Na Anioł Pański¹

Na Anioł Pański biją dzwony,

Niech będzie Maria pozdrowiona,

Niech będzie Chrystus pozdrowiony...

Na Anioł Pański biją dzwony,

W niebiosach kędyś głos ich kona...

W wieczornym mroku, we mgle szarej

Idzie przez łąki i moczary,

Po trzęsawiskach i rozłogach,

Po zapomnianych dawno drogach,

Zaduma polna, osmętnica...

Idzie po polach, smutek sieje,

Jako szron biały do księżyca...

Na wód topiele i rozchwieje,

Na omroczone śpiące gaje,

Cień, zasępienie od niej wieje,

Włóczą się za nią żal, tęsknica...

Hen, na cmentarzu ciemnym staje,

Na grób dziewczyny młodej siada,

W świat się od grobu patrzy blada...

Na Anioł Pański biją dzwony,

Niech będzie Maria pozdrowiona,

Niech będzie Chrystus pozdrowiony...

Na Anioł Pański biją dzwony,

W niebiosach kędyś głos ich kona...

Na wodę ciche cienie schodzą,

Tumany² się po wydmach wodzą³,

A rzeka szemrze, płynie w mrokach,

Płynie i płynie coraz dalej...

A coś w niej wzdycha, coś zawodzi,

Coś się w niej skarży, coś tak żali...

Płynie i płynie, aż gdzieś ginie,

Traci się⁴ w górach i w obłokach,

I już nie wraca nigdy fala,

Co taka smutna stąd odchodzi...

Przepada kędyś⁵ w mórz głębinie

I już nie wraca nigdy z dala...

Na Anioł Pański biją dzwony,

Niech będzie Maria pozdrowiona,

Niech będzie Chrystus pozdrowiony...

Na Anioł Pański biją dzwony,

W niebiosach kędyś głos ich kona...

Szare się dymy wolno wleką⁶

Nad ciemne dachy, kryte słomą —-

Wleką się, snują gdzieś daleko,

Zawisną chwilę nieruchomo

I giną w pustym gdzieś przestworzu...

Może za rzeczną płynąc falą,

Polecą kędyś aż ku morzu...

A mrok się rozpościera dalą

I coraz szerzej idzie, szerzej,

I coraz cięższy, gęstszy leży,

Zatopił lasy, zalał góry,

Pochłonął ziemię do rubieży⁷,

Na niebie oparł się⁸ ponury...

Na Anioł Pański biją dzwony,

Niech będzie Maria pozdrowiona,

Niech będzie Chrystus pozdrowiony...

Na Anioł Pański biją dzwony,

W niebiosach kędyś głos ich kona...

Idzie samotna dusza polem,

Idzie ze swoim złem i bolem,

Po zbożnym łanie⁹ i po lesie,

Wszędy¹⁰ zło swoje, swój ból niesie,

I swoją dolę klnie tułaczą,

I swoje losy klnie straszliwe,

Z ogromną skargą i rozpaczą

Przez zasępioną idzie niwę¹¹...

Idzie, jak widmo potępione,

Gwiżdże koło niej wiatr i tańczy —

W którą się kolwiek zwróci stronę,

Wszędzie gościniec jej wygnańczy — —

Nigdzie tu miejsca nie ma dla niej,

Nie ma spoczynku, ni przystani...

Idzie przez pola umęczona,

łamiąc nad głową swą ramiona¹²...

Na Anioł Pański biją dzwony,

Niech będzie Maria pozdrowiona,

Niech będzie Chrystus pozdrowiony...

Przypisy:

1. Anioł Pański — modlitwa maryjna odmawiana w momencie bicia dzwonów kościelnych o 6.00, w południe lub o 18.00 (wiersz Tetmajera zakłada porę wieczorną). [przypis edytorski]

2. tuman — unoszący się w powietrzu kłąb kurzu lub kropel wody. [przypis edytorski]

3. wodzić się — tu: przemieszczać się. [przypis edytorski]

4. tracić się — gubić się. [przypis edytorski]

5. kędyś (daw.) — gdzieś. [przypis edytorski]

6. wleką — dziś popr.: wloką. [przypis edytorski]

7. rubież — granica. [przypis edytorski]

8. oprzeć się — sięgnąć aż do. [przypis edytorski]

9. zbożny łan — łan zboża. [przypis edytorski]

10. wszędy — dziś popr.: wszędzie. [przypis edytorski]

11. niwa (daw.) — pole. [przypis edytorski]

12. łamiąc nad głową swą ramiona — starożytny gest żałoby. [przypis edytorski]