Lament świętokrzyski

Posłuchajcie, bracia miła¹,

Kcęć² wam skorżyć krwawą głowę³;

Usłyszycie⁴ moj zamętek⁵,

Jen mi się zstał⁶ w Wielki Piątek.

Pożałuj mię, stary, młody,

Boć mi przyszły krwawe gody⁷:

Jednegociem⁸ Syna miała

I tegociem ożalała⁹.

Zamęt¹⁰ ciężki dostał się mie¹¹, ubogiej żenie¹²,

Widzęć¹³ rozkrwawione me miłe narodzenie¹⁴;

Ciężka moja chwila, krwawa godzina,

Widzęć niewiernego Żydowina,

Iż on bije, męczy mego miłego Syna.

Synku miły i wybrany,

Rozdziel z matką swoją rany¹⁵;

A wszakom¹⁶ cię, Synku miły, w swem sercu nosiła,

A takież tobie wiernie służyła.

Przemów k matce¹⁷, bych¹⁸ się ucieszyła,

Bo już jidziesz¹⁹ ode mnie, moja nadzieja miła²⁰.

Synku, bych²¹ cię nisko miała,

Niecoć²² bych ci wspomagała:

Twoja główka krzywo wisa²³, tęć²⁴ bych ja podparła²⁵;

Krew po tobie płynie, tęć bych ja utarła²⁶;

Picia wołasz, piciać²⁷ bych ci dała,

Ale nie lza²⁸ dosiąc²⁹ twego świętego ciała.

O anjele Gabryjele³⁰,

Gdzie jest ono³¹ twe wesele,

Cożeś mi go obiecował³² tako barzo³³ wiele³⁴,

A rzekęcy³⁵: „Panno, pełna jeś³⁶ miłości!”

A ja pełna smutku i żałości.

Sprochniało we mnie ciało i moje wszytki³⁷ kości.

Proścież³⁸ Boga, wy miłe i żądne³⁹ maciory⁴⁰,

By wam nad dziatkami nie były takie to pozory⁴¹,

Jele⁴² ja nieboga ninie⁴³ dziś zeźrzała

Nad swym, nad miłym Synem krasnym⁴⁴,

Iż on cirpi⁴⁵ męki nie będąc w żadnej winie.

Nie mam ani będę mieć jinego⁴⁶,

Jedno ciebie, Synu, na krzyżu rozbitego.

Przypisy:

1. bracia miła (starop.) — miła braci; forma wołacza od rzeczownika zbiorowego r.ż. brać. [przypis edytorski]

2. kcęć (starop.) — konstrukcja z wzmacniającą partykułą -ci, skróconą do -ć; inaczej: chcę ci. [przypis edytorski]

3. kcęć wam skorżyć krwawą głowę (starop.) — chcę się wam poskarżyć, [jaką mam] znękaną głowę (jak bardzo jestem stroskana). [przypis edytorski]

4. usłyszycie (starop.) — daw. forma wołacza: usłyszcie. [przypis edytorski]

5. zamętek (starop.) — smutek, żałość, cierpienie. [przypis edytorski]

6. jen mi się zstał (starop.) — który przydarzył mi się. [przypis edytorski]

7. krwawe gody (starop.) — krwawe święto; czas cierpienia. [przypis edytorski]

8. jednegociem syna miała — konstrukcja z partykułą wzmacniającą -ci oraz przestawną końcówką czasownika; inaczej: jednego ci syna miałam. [przypis edytorski]

9. ożaleć (starop.) — opłakać kogo (po jego stracie, w wyniku żałoby). [przypis edytorski]

10. zamęt (starop.) — smutek; cierpienie. [przypis edytorski]

11. zamęt ciężki dostał się mie (starop.) — spotkało mnie ciężkie nieszczęście. [przypis edytorski]

12. ubogiej żenie (starop.) — forma C.lp r.ż.; dziś: biednej kobiecie. [przypis edytorski]

13. widzęć (starop.) — konstrukcja z partykułą wzmacniającą -ci, skróconą do -ć. [przypis edytorski]

14. narodzenie (starop.) — tu: potomstwo, dziecko. [przypis edytorski]

15. rozdziel z matką swoją rany (starop.) — podziel się ranami ze swoją matką. [przypis edytorski]

16. wszakom (...) nosiła — konstrukcja z przestawną końcówką czasownika, inaczej: wszak nosiłam; przecież nosiłam. [przypis edytorski]

17. k matce (starop.) — ku matce, do matki. [przypis edytorski]

18. bych (starop.) — bym, abym; bych się ucieszyła: ucieszyłabym się. [przypis edytorski]

19. jidziesz (starop.) — forma 3.os. lp: idziesz, odchodzisz. [przypis edytorski]

20. moja nadzieja miła (starop.) — forma W.lp, dziś: moja nadziejo miła. [przypis edytorski]

21. bych (starop.) — bym, gdybym; bych cię nisko miała: miałabym cię nisko; gdybym cię miała nisko. [przypis edytorski]

22. niecoć (starop.) — konstrukcja z partykułą wzmacniającą -ci, skróconą do -ć; niecoć bych ci wspomagała: nieco wspomagałabym cię. [przypis edytorski]

23. wisać (starop.) — tu: zwisać. [przypis edytorski]

24. tęć (starop.) — konstrukcja z partykułą wzmacniającą -ci, skróconą do -ć. [przypis edytorski]

25. tęć bych ja podparła (starop.) — tę podparłabym; podparłabym ją. [przypis edytorski]

26. utrzeć (starop.) — obetrzeć, przetrzeć, wytrzeć. [przypis edytorski]

27. piciać (starop.) — konstrukcja z partykułą wzmacniającą -ci, skróconą do -ć; piciać bych ci dała: dałabym ci picia. [przypis edytorski]

28. nie lza (starop.) — nie sposób; nie można. [przypis edytorski]

29. dosiąc (starop.) — dziś popr. forma: dosięgnąć. [przypis edytorski]

30. anjele Gabryjele (starop.) — forma W.lp; dziś: aniele Gabrielu. [przypis edytorski]

31. ono (starop.) — to, owo. [przypis edytorski]

32. obiecował (starop.) — dziś popr. forma: obiecywał. [przypis edytorski]

33. barzo (starop.) — bardzo. [przypis edytorski]

34. tako wiele (starop.) — tak wiele. [przypis edytorski]

35. rzekęcy (starop.) — daw. forma imiesłowowa; dziś: mówiąc. [przypis edytorski]

36. pełna jeś (starop.) — jesteś pełna. [przypis edytorski]

37. wszytki (starop.) — wszystkie. [przypis edytorski]

38. proścież (starop.) — konstrukcja z partykułą wzmacniającą -że, skróconą do -ż. [przypis edytorski]

39. żądny (starop.) — proszący, potrzebujący; wnoszący żarliwą, gorącą prośbę. [przypis edytorski]

40. maciora (starop.) — macierz, matka. [przypis edytorski]

41. by wam nad dziatkami nie były takie to pozory, jele ja (...) dziś zeźrzała (...) nad swym (...) synem (starop.) — żebyście nie zobaczyły dzieci w takim stanie, w jakim ja dziś ujrzałam swego syna. [przypis edytorski]

42. jele (starop.) — tu: które, jakie. [przypis edytorski]

43. ninie (starop.) — teraz. [przypis edytorski]

44. krasny (starop.) — piękny, urodziwy. [przypis edytorski]

45. cirpi (starop.) — dziś popr. forma 3.os.lp: cierpi. [przypis edytorski]

46. jinego (starop.) — innego. [przypis edytorski]