Świdryga i Midryga
To nie konie tak cwałują i uszami strzygą1,
Jeno2 tańczą dwaj opoje3 — Świdryga z Midrygą.
A nie stęka tak stodoła pod cepów4 bijakiem5,
Jak ta łąka, źgana stopą srożej niż kułakiem6!
Zaskoczyła ich na słońcu Południca7 blada
I Świdrydze, i Midrydze, i tańcowi rada.
Zaglądała im do oczu chciwie, jak do żłobu8.
«Który w tańcu mię9 wyhula, bom jedna10 dla obu?» —
«Moja będzie — rzekł Świdryga — ta pierś i ta szyja!» —
A Midryga pięścią przeczy: „Moja lub niczyja!»
Ten ją porwał za dłoń jedną, a tamten za wtórą11.
«Musisz obu nam nastarczyć, skąpico–dziewczuro!»
A ona im prosto w usta dyszy bez oddechu,
A ona im prosto w oczy śmieje się bez śmiechu.
I rozdwaja się po równu, rozszczepia się żwawo
Na dwie dziewki, na siostrzane — na lewą i prawą.
«Dosyć ciała dwoistego mamy tu na łące!
Tańczże z nami południami, dopóki jarzące!
Jedna dziewka rąk ma czworo i cztery ma łydy!
Niech upoją nas do reszty twe słodkie bezwstydy!»
Nasrożyli się do tańca, jak gdyby do boju —
Przysporzyli kwiatom zgiełku, łące — niepokoju.
Więc Świdryga pląsał z prawą, więc Midryga — z lewą,
Ten obcasem kurz zamiatał, a tamten — cholewą.
Na odsiebkę12, na odkrętkę i znów na odwrotkę —
Podeptali macierzankę13, błyszczkę14 i tymotkę15!
Jeden wrzeszczał: «Konaj żywcem!», a drugi: «Wciornaści!16»,
Tańcowali aż do zdechu17 i aż do upaści!
Aż poczuli, że dziewczyna życie w tańcu traci,
I umarła jednocześnie we dwojej postaci.
«Pochowajmy owo ciało nie bardzo samotne,
Bo podwójne w tańcowaniu, a w śmierci dwukrotne.
Pochowajmy na cmentarzu, gdzie za drzewem — drzewo,
Zmówmy pacierz obopólny — za prawą i lewą».
W dwóch ją trumnach ułożyli, ale w jednym grobie —
A już huczy echo ziemne — tańczą trumny obie!
Tańczą, ciałem nakarmione, syte i hulaszcze,
Ukazując co raz w tańcu niedomkniętą paszczę.
Tańczą, skaczą i wirują, klepką dzwonią w klepkę,
Na odkrętkę, na odwrotkę i znów na odsiebkę!
Aż się kręci razem z nimi śmierć w skocznych lamentach,
Aż się wzdryga wnętrznościami przerażony cmentach18!
Aż się w sobie zatraciło błędne tańca koło,
Aż się stało popod19 ziemią huczno i wesoło!
Aż zmąciły się rozumy Świdrydze-Midrydze,
Jakby wicher je rozhulał na wiatraka śmidze20!
I rozwiała się w ich głowach ta wiedza pomglona21,
Gdzie jest prawa strona świata, a gdzie lewa strona?
W jakiej trumnie lewa dziewka, w jakiej prawa leży?
I która z nich i do kogo po śmierci należy?
Tak im w oczach opętanych świat się cały miga,
Że nie wiedzą, kto Świdryga, a kto z nich Midryga?
Jeno ujrzą otchłań śmierci czarną od ogromu:
«A bądźcie tu, ludzie dobrzy, jak u siebie w domu!
Jedna trumna dla jednego, dla drugiego — druga,
W jednej wieczność prawym okiem, w drugiej lewym mruga!»
Obłąkani nad przepaścią poklękali wzajem
I na klęczkach zatańczyli tuż, tuż nad jej skrajem.
Tańcowali na czworakach, tańcowali płazem22,
Tak i nie tak — i na opak — razem i nie razem!
Aż wwichrzeni w mrok dwóch trumien, jak dwa błędne wióry,
Powpadali w otchłań śmierci nogami do góry!
Przypisy:
1. strzyc uszami — nasłuchiwać. [przypis edytorski]
2. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]
3. opój — pijak. [przypis edytorski]
4. cep — narzędzie do młócenia zboża. [przypis edytorski]
5. bijak — jeden z dwóch kijów, z których zbudowany był cep. [przypis edytorski]
6. kułak — mocno zaciśnięta dłoń; pięść. [przypis edytorski]
7. południca — złośliwy demon czyhający na swoje ofiary w letnie południe na polach i duszący je; przedstawiany pod postacią młodej kobiety a. staruchy w białej odzieży; wierzono, że południcami stawały się dusze kobiet zmarłych tuż przed, w trakcie lub tuż po ślubie. [przypis edytorski]
8. żłób — skrzynia, w której umieszcza się paszę dla koni lub bydła. [przypis edytorski]
9. mię (daw.) — mnie. [przypis edytorski]
10. bom jedna — dziś: bo jestem jedna. [przypis edytorski]
11. wtóry (daw.) — drugi. [przypis edytorski]
12. na odsiebkę — w przeciwną stronę niż zazwyczaj. [przypis edytorski]
13. macierzanka — roślina o drobnych liściach i kwiatach zebranych w główki, wykorzystywana w lecznictwie, przemyśle perfumeryjnym i spożywczym. [przypis edytorski]
14. błyszczka — gatunek motyla. [przypis edytorski]
15. tymotka — trawa o prostych źdźbłach, długich liściach i gęstym kwiatostanie. [przypis edytorski]
16. wciornaści! (gw.) — przekleństwo; wykrzyknienie wyrażające złość. [przypis edytorski]
17. zdech (daw.) — skonanie. [przypis edytorski]
18. cmentach (neol.) — cmentarz. [przypis edytorski]
19. popod (daw.) — pod. [przypis edytorski]
20. śmiga — tu: skrzydło wiatraka. [przypis edytorski]
21. pomglony — mglisty. [przypis edytorski]
22. płazem — tu: bokiem. [przypis edytorski]