Noc bezsenna (cykl)

Noc bezsenna

Świeci woda o północy,

Księżyc okna przewiał wskroś¹.

Pełen mocy i niemocy

Księżyc okna przewiał wskroś.

Bezimienne i ponure

Idą ku mnie poprzez chmurę:

Mrok — po pierwsze, blask — po wtóre²,

A po trzecie — jeszcze ktoś.

Gdy tak słucham przyczajony,

Ktoś zapukał raz i raz,

W moje wrota z tamtej strony

Ktoś zapukał raz i raz.

Kto tam puka w moje wrota?

«To — my: Wicher i Tęsknota,

I ja — Ciemność spopod³ płota,

Otwórz prędzej, bo już czas!»

Otworzyłem w imię Boga —

Wszystko troje wbiegło snać⁴!

Tętni pułap⁵ i podłoga:

Wszystko troje wbiegło snać!

I zdobywszy łoże moje,

Co zna nocne niepokoje,

Wszystko troje, wszystko troje

Legło rzędem, aby spać.

«Razem z tobą będziem⁶ spali

W jednym łożu za pan brat.

Niech się przyśni sznur korali

W jednym łożu za pan brat».

Wicher przez sen w bok się miota,

Jęczy Ciemność spopod płota,

I przeciąga się Tęsknota,

Ziewająca w cały świat!

[Tam na obczyźnie, gdy próżni ostoję...]

Tam na obczyźnie, gdy próżni ostoję

Noc wiekuista w bezgraniczach da mi,

Pójdę, zbłąkany pomiędzy śmierciami,

A co bądź spotkam — to nie będzie moje.

Pełen niczyjej ciemności i zgrozy,

Samemu sobie obcą będę marą —

Z jakąż bym wówczas miłością i wiarą

Modlił się choćby do obrazu brzozy!

Jakże bym spłonął łzą szczęścia gorącą,

Gdybym znienacka wśród mroków bezczynu

Natrafił dłonią, Boga szukającą,

Na gniazdo ptasie lub kwiaty jaśminu.

W przeddzień swego zmartwychwstania

W przeddzień swego zmartwychwstania, w przeddzień żywota

Bóg, leżąc w mogile, żmudne liczy chwile.

A przykuła go do ziemi ciała ciężkota⁷.

Śmierć mu w oczy wieje, a on samotnieje.

I śni mu się na wprost lica⁸

Betlejemska błyskawica

I żłób, i siano.

I śni mu się brzeg jeziora ozieleniały,

A smuga od łodzi po jeziorze chodzi,

I śnią mu się owe gaje, co tak szumiały,

Choć gajom boleśnie być marami we śnie!

A to wzgórze, to oliwne,

We wspomnieniu takie dziwne,

Takie dalekie!

I śnią mu się nasze twarze, niby niczyje,

Ręce nasze krwawe i lewe, i prawe —

I to życie, co po śmierci nie wie, gdzie żyje,

Jeno⁹ szuka siebie po własnym pogrzebie.

Mówmy wobec jego zgonu

To, co mówi dzwon do dzwonu

Późnym wieczorem.

Nie zakłóćmy snu bożego, bożej niemoty¹⁰!

Któż Boga obudzi pierwszy spośród ludzi?

Kto rozepnie w jego cieniu swoje namioty?

Cień się jego szerzy w bezbrzeż po bezbrzeży,

A my stójmy zwartym kołem

I śnijmy się Bogu społem¹¹,

Póki czas jeszcze.

[W kraju bardzo dalekim, smucąc się ku wiośnie...]

W kraju bardzo dalekim, smucąc się ku wiośnie,

Tak synowie swym ojcom mówią bezlitośnie:

«O, jakże wy bezradni! O, jakże wy starzy!

Już nie chcemy w chałupach widzieć waszych twarzy,

Już zabrakło nam lichej szczęścia odrobiny,

By się z wami podzielić z nadejściem godziny,

I łez w oczach nam zbrakło¹², ażeby ich solą

Zaprawić czczość¹³ tych bólów, co wiedzą, że bolą,

Już nas nie stać na smutek, co się w nas zapodział!

Oto skończył się smutku, łez i szczęścia podział,

Nożem sami przetnijcie nić swego żywota

Tak, byśmy nie widzieli, jak śmierć wami miota! »

Dzisiaj, gdym w blasku świecy na wprost ciebie siedział¹⁴,

Wzrok mój, nagle zlękniony, to samo powiedział.

[Po ciemku, po ciemku łkasz...]

Po ciemku, po ciemku łkasz,

Bezradność twych łez rozumiem!

Schorzałą śmiertelnie twarz

Radośnie całować umiem.

Do końca nie zbraknie¹⁵ mąk,

Do końca wystarczy mocy!

Zmarniałych, zmarniałych rąk

Potrafię pożądać w nocy!

Oględnie z rozkoszy mdlej

Tą piersią, co z trudem dyszy!

Do śmierci, do śmierci twej

Wraz z tobą nawykam w ciszy.

Warkocz

Znowu nędza do ucha nam śpiewa,

I tej śpiewki słuchamy bezradnie.

W piecu reszta dopala się drzewa —

A co jutro uczynić wypadnie?

Mówię do cię¹⁶ z koślawym uśmiechem:

«Mam ja trąby, fujary, organy,

Śpiewak ze mnie, co kupczy¹⁷ swym echem —

Gdzież mam echu ustawić stragany?»

Z bezmyślnego wyrazem skupienia

Dzieci nasze w nas patrzą ciekawie.

Ty mi ruchem wskazujesz ramienia

Bose nogi, zwieszone na ławie.

Ból się skrzętny w twych wargach trzepocze,

Aż myśl zbawcza w tym bólu urasta:

«Wiem, co zrobię! Obetnę warkocze

I na sprzedaż poniosę do miasta!

Głód je co dzień przepala zarzewiem,

Co dzień wiotsze i wartość już tracą.

Tak mi smutno i straszno, bo nie wiem,

Ile ludzie za warkocz zapłacą?»

Śnieg

Pamiętam ów ruchliwie rozbłyskany szron

I śniegu ociężałe w gałęziach nawiesie¹⁸,

I jego nieustanny z drzew na ziemię zron¹⁹,

I uczucie, że w słońcu razem z śniegiem skrzę się.

A on ciągle narastał tu w kopiec, tam — w stos,

I drzewom białych czupryn coraz to dokładał,

Ślepił oczy i łechtał podbródek i nos,

I fruwał — i tkwił w próżni — i bujał, i padał.

I pamiętam ów niski, wpół zapadły dom,

I za szybami włóczek różnobarwne wzory.

Kto tam mieszkał? Pytanie — czy człowiek, czy gnom²⁰?

Byłem dzieckiem. Śnieg bielą zasnuwał przestwory.

Dotknąłem dłonią szyby, mimo strachu mąk,

I uczułem ślad hojny, niby czarów zbytek²¹.

Tą dłonią dotykałem mych sprzętów i ksiąg,

I niańki, by ją oddać na baśni użytek...

Serce marło, gdym w dłoni unosił²² ten ślad

W ciszę śniegu, co prósząc, weselił się w niebie.

Śnieg ustał — i minęło odtąd tyle lat,

Ile trzeba, by ślady zatracić do siebie.

Jakże pragnąłbym dzisiaj, gdy swe bóle znam,

Stać, jak wówczas, przed domu wpół zapadłą bramą

I widzieć, jak śnieg ziemię obiela ten sam,

Śnieg, co fruwa i buja, i pada tak samo.

Z jakimż płaczem bym zajrzał — niepoprawny śniarz²³ —

Do szyby, by swą młodość odgrzebać w jej szronie —

Z jakąż mocą bym tulił uznojoną²⁴ twarz

W te dawne, com je stracił, w te dziecięce dłonie!

Przypisy:

1. wskroś (daw.) — przez, na przestrzał. [przypis edytorski]

2. wtóry (daw.) — drugi. [przypis edytorski]

3. spopod (gw.) — spod. [przypis edytorski]

4. snać a. snadź (przestarz.) — widocznie. [przypis edytorski]

5. pułap — sufit. [przypis edytorski]

6. będziem (gw.) — będziemy. [przypis edytorski]

7. ciężkota — ciężkość. [przypis edytorski]

8. lico (daw.) — twarz. [przypis edytorski]

9. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

10. niemota — niemożność mówienia. [przypis edytorski]

11. społem (daw.) — wspólnie. [przypis edytorski]

12. zbraknąć — nie wystarczyć. [przypis edytorski]

13. czczość — głód, pustka. [przypis edytorski]

14. gdym w blasku świecy na wprost ciebie siedział — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: gdy (...) siedziałem. [przypis edytorski]

15. zbraknąć — nie wystarczyć. [przypis edytorski]

16. do cię — dziś popr.: do ciebie. [przypis edytorski]

17. kupczyć — czynić przedmiotem handlu rzeczy, które nie powinny być źródłem materialnego zysku. [przypis edytorski]

18. nawiesie (neol.) — nagromadzenie czegoś. [przypis edytorski]

19. zron (neol.) — spadanie; od czas. ronić, tj. upuszczać, powodować spadanie. [przypis edytorski]

20. gnom (pogard.) — niski człowiek. [przypis edytorski]

21. zbytek (iron.) — przesada w czymś. [przypis edytorski]

22. gdym w dłoni unosił — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: gdy (...) unosiłem. [przypis edytorski]

23. śniarz (neol.) — marzyciel. [przypis edytorski]

24. uznojony (daw.) — zmęczony. [przypis edytorski]