Pieśń IX

Chcemy sobie być radzi¹?

Rozkaż, panie, czeladzi,

Niechaj na stół dobrego wina przynaszają,

A przy tym w złote gęśli² albo w lutnią³ grają.

Kto tak mądry, że zgadnie,

Co nań jutro przypadnie?

Sam Bóg wie przyszłe rzeczy, a śmieje sie z nieba,

Kiedy sie człowiek troszcze więcej, niżli trzeba.

Szafuj gotowym⁴ bacznie;

Ostatek, jako zacznie,

Tak Fortuna⁵ niech kona⁶: raczy li łaskawie,

Raczy li też inaczej; my siedziem w jej prawie⁷.

U Fortuny to snadnie⁸,

Że kto stojąc⁹ upadnie;

A który był dopiero u niej pod nogami,

Patrzajże go po chwili, a on gardzi nami.

Wszystko sie dziwnie plecie

Na tym tu biednym świecie;

A kto by chciał rozumem wszystkiego dochodzić,

I zginie, a nie będzie umiał w to ugodzić.

Prózno ma mieć na pieczy

Śmiertelny wieczne rzeczy;

Dosyć na tym, kiedy wie, że go to nie minie,

Co z przejźrzenia¹⁰ Pańskiego od wieku mu płynie.

A nigdy nie zabłądzi,

Kto tak umysł narządzi,

Jakoby umiał szczęście i nieszczęście znosić,

Temu mężnie wytrzymać, w owym sie nie wznosić.

Chwalę szczęście stateczne¹¹;

Nie chce li też być wieczne,

Spuszczę¹², com wziął, a w cnotę własną sie ogarnę

I uczciwej chudoby¹³ bez posagu pragnę.

Nie umiem ja, gdy w żagle

Uderzą wiatry nagle,

Krzyżem padać i świętych przenajdować¹⁴ dary,

Aby łakomej wodzie tureckie towary

Bogactwa nie przydały

Wpadwszy gdzie między skały;

Tam ja bezpiecznym sercem¹⁵ i pełen otuchy

W równej fuście¹⁶ popłynę przez morskie rozruchy.

Przypisy:

1. sobie być radzi — zabawić się, weselić się wspólnie. [przypis redakcyjny]

2. gęśli (a. gęśle) — instrument smyczkowy, zazwyczaj dwu- lub trzystrunowy, rodzaj prymitywnych skrzypiec w kształcie owalnego pudła z krótką szyjką. [przypis redakcyjny]

3. lutnia — instrument szarpany, posiadający od 6 do 16 strun, znany od starożytności, w renesansie również symbol sztuki poetyckiej; tu daw. forma B.lp: lutnią, dziś: lutnię. [przypis redakcyjny]

4. szafuj gotowym — rozporządzaj tym, co posiadasz; może w znaczeniu: pieniędzmi (por. wyraz pokrewny: gotówka). [przypis redakcyjny]

5. Fortuna (mit. rzym.) — bogini ślepego przypadku. Przedstawiano ją z rogiem obfitości, trzymającą ster (była sternikiem życia ludzkiego), zazwyczaj ślepą. Motyw Fortuny odgrywał niezwykle ważną rolę w filozofii Pieśni Kochanowskiego. [przypis redakcyjny]

6. niech kona — tu: niech dokona; niech doprowadzi do skutku. [przypis redakcyjny]

7. siedziem w jej prawie (starop.) — podlegamy jej prawom, znajdujemy się pod jej władzą. [przypis redakcyjny]

8. snadnie (starop.) — łatwo. [przypis redakcyjny]

9. stojąc (starop. forma imiesł.) — stojący. [przypis redakcyjny]

10. z przejźrzenia (starop.) — z postanowienia, z przeznaczenia. [przypis redakcyjny]

11. szczęście stateczne (starop.) — niezmienny los. [przypis redakcyjny]

12. spuścić — tu: oddać; tu forma 1 os. lp cz. przysz.: spuszczę. [przypis redakcyjny]

13. chudoba (starop.) — skromny dobytek, ubóstwo. [przypis redakcyjny]

14. przenajdować — zjednywać. [przypis redakcyjny]

15. bezpiecznym sercem (starop.) — z sercem wolnym od obaw, z poczuciem bezpieczeństwa. [przypis redakcyjny]

16. w równej fuście — w niewielkim okręcie. [przypis redakcyjny]