Awersya¹ pewnej Damy całe życie bawiącej u wielkich Dworów, przy których gdy nie tylko same próżność, nieszczerość, zazdrość i wiele defektów uznała, waletę² życiu takiemu wypowiada, a na spokojniejsze się wybiera

Wszystko, co stworzył Bóg ręką i słowem,

Ustąpić czasy muszą stare nowem,

I nic trwałego nie zostawił światu,

Z wiekiem człowieka nie czyniąc traktatu.

Dla tego, żeby z odmian oczywistych

Nie zatapiał się w fortunach ojczystych,

Ojczyznę raczej bez końca trwającą

Szacował drożej nad przemijającą.

Rozum nas uczy i oczy otwiera,

Że kto się rodzi, ten pewnie umiera.

Dzierżawcą jesteś tylko, nie dziedzicem,

Oddaj, coś nadto wydarł komu z licem.

Sam pan Bóg wieczny bez czasu, bez końca,

Stateczny³ w łaskach, w nieszczęściu obrońca.

W tym jednym połóż gruntowną nadzieję,

Gdyż to, co świat dał, wiatr z plewą rozwieje.

Przebież obszerny okrąg ziemi całej

Ujrzysz ruiny w machinie nietrwałej.

Pyszny Babilon, wyniosłe kolosy,

Że były słyszysz, oczy widzą stosy.

Miasta, fortece, zamki niedobyte,

W twardych opokach, w żywych skałach ryte,

Spytaj kto zburzył, kto rozsypał w prochy?

Czas, co z wszech rzeczy zwykł czynić motłochy⁴.

I tak cokolwiek rodzi się pod słońcem,

Ledwie żyć pocznie, aż początek końcem;

I co dopiero z ziemie wierzch pokaże,

W tęż samę drogę czas się wybrać każe.

Przypatrz się wiośnie, jak pięknie nastaje

W pęczu list kryjąc wnet odziewa gaje;

Pokrywa nagość drzew przez zimę zdartą

W nową je barwę stroi niewytartą.

Cóż gdy niedługie w tych strojach pociechy?

Nastąpi jesień, wiosna dudy w miechy⁵.

Czując, że ją wnet do siebie zawoła,

Obedrze z sukni, aż ta znowu goła.

Zielone trawy co w jednym kolorze,

Z szmaragdem chodzą, ledwo nie w polorze,

Też same skutki z swej własności mają,

Że wzrok patrzących na się naprawiają⁶.

Długoż wam służy ta żywość wesoła?

Ta piękność kwiatów, te pachniące⁷ zioła?

Które w swych miętkich⁸ jedwabiach kryjecie,

Zieloność dobrą nadzieją zowiecie.

Ale jak długo te cieszą nadzieje?

Póki szkodliwy wiatr was nie zawieje.

Bo skoro słońce osuszy was z rosy

Wnet zwiędłe, blade, pójdziecie pod kosy;

Na cóż mam bawić pióro, rękę, myśli,

Im głębiej wchodzę, tym mi wybrnąć ściśli⁹.

Każdego uczy codzienna praktyka

Co dziś jaśniało, jutro z cieniem znika.

W takowym lata całe bawiąc błędzie,

Poczne¹⁰ raz myślić¹¹, co też dalej będzie,

Gdy po skończonych tańcach, muzyk, lutnie,

Czas nożycami stronę moję¹² utnie.

Spyta mię potem, kędy¹³ czas strawiłam,

Na jaką wieczność sobie zarobiłam.

Wstyd mówić głośno, cicho brzęczę z muchą,

Że całe życie żyłam dworską juchą.

W której dopiero dobrawszy się smaku,

Właśnie tak jakby w wyszeptanym raku.

Więc odtąd zacznę poprawiać errorów¹⁴,

Tracąc appetyt¹⁵ do dworskich saporów¹⁶.

Teatrum ci to na rozliczne sceny,

Tu śmiech, tu żarty, jużci smutne treny;

Ten się uskarża, że został w afroncie,

Ta urażona słowem, płacze w kącie.

Zacznie się taniec na przestronnej sali

Świec w lustrach pełno, każdy chojność chwali.

Ci mówią, wnet nam rozrywka uroście,

Niech tylko wszyscy poschodzą się goście.

Więc dwóch albo trzech sprzysięgłych kompanów

Z daleka stojąc od siedzących panów,

Taką zabawę biorą złej natury,

Żeby nikt nie był z ich wolny cenzury.

Jeden drugiego w bok trącając rzecze:

Patrz jak się za tą ogon długi wlecze.

Na tej opięto, kuso, graty stare;

Znać w wodzie stała, gdy jej brano miarę.

Ta jak żółw głową albo bażant chwieje,

Ta zaś pod żaglem, leci, gdy wiatr wieje.

Szum szelest za nią, ni bies kogo niesie,

Czyli więc zwierza uganiają w lesie.

Ta jak sikorka lub czeczotka drobna,

Ta z nóg wysokich do czapli podobna.

Za tą garb stoi okryty płaszczykiem,

Tak kształtna, jakby wielbłąd pod dywdykiem.

Ten w ogród cudzy musiał albo w żyto

Często zaglądać, że mu biodro zbito.

Powłóczy nogę, znaczna za nim ściszka¹⁷,

A w opasaniu jak wątrobna kiszka.

Ów z taką miną w korwetach się sadzi,

Ledwo o ścianę tyłem nie zawadzi.

Rozumi, że to przed karytą¹⁸ pląsa,

Gdy w kawalkacie jadąc kręci wąsa.

Otoż tych skutków specyały dworskie.

Lepiej gryść suchar i pić wody morskie,

Niż przy biszkoktach i trunkach gustownych

Na targowisko przyść¹⁹ ludzi obmownych.

Piękna zabawa na strawionym czasie:

Gdybyś postawił pilność przy kompasie,

Żadna godzina w pracy nie wakuje²⁰;

Ten szyje buty, ów suknie nicuje²¹,

Niektóry rano wstał jak na pańszczyznę,

Pracuje głową, co za robociznę

Dzisiaj potrzebną zacząć na pożytek:

Myśli, mózg suszy, w zadumianiu²² wszytek²³.

Bierze paciorki²⁴, sto ścieszek²⁵ udepce,

W rękach pacierze, w ucho djabeł²⁶ szepce:

Tych jeno²⁷ bracie chwytaj się przekupi,

Bierz jako mądry, kiedyć daje głupi.

Kontent z konceptu swojego ministra²⁸

Chwaląc poradę, że w biegłości bystra,

Spieszy z napchanym za pokoje worem,

Trząsa z judaszem²⁹ bliźniego honorem.

Powraca wesół, zyskał na frymarku³⁰,

Nie śpi, nie żyłby lepiej na jarmarku.

Za wypróżnione sakwy ludzkiej sławy,

Wynosi tłomok podobień³¹ do nawy³².

Więc to przypiszę Bozkiej³³ opatrzności;

Modlitwa rzecze, w wielkiej gorącości

Którą codziennie klepiąc to przyznaje,

Że kto wstał rano, temu pan Bóg daje.

Mylisz się, żebyć Bóg za to miał płacić

Zdzierstwa twojego występek bogacić.

Jużeś sam sobie uczynił nadgrodę³⁴

Hołyszaś³⁵ pokrył przez bliźniego szkodę.

Są tacy co się przyjaciółmi liczą,

Przychodząc z radą, że im dobrze życzą.

Przyjaciel w radzie, szczera w ustach mowa

Cóż gdy wąż chytry w zanadrzu się chowa.

Zaczyna dyskurs, już o sekret prosi,

Pogląda w kąty i głowę podnosi

Jeźli³⁶ kto z boku nie nadstawia ucha:

To co dwaj mówią, niech trzeci nie słucha;

Ledwie doczekać może odpowiedzi

Swego kompana, jak na węglach siedzi.

Chcąc słówko złapać jak ptaszka w swe siatki.

Złapawszy skubie, dusi, sadza w klatki.

Otoż tak czynią z przyjaciółmi właśnie:

Sam zaczął dyskurs, prawiąc różne baśnie.

O to co prosił, by było w sekrecie,

Do wszystkich chodzi, tyle troje³⁷ plecie.

Gdyby mi czasu wystarczyło tyle,

Opisać stratę w próżnem życiu chwile.

Żałuję tylko, że wiek uszedł marnie;

Wstyd mię w korzyści częstokroć ogarnie.

Niech kto chce w dworskiem życiu smaki czuje,

Niech w odebranych respektach³⁸ góruje,

Niech się zaszczyca wszelkiemi fawory,

Niechaj mu wszyscy oddają honory;

Mnie zazdrość siedząc w kąciku nie bierze,

Życie osobne³⁹, że szczęśliwe wierzę.

Życie kochane bez gminu, bez zgraje⁴⁰,

Nikt mnie nie zdradzi, nikt mnie nie połaje.

Cichość spokojna, książka i robota;

Z tymi rozrywka, gdy przyjdzie ochota.

Tych się nie strzegę, choć z nimi rozmawiam,

One nikogo, i ja nie obmawiam.

Więc póki Bozka⁴¹ wola żyć mi każe,

Póki śmierć mego imienia nie zmaże,

Póki grób z ciałem mem się nie powita,

Osobność kochać będę, z dworem kwita.

Przypisy:

1. awersja (z łac.) — tu: zniechęcenie, odwrócenie się ku czemu innemu wskutek rozczarowania. [przypis edytorski]

2. waleta (z łac. vale: bądź zdrów) — pożegnanie. [przypis edytorski]

3. stateczny (daw.) — niezmienny, stały. [przypis edytorski]

4. motłoch — zbieranina; tu: śmieci, odpady, ruina. [przypis edytorski]

5. dudy w miechy — przen.: koniec zabawy; zbierać się do odejścia. [przypis edytorski]

6. naprawiać — tu: naprowadzać, kierować; przyciągać. [przypis edytorski]

7. pachniące — dziś popr.: pachnące. [przypis edytorski]

8. miętki — dziś popr.: miękki. [przypis edytorski]

9. ściśli — ściślej; tu: trudniej. [przypis edytorski]

10. poczne — dziś popr.: pocznę. [przypis edytorski]

11. myślić — dziś popr.: myśleć. [przypis edytorski]

12. moję — dziś popr.: moją. [przypis edytorski]

13. kędy (daw.) — gdzie. [przypis edytorski]

14. errory — błędy. [przypis edytorski]

15. appetyt (daw.) — dziś: apetyt. [przypis edytorski]

16. sapory (daw.) — wonne przyprawy stosowane do potraw. [przypis edytorski]

17. ściszka — dziś popr.: ścieżka. [przypis edytorski]

18. karyta — dziś popr.: kareta. [przypis edytorski]

19. przyść — dziś popr.: przyjść. [przypis edytorski]

20. wakować — brakować. [przypis edytorski]

21. szyć komuś buty — obmawiać kogoś; podobne znaczenie ma wyrażenie: nicować (czyli odwracać podszewką na wierzch) suknie. [przypis edytorski]

22. zadumianie — dziś popr.: zadumanie. [przypis edytorski]

23. wszytek (daw.) — wszystek, cały. [przypis edytorski]

24. paciorki — tu: różaniec modlitewny. [przypis edytorski]

25. ścieszek — dziś popr.: ścieżek. [przypis edytorski]

26. djabeł — dziś popr.: diabeł. [przypis edytorski]

27. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]

28. swojego ministra — tu: diabła. [przypis edytorski]

29. judasz — tu: zdrajca. [przypis edytorski]

30. frymark — interes, handel. [przypis edytorski]

31. podobień (daw.) — dziś popr.: podobny. [przypis edytorski]

32. nawa — statek, okręt. [przypis edytorski]

33. bozkiej — dziś ubezdźwięcznione: boskiej. [przypis edytorski]

34. nadgroda (daw.) — dziś popr.: nagroda. [przypis edytorski]

35. hołysz — dosł.: golec; biedak. [przypis edytorski]

36. jeźli — dziś popr.: jeśli; tu: czy, czy też. [przypis edytorski]

37. tyle troje — trzy razy tyle. [przypis edytorski]

38. respekty — tu: względy, honory. [przypis edytorski]

39. osobny (daw.) — tu: samotny, ustronny. [przypis edytorski]

40. bez zgraje — dziś popr. D.lp r.ż.: bez zgrai. [przypis edytorski]

41. bozka — dziś ubezdźwięcznione: boska. [przypis edytorski]