Pieśń XVI¹²

Królom moc na poddane i zwierzchność dana,

A królowie zaś mają nad sobą Pana,

Który wszystkiemu światu sam rozkazuje,

Na ziemi i na niebie wiecznie króluje.

Nie wszyscy z jednym szczęściem na świat sie rodzą:

Szerzej jedni niż drudzy swe płoty grodzą;

Ten ma wiele nad insze w zacności domu,

Ten dobrą sławą nie da naprzód nikomu³,

Za tym przyjaciół więcej. Śmierć sprawiedliwa

Jednakiego na wszystki prawa używa.

Kto bądź, ten bądź⁴, na kogo los naprzód padnie,

Tak pana, jako sługę poima⁵ snadnie.

Komu zawżdy nad szyją wisi miecz goły⁶,

Nie uczynią mu smaku przyprawne stoły,

Nie pomoże mu do snu słodkie śpiewanie;

Sen u prostaków przyjmie⁷ i złe posłanie.

Kto swą chciwość na tym, co dosyć, miarkuje⁸,

Tego ani burzliwe morze frasuje,

Ani ciężki grad, ani złe urodzaje,

Kiedy drzewo to ciepłu, to zimnu łaje.

Delfinowie swe morza ścieśnione czują,

Bowiem już i na wodzie zamki budują⁹:

Wszystka sie do roboty czeladź rzuciła

I sam pan, bo mu sie już ziemia sprzykrzyła.

Ale bojaźń i groza pana prowadzą

I z wysokich pałaców pchać sie¹⁰ nie dadzą;

Na okręt li budowny¹¹, na koń li wsiędzie,

Troska w okręcie, troska za siodłem będzie.

A jesli ani marmór serdecznej rany¹²,

Ani ulżą jedwabiem obite ściany,

Przecz mam zajźrzeć¹³ kosztownych pałaców komu,

A nie raczej w swym mieszkać ojczystym domu?

Przypisy:

1. Ks. 1, Pieśń XVI — pieśń jest parafrazą ody Horacego (zob. Carmina III 1, w. 5–48) noszącej tytuł Ad chorum virginum et puerorum (Do chóru dziewcząt i chłopców). [przypis redakcyjny]

2. W przypisach gwiazdką oznaczono wyrazy, które są używane do dziś, ale których znaczenie w Pieśniach jest odmienne od znaczenia obecnego. [przypis edytorski]

3. dobrą sławą nie da naprzód nikomu — nie da się wyprzedzić nikomu, gdy chodzi o dobre imię. [przypis redakcyjny]

4. kto bądź, ten bądź — wszystko jedno, kto. [przypis redakcyjny]

5. poima (starop. forma 3 os. lp, cz. przysz.) — pojmie, zabierze (por. imać się czego). [przypis redakcyjny]

6. Komu zawżdy nad szyją wisi miecz goły — aluzja do miecza Damoklesa: Damokles, ulubieniec Dionizjosa, tyrana Syrakuz (405–367 r. p.n.e.), gdy zazdrościł władcy szczęśliwego losu został posadzony pod mieczem zawieszonym na końskim włosie, by mógł wczuć się w sytuację władcy w każdej chwili narażonego na nieszczęście. [przypis redakcyjny]

7. sen przyjmie — sprowadzi sen. [przypis redakcyjny]

8. miarkować (daw.) — ograniczać, powściągać. [przypis redakcyjny]

9. na wodzie zamki budują — jest to nawiązanie do metody budowania rzymskich willi; wprawdzie nie na morzu, ale na tamach czy kamiennych groblach wchodzących w morze (zob. też Ks. 1, Pieśń I). [przypis redakcyjny]

10. pchać sie — wypędzić się, wypchnąć się. [przypis redakcyjny]

11. budowny — okazały, pięknie zbudowany. [przypis redakcyjny]

12. serdeczna rana — tu: niepokój, lęk. [przypis redakcyjny]

13. przecz mam zajźrzeć — dlaczego mam zazdrościć. [przypis redakcyjny]