Pieśń IV¹²

W twardej kamiennej wieży i za troistemi

Drzwiami siedząc Danae nieprzełomionemi,

Pod strażą nieuspionych spartańskich złajników³,

Mogła wiecznie nie uznać⁴ nocnych wszeteczników,

By była z Akryzego Wenus nie szydziła,

Stróża zamknionej panny; bo ta obaczyła⁵,

Że Jowisz, w upominku złotym utajony,

Miał mieć bezpieczny przystęp i gmach otworzony⁶.

Złoto śrzodkiem janczarów zbrojnych pójdzie snadnie⁷,

A przez twardą opokę gwałtowniej przepadnie⁸

Niżli raz piorunowy: upadł nieszczęśliwy

Dom proroka greckiego⁹, prze zysk niecnotliwy

Z gruntu wykorzeniony; przebił bramy twarde

Zacnych miast Macedończyk¹⁰ i podkopał¹¹ harde

Tyranny datkiem; datkom hetmani hołdują,

Którzy daleko świetnym nawom rozkazują.

Wielkich pieniędzy wielka troska naszladuje¹²;

A im człowiek w pokładzie¹³ swoim więcej czuje,

Tym jeszcze więcej pragnie; słusznie moje oko

I nigdy przedtym, i dziś nie zmierza wysoko.

Im sobie człowiek więcej pomierny¹⁴ ujmuje,

Tym mu więcej od Boga z łaski przystępuje¹⁵;

Nic nie mając, z tymi, co nic nie chcą, przestaję,

A buntów dobrowolnie bogatych sie kaję¹⁶.

Pan znaczniejszy, gdy państwem¹⁷ wzgardzę, niżbych wszytki

Żóławskie¹⁸ urodzaje i gdańskie pożytki

W jednym szpichlerzu zamknął, a sam, siedząc w cieniu¹⁹,

Nie mógł sie chleba najeść, nędznik w dobrym mieniu²⁰.

Zdrój przeźroczystej wody, lasu średnia miara

I zasiewku mojego niepochybna wiara²¹

Rządźcy płodnej Afryki, szerokowładnemu,

Nie da sie znać, że w szczęściu przerównana jemu.

Acz mi miodu podolskie pasieki nie dają

Ani w mym lochu wina seremskie²² stawają,

Ani bogate stada owiec niezliczonych

Strzygą²³ odrosłą trawę po górach zielonych;

Przedsię nazbyt ubóstwa nie znać w domu moim,

A by mi więcej trzeba, ufam w Bogu swoim;

Ale gdy niepotrzebne chciwości odprawię²⁴,

Lepiej daleko płatu sobie tym poprawię²⁵,

Niżbych bogate pola węgierskie z porządnym²⁶

Państwem węneckim złączył. Ludziom wielożądnym

Wiela i nie dostawa; niech przyjmuje z dzięką,

Komu ścisłą²⁷, co dosyć, Bóg udzielił ręką.

Przypisy:

1. Ks. 1, Pieśń IV — pieśń jest parafrazą ody Horacego (Carmina III 16) noszącej tytuł Ad C. Maecenatem (Do C. Mecenasa). [przypis redakcyjny]

2. W przypisach gwiazdką oznaczono wyrazy, które są używane do dziś, ale których znaczenie w Pieśniach jest odmienne od znaczenia obecnego. [przypis edytorski]

3. nieuspionych (...) złajników — sfory nie dających się uśpić psów; por. złaja (starop.): sfora. [przypis redakcyjny]

4. wiecznie nie uznać — nigdy nie poznać. [przypis redakcyjny]

5. obaczyć — tu: przewidzieć. [przypis redakcyjny]

6. W twardej kamiennej wieży (...) gmach otworzony — Danae została zamknięta w wieży przez swego ojca Akrisjosa („Akryzego”), pragnącego uchronić jej cnotę; Jowisz dostał się jednak do niej w postaci złotego deszczu, w wyniku czego została matką Perseusza. [przypis redakcyjny]

7. Złoto śrzodkiem janczarów zbrojnych pójdzie snadnie — złoto zwojuje nawet zbrojnych żołnierzy. [przypis redakcyjny]

8. przepadnie — tu: przeniknie. [przypis redakcyjny]

9. prorok grecki — tu: chodzi o Amfiaraosa, króla Argos, który wybrał się na wyprawę przeciw Tebom, choć jako prorok wiedział, że znajdzie tam śmierć; schowanego w kryjówce zdradziła żona przekupiona złotym naszyjnikiem. [przypis redakcyjny]

10. Macedończyk — wg popularnej anegdoty Filip Macedoński mawiał, że nie ma muru tak wysokiego, by nie przeskoczył go osioł objuczony złotem. [przypis redakcyjny]

11. podkopać — tu: doprowadzić do upadku. [przypis redakcyjny]

12. Wielkich pieniędzy (...) naszladuje — idzie za wielkimi pieniędzmi. [przypis redakcyjny]

13. pokład (daw.) — skarbiec. [przypis redakcyjny]

14. pomierny (daw.) — skromny. [przypis redakcyjny]

15. przystępować* (daw.) — przybywać. [przypis redakcyjny]

16. A buntów dobrowolnie bogatych sie kaję — wystrzegam się związków z bogatymi. [przypis redakcyjny]

17. państwo — tu: status wielkiego pana. [przypis redakcyjny]

18. żóławski (daw.; dziś popr.: żuławski) — pochodzący z urodzajnych Żuław koło Gdańska. [przypis redakcyjny]

19. siedząc w cieniu — żyjąc na uboczu. [przypis redakcyjny]

20. nędznik w dobrym mieniu — biedak wśród bogactwa. [przypis redakcyjny]

21. zasiewku (...) niepochybna wiara — pewna wiara w to, co wyrośnie po zasianiu. [przypis redakcyjny]

22. seremskie — ze Sremu na Węgrzech. [przypis redakcyjny]

23. strzyc — tu: skubać. [przypis redakcyjny]

24. odprawić — tu: odpędzić. [przypis redakcyjny]

25. płatu (...) poprawię — zwiększę dochody; por. współcz.: płacić, płatność. [przypis redakcyjny]

26. porządny (daw.) — sprawnie rządzony. [przypis redakcyjny]

27. ścisły (daw.) — oszczędny. [przypis redakcyjny]