Północ już była...

Północ już była, gdy się zjawiła

Nad bliską doliną jasna łuna;

Którą zoczywszy¹ i zobaczywszy,

Krzyknął mocno Wojtek na Szymona:

Szymonie kochany, znak to niewidziany,

Że całe niebo czerwone.

Na braci zawołaj, niechaj wstawają;

Kuba i Mikołaj niech wypędzają

Barany i capy, owce, kozły, skopy²

Zamknione³.

Na te wołania z smacznego spania

Porwał się Stach z Grześkiem i spadł z broga⁴;

Maciek truchleje⁵, od strachu mdleje,

Woła: uciekajcie, ach dla Boga!

Grześko nogę złamał, Stach na nogę chromał⁶,

Bo ją w kolanie wywinął⁷.

Oj oj oj, dla Boga! Pawełek woła:

Uciekajcie prędko, gore⁸ stodoła;

Pogorzały szopy i pszeniczne snopy,

Jam zginął.

Leżąc w stodole, patrząc na pole,

Ujrzał Bartos stary anioły,

Którzy⁹ wdzięcznymi głosami swymi,

Okrzyknęli ziemskie padoły¹⁰:

Na niebie niech chwała Bogu będzie trwała,

A ludziom pokój na ziemi.

Pasterze wstawajcie, witajcie Pana;

Pokłon Mu oddajcie, wziąwszy barana;

Skoczno¹¹ Mu zagrajcie, głosy¹² zaśpiewajcie

Zgodnymi.

Więc ich tamuje¹³ i perswaduje¹⁴

Bartos jako stary w te słowa:

Czego¹⁵ krzyczycie, gwałty czynicie?

Nie gore, lecz to rzecz nowa:

Bóg się na świat rodzi, witać się Go godzi¹⁶,

Pójdźmyż do Niego z darami.

Weź Kuba jędyka¹⁷, ty Wojtku cielę;

Ja Mu poduszeczkę z puchu uścielę;

Grześko zagra w dudki¹⁸, by skakał malutki

Wraz z nami.

Biegną więc w skoki¹⁹, nabrawszy w troki²⁰

Jabłek, obwarzanków i gruszek:

Miodu praśnego²¹, masła młodego,

Mleka i śmietany dzbanuszek:

Kurcząt młodych czworo,

kur starych ośmioro,

Przy tym jaj świeżych dwie kopy²².

Dwie kozy dla mleka i jagniąteczko,

Jędyka, kapłona ²³i cieląteczko;

Idąc wygrywają, szczęśliwie stawają

U szopy.

Stojąc pod ścianą, powyjmowano,

Co z sobą przynieśli dla Pana:

Dał Wojtek cielę, Stach jaj kobielę²⁴,

Mikołaj i Szymon barana;

Grześko obwarzanki, Kuba dzban śmietanki,

Przytem jaj świeżych dwie kopy.

Klęknąwszy, z darami serca oddali;

Stanąwszy parami, na dudkach grali;

Potem się skłonili, do domu wrócili

Wesoło.

Przypisy:

1. zoczyć (daw.) — zauważyć. [przypis edytorski]

2. skop — wykastrowany baran. [przypis edytorski]

3. zamkniony – dziś popr.: zamknięty. [przypis edytorski]

4. bróg — daszek chroniący siano. [przypis edytorski]

5. truchleć — drętwieć ze strachu. [przypis edytorski]

6. chromać (daw.) — kuleć. [przypis edytorski]

7. wywinąć — tu: zwichnąć, skręcić. [przypis edytorski]

8. gorzeć (daw.) — palić się, płonąć. [przypis edytorski]

9. którzy — z użycia tego zaimka wynika, iż w kolędzie anioły są rodzaju męskiego. [przypis edytorski]

10. padół (daw.) — nisko położony teren, przen. cała ziemia. [przypis edytorski]

11. skoczno — dziś popr.: skocznie. [przypis edytorski]

12. głosy — dziś popr. forma N. lm: głosami. [przypis edytorski]

13. tamować — powstrzymywać. [przypis edytorski]

14. perswadować — tłumaczyć. [przypis edytorski]

15. czego — dziś popr.: czemu. [przypis edytorski]

16. godzi się (daw.) — wypada, należy. [przypis edytorski]

17. jędyk (gw.) — indyk. [przypis edytorski]

18. dudki a. dudy — instrument ludowy składający się z piszczałek, do których powietrze tłoczono za pomocą skórzanego miecha. [przypis edytorski]

19. w skoki (daw.) — częściej „w skok”: szybko. [przypis edytorski]

20. troki — rzemienie służące do przywiązywania części ubrania. [przypis edytorski]

21. praśny (reg.) a. przaśny— surowy, niezakwaszony (wynika stąd, że nie chodziło o miód pitny, lecz o naturalny). [przypis edytorski]

22. kopa — 60 sztuk. [przypis edytorski]

23. kapłon — wykastrowany kogut. [przypis edytorski]

24. kobiela — kobiałka, koszyk. [przypis edytorski]