Żydowie polscy

1861

1

Ty! jesteś w Europie, poważny Narodzie

Żydowski, jak pomnik, strzaskany na Wschodzie,

Swoimi gdy złamki¹ wszędzie się rozniesie,

Na każdym hieroglif unosząc odwieczny —

A człowiek północny, w sosnowym gdy lesie

Napotka cię, odbłysk zgaduje słoneczny

Ojczyzny! — co kędyś w niebieskim lazurze

Jak Mojżesz się w wodzie pławiła nilowéj! —

I mówi: «Jest wielkim, kto bywał tak w górze

I upadł tak nisko, i milczy jako wy».

2

Północne my syny z włosami płowemi,

Wschodowej historii my śnieżne obłoki —

Za kabał granicą, od razu, wprost z ziemi

Patrzący na niebios przybytek wysoki:

Jak Agar² synowie — przez kraju istotę,

Jak Sary³ synowie — przez ojców robotę;

My pierwej niż inni — my wcale inaczéj

Pojrzeliśmy ku wam, bynajmniej⁴ z rozpaczy:

Boć herbem gdy z wami szlachetny się łamał,

Krzyż bywał w przełomie tym — i on nie kłamał!

3

Aż oto, że dzieje pozornie są zamęt,

Gdy w gruncie są: siła i ładność szeroka! —

Aż oto, że dzieje są jako testament,

Którego cherubin dogląda z wysoka —

Więc znowu Machabej⁵ na bruku w Warszawie

Nie stanął w dwuznacznej z Polakiem obawie.

— I kiedy mu ludy bogatsze na świecie

Dawały nie krzyże, za które się kona,

Lecz z których się błyszczy — cóż? przeniósł⁶ on przecie:

Bezbronne, jak Dawid, wyciągnąć ramiona! —

4

Poważny narodzie! cześć tobie w tych, którzy

Mongolsko-czerkieskiej nie zlękli się burzy —

I Boga Mojżeszów bronili wraz z nami

Spojrzeniem rycerskim, nagimi piersiami.

Jak starsi w historii, co ręką na dzicze

Kiwnąwszy z wysoka, wołają: «Dotrwałem!

Chorągwi się badam, nie chłopy twe liczę,

Bo kiedyś był nicość, ja mleko już ssałem —

Naturę znam dawniej! — więc przeklnę wędzidła

I staniesz na koniu jak pastuch — bez bydła».

Przypisy:

1. złamki — forma N.lm; dziś: złamkami (tj. ułamanymi kawałkami, odłamkami). [przypis edytorski]

2. Agar, właśc. Hagar (hebr. הָגָר) — postać biblijna z Księgi Rodzaju, egipska niewolnica Sary, żony Abrahama; miała z nim syna, Izmaela. [przypis edytorski]

3. Sara (hebr. שָׂרָה) — postać biblijna, bohaterka Księgi Rodzaju, żona Abrahama, matka Izaaka. [przypis edytorski]

4. bynajmniej — jak najmniej; wcale nie. [przypis edytorski]

5. Machabej — chodzi zbiorczo o Machabeuszy, judejski ród kapłański; jego przedstawiciele wzniecili tzw. powstanie Machabeuszy (167–160 p.n.e.) w buncie przeciw rządzącej z Syrii dynastii Seleucydów, mianowicie Antiochowi IV, z którego rozkazu Jerozolima miała stać się ośrodkiem kultu Zeusa, z ołtarzem w Świątyni Jerozolimskiej i specjalnym aparatem urzędniczym pilnującym składania ofiar hellenistycznemu bóstwu; następnie, po uznaniu przez Syrię niezależności Judei, w l. 147–37 p.n.e. Machabeusze byli dynastią panującą. [przypis edytorski]

6. przenieść — tu: przedłożyć coś (nad coś innego); wybrać coś. [przypis edytorski]