Z Nowenny12
Antyfona3
I
Precz pęta z nóg i rąk!
W godowy stańmy krąg!
Zadzwonił szczęścia gong!
Hej na rozstajny trakt!
Zawrzyjmy z czartem pakt!
A bogi w kąt — do akt!
Człek rodzi się, by zmarł.
Hej w tan! Szukajmy par!
Niech kipi życia war!
Dość umartwienia, dość!
Hejże w rozkoszy włość!
Rzucona losu kość!
Trącił o struny smyk.
Cień wątpliwości znikł.
Hej, marsz w taneczny szyk!
Dziewoję ujmuj w pas!
Do taktu: raz, dwa, raz,
Gra wiolin4, wtórzy bas.
V
Ogródek. Gra wiolonczela.
Zdrój wódek. Szampan gdzieś strzela.
Używa ludek wesela.
Z wiela kojczyków-przegródek
Wydziela dżum się zaródek.
W oskrzela wsiąka dym, smródek.
Lecz w tłumie życie wre jubel5.
Szumię, jazgoczę jak wróbel.
Do stu mnie diabłów ton nobel6?
Pod skobel zawrzeć się? W trumnie?
Gdy rubel toczy się ku mnie?
Ma się przy ciele bliziutko
Madmuazelę9 ładniutką.
To cel nad cele, jagódko.
Smutkom, piołunom w udziele10
Tyś dał wszyściutko, aniele:
Ja — piję z wódką to ziele11.
Ideał
XI
Żeby na kuchni się znała,
I na me zdrowie chuchała...
Daj taką żonkę mi, Ałła12!
Higienicznych docieczeń
Żeby grunt znała i leczeń,
I smaczną piekla mi pieczeń!
Niech ma smak pieprzów i cykat.
O, Ałła! Daj ten unikat
Szczęścia i nad nim kacykat13!
Niech żona czci me ukazy,
Niech jej usteczka i zrazy
Wzbudzają we mnie ekstazy!
Niech umie smażyć mi ptysie
I niech ładniutkie ma pysie...
Taką daj, o Ozyrysie14!
W mężobojności i strachu
Niech żyje, nie śniąc o gachu...
Daj taką żonkę, Allachu!
Żurfiks15
XIX
Dom państwa Iksów (fix — w piątki).
Bal. (Bale — szczęścia przylądki:
Tak chcą światowe obrządki).
Chaîne16! (Komenda). Drżą zakątki.
Rają mamy — szczęścia prządki:
Oceniają się majątki.
Panicz. Z paniczem panienka,
Szczęśliwa i mokrzuteńka.
Z kanapy zerka mateńka.
Stop! Drałuje młodzież w kątki
ćpać17 zakąsek barwne grządki,
Sączyć z butel, doić sądki18.
Mazur! Mazur! — hasło dźwięka.
Ognia, wiara! Hej, ogieńka!
Panicz przed panienką klęka.
Cichy dom (pokój, kuchenka).
Płacze Halka samiuteńka.
Panicz uwiódł. Serce pęka.
XX
Woń żubrówki, odór mięty,
Żubr wstawiony, Tur ucięty.
Oj, dziś-dziś-dziś, tan się wije!
Kto nie pije, tego w kije!
Dziś się żyje, jutro gnije.
Oj, skry-skry-skry krzeszą pięty!
Razem, razem w Kołomyję19!
Oj, hoc-hoc-hoc, żywo, żywo!
Szumi, szumi życia piwo.
Tłum ciał. Trenów oplączywo.
Rojny jazgot. Nóg tętenty.
Tancerz damie dyszy w szyję.
Pożądania czarne męty
Nim źrenice nam zakryje
Sztywnej, niemej śmierci szkliwo,
Parzmy, wiążmy się w ogniwo
Z tanecznicą urodziwą.
XXIV
Mazur! Mazur! Tej pokusie
Nie ostoją się Jagusie,
I Helusie wdzięczą mu się.
Córy, córki i córusie;
Chłopy, chłopcy i chłopusie
Tańczą, mokrzy, jak w śmigusie.
Żywot krótki (brevis vita22)
Wiwat mazur i kobieta!
Zgrzyta smyk o struny, zgrzyta.
Wiuczy smyk, jak nóż po brusie23;
Trze o struny końskie włósie24;
Jęczą skrzypki, mój Jezusie.
Dźwięczy nuta rodowita:
Ładna tamta, ładna i ta...
Hasa człek, aż świt zaświta.
Mazur! Mazur! — przy dnia świetle.
Grajcie skrzypki i basetle25!...
Niech się spalę, niech się zetlę!
XXV
Byt jest krótki. Wierz tej tezie!
Zamiast w głupiej tkwić ascezie26,
Żyj, używaj, ile wlezie!27
Żyć — to kochać. Stwierdź to czynem!
Porzuć księgi! Łap dziewczynę,
I wyciskaj, jak cytrynę!
Kto raz umarł, ten nie wskrzesa28.
Kpij pan z Arystotelesa
I z Platona! Żyj, do biesa!
Nie znieprawiaj dni goryczą!
Nie peroruj moralniczo!
Nie kłam cnót, gdy żądze ryczą!
Młodyś? — Użyj! Dziad? — Klep pacierz!
Zdrowie masz, to nim się naciesz!
Żyj, bo raz rodziła macierz!
Gdy cię proszą Zety, Iksy,
Chodź na jour’y, bale, fix’y.
Nim cię piekieł porwą Styxy29.
Krytyka
LXXVI
Jeden tworzy, drugi krzyka30.
Na to głównie jest krytyka,
Że nie czyniąc, w czyny wnika.
Ogólnik do ogólnika,
Pisarzy się style styka:
Tak powstaje stylistyka.
Dzieła męskie i kobiece
Ma się w swojej bibliotece,
Na policach31, w biurku, w tece.
Jak takt każe i taktyka,
Etyka i gramatyka —
Chwali się, lub zło wytyka.
Autor — papierośnicę,
Autorka — wdzięczne lice
Okazują tej krytyce.
A krytyk pisze stronice,
I rozwija wciąż granice...
W dochodowej swej rubryce.
LXXXII
Autor cóż jest? — gladiator,
A ja krytyk? — gry taksator.
Autorze, wychodź na tor.
Tyś amor32, a ja — amator;
Tyś opus33, ja — operator;
Ty jesteś zdrój, a ja — zator.
Twoja dola trudna, kręta,
A moja prosto wytknięta:
Otamowywać talenta.
Tyś niwa34, jam — niwelator;
Tyś bóg form, jam informator;
Tyś wizja, jam — wizytator.
Autorzy, niebożęta35 —
Nieraz to chodzi bez centa:
A ja — składam na procenta.
Czym być? Gdzie większa ponęta?
Kto ma w życiu więcej święta?
Chyba kwestia rozstrzygnięta.
O-stateczność
LXXXVI
Szczęście w firanek ażurze,
Szczęście w mebli politurze,
Szczęście w lampy abażurze.
Domek, niby małży koncha36,
W domku-konsze małża-żonka
Przylepiona do mał-żonka.
Oto szczęścia abecadło:
Kuchnia, gdzie się warzy jadło,
I jadalka, gdzie je stadło37.
Z jadalki, po lewej ręce,
Sypialenka; w sypialence
Pogrzebane sny dziewczęce.
Wspomnień-szkiców pełna ściana,
Żonka, jeszcze jako panna,
Była w sztuce zakochana.
Dziś, w małżeńskim sakramencie,
Owijaczków przewinięcie
Ślad zaciera po talencie.
Na amen
Jak te dźwięki, z murów cieśni,
Lećcie, mary moje, pieśni
Najprzestrzenniej, najbezkreśniej!
Mary wspomnień! Grzechów zwoje!
Żądz akordy! Win zestroje!
Lećcie hymnem, pieśni moje!
Z wszechtrującej, wszechcodziennej
Życia-m wysnuł je Gehenny38 —
Pieśni gorzkie tej Nowenny.
Z życiowegom je dna-łoża
Czerpał — z cnót i win bezdroża —
Jak perłowe muszle z morza.
Jak perłowych muszel zwoje,
Konch po sześć, w nich strof po troje,
Grajcie szumem, pieśni moje.
Pieśni moje, coraz krętsze,
Coraz zbożniej w głąb zamkniętsze,
Jak perłowej muszli wnętrze!
Przypisy:
1. nowenna (z łac. novem: dziewięć) — w liturgii katolickiej: nabożeństwo poprzedzające ważne święta, rozłożone na dziewięć dni (rzadziej tygodni lub miesięcy). [przypis edytorski]
2. Z Nowenny — poniższy tekst jest wyborem z dzieła Nowenna, czyli Dziewięćdziesiąt dziewięć dytyrambów o szczęściu. [przypis edytorski]
3. antyfona — w liturgii katolickiej: krótki, najczęściej jednozdaniowy, tekst modlitewny, przeplatający hymny, psalmy lub litanie, albo stanowiący oddzielną modlitwę. [przypis edytorski]
4. wiolin (muz.) — wyższa część muzycznej skali dźwiękowej instrumentu. [przypis edytorski]
5. jubel — hałaśliwa, huczna zabawa. [przypis edytorski]
6. ton nobel — ton szlachetny. [przypis redakcyjny]
7. dubelt (daw.) — podwójnie. [przypis edytorski]
8. kum — kolega, sąsiad. [przypis edytorski]
9. madmuazelę (z fr.) — panienkę. [przypis redakcyjny]
10. udziele — dziś popr.: udziale. [przypis edytorski]
11. z wódką to ziele — absynt, zabójczy napój robiony na piołunie, ulubiony przez francuską cyganerię; dziś wyrób jego zabroniony. [przypis redakcyjny]
12. Ałła, Allach — nazwa Boga u mahometan. [przypis redakcyjny]
13. kacykat — od kacyk: wódz plemienny; urzędnik samowolnie wykorzystujący swoje stanowisko, sprawujący władzę nie licząc się z przepisami. [przypis edytorski]
14. Ozyrys — bóstwo egipskie. [przypis redakcyjny]
15. żurfiks (z fr. jour fixe) — stały dzień cotygodniowych lub comiesięcznych przyjęć. [przypis redakcyjny]
16. chaîne (fr.) — łańcuch; tu: figura w kadrylu. [przypis redakcyjny]
17. ćpać (daw. pot.) — żarłocznie jeść. [przypis edytorski]
18. sądek — zdr. od dawnego sąd: naczynie (np. na płyny). [przypis redakcyjny]
19. w Kołomyje — do kołomyjki (tańca). [przypis redakcyjny]
20. śćmić (daw.) — pociemnieć, zasnuć mgłą. [przypis edytorski]
21. ócz — dziś popr.: oczu. [przypis edytorski]
22. brevis vita (łac.) — krótkie życie. [przypis redakcyjny]
23. brus — kamień do ostrzenia. [przypis redakcyjny]
24. włósie — dziś popr.: włosie. [przypis edytorski]
25. basetla — ludowy instrument strunowy; kontrabas; wiolonczela. [przypis edytorski]
26. asceza — surowość obyczajów, wyrzeczenie się. [przypis redakcyjny]
27. Żyj, używaj, ile wlezie... — wszystkie te rady i zachwyty trzeba brać oczywiście w sensie ironicznym. [przypis redakcyjny]
28. wskrzesa — dziś popr.: wskrzesza. [przypis edytorski]
29. Styks — w gr. mit. rzeka okrążająca siedmiokrotnie świat podziemny Hadesu. [przypis redakcyjny]
30. krzyka — od krzyczy, por.: krzykacz. [przypis edytorski]
31. police — półki. [przypis redakcyjny]
32. amor (łac.) — miłość [przypis redakcyjny]
33. opus — dzieło. [przypis redakcyjny]
34. niwa — pole uprawne; dziedzina działalności. [przypis edytorski]
35. niebożę — biedactwo, nieborak, ktoś nieszczęśliwy. [przypis edytorski]
36. koncha — muszla. [przypis edytorski]
37. stadło — małżeństwo, para małżeńska. [przypis edytorski]
38. Gehenna — tu: piekło, potępieńcze męki. [przypis edytorski]