y los viejos.
15.
Poned en Dios la esperanza,
Que á todos su diestra alcanza.
1.
Maquitam ti virtud á mairurumen;
ng̃em adda sabali á biag á urayen.
2.
Iti salaoasao, quen salioaoa
iti palimedmo dicanto ibagá.
3.
Iti tao á iti ulbud iruamna
isu met lat agaramid dúnorna.
4.
Iti pudno pasaray napait;
ng̃em iti daques á liclicanna, nasaquit.
5.
Iti mamaspasiroc aguindadayao quenca,
iti gongonana quen pagdacsam ti sigpenna.
6.
No iti bulséc, bulséc met lat mang̃idalan
agpadadanto á maitebbang.
7.
Iti agtaguicuat saanna á cucua,
dina urayen natalna á turugna.
8.
Iti parpardaya quen ulbud
gutugutendat pungtut ti Dios.
9.
No addacat iti uneg ti simbaan
patuladam iti naimbag amin ti caránam.
10.
Macadadael ti daques á pagayam
cas iti samusam á root iti catrigoan.
11.
Ti agtaraquen tumatayab iti umucna
dinanto bay-an iti aoan mabalbalinna.
12.
Dicanto ipabpabareng ti agsapata
iti nagan ti Dios á nang̃ina.
13.
Iti di manengng̃el iti pungtutna
icuyugnat iti basol ti tuucna.
14.
No calicagumam ti tacneng ti cararua
daguiti gartemmo pagtalnaem ida.
15.
Na adda naquemmo, quet naparbengca
dica masapul adu á cucua.
1.
Veis la virtud abatida,
Mas tambien hay otra vida.
2.
A hombre hablador é indiscreto
No confies tu secreto.
3.
Quien se acostumbra al engaño,
El mismo labra su daño.
4.
La verdad amargar suele;
Mas el mal que evita, duele.
5.
Quien te adula y lisonjea,
Su bien y tu mal desea.
6.
Si un ciego lleva à otro ciego
En el abismo dan luego.
7.
Quien su bien usurpa al dueño,
No espere tranquilo sueño.
8.
La calumnia y la mentira
De Dios provocan la ira.
9.
Cuando estés dentro del templo,
A todos da buen ejemplo.
10.
Mal amigo tanto daña
Como á la mies la zizaña.
11.
Quien cuida al ave en el nido
No abandona al desvalido.
12.
Nunca en vano jure el hombre
De Dios por el Santo nombre.
13.
Quien su cólera no enfrena,
Lleva en la culpa la pena.
14.
Si anhelas la paz del alma,
Ten tus pasiones en calma.
15.
Si juicio y templanza tienes,
No has menester muchos bienes.
1.
Pacanem tì mabisin.
quet iti Dios itdennanto met ti canem.
2.
Painomem ti mauáo,
quet iti Dios lac-amemtot gungunam.
3.
Iti mamasangbay iti gangannaet
masurutnat dalan ti Lang̃it.
4.
Itdem ti tulong quen saranay
iti masaquit quen lacay.
5.
Dica macatumpong maysa á naagaoa
ng̃a agtalna, quet mapnec iti cucua.
6.
Ti di agsursuro no ubingpay,
napaitto lac-amenna no lumacay.
7.
Dicanto laeng lalasien
uray iti ibilangmo á nanengneng.