[Oddycha miasto ciemne długimi wiekami...]

Oddycha miasto ciemne długimi wiekami,

spowiada miasto ciemne dawnych grobów żałość;

rozrąbane żelazem, utulone snami,

nienasycone płaczem, niespełnione chwałą.

Nie wierz, jeżeli ci się ulice pogłębią

i staną się jak otchłań, w której śmierć się przyśni,

powierz swą myśl mieniącym się nad nią gołębiom

i obłokom kwitnącym jak gałęzie wiśni,

i chmurom, które zawsze te same tam, w górze,

jak oblicze tęsknoty wykutej w marmurze.

Nie wierz nawet pragnieniom, jeśli cię zawiodą

nad brzeg spalonych domów i każą ci skoczyć

przez wytłuczone okno do czarnych ogrodów,

ażeby na zhańbione prochy — zamknąć oczy.

Ale uwierz tym głazom, co z kamieni bruku

jak psy zdeptane wyją i krwią ludu chluszczą,

i rwą się niepomszczone, i o bramy tłuką.

O! niech ci one będą jako słowa ustom,

niech ci wydrapią czułość z wzroku i krew z rany,

abyś kochając wieki, sam był pokochany.

O pij, pij te ciemności z zawalonych ruder,

przyjmij w siebie to miasto gromów, które biją,

tych Kilińskich¹, Okrzejów², jak oskardy trudu,

i kiedy runą w bruki — niech w tobie ożyją.

Stań się krzywdą i zemstą, miłością i ludem.

O, chwyć za miecz historii i uderz! i uderz!

luty 1943

Przypisy:

1. Kiliński, Jan (1760–1819) — szewc, dowódca milicji cywilnej podczas insurekcji warszawskiej w kwietniu 1794, pułkownik w powstaniu kościuszkowskim; symbol buntu ludu przeciw zaborcom. [przypis edytorski]

2. Okrzeja, Stefan Aleksander (1886–1905) — robotnik, członek PPS, nast. Organizacji Bojowej PPS, działacz niepodległościowy i socjalistyczny, pseudonim „Witold”, „Ernest”; aresztowany podczas zamachu OB PPS na oberpolicmajstra Karla Nolkena na warszawskiej Pradze, skazany na śmierć i powieszony na stokach Cytadeli Warszawskiej 21 lipca 1905 r., stał się symboliczną postacią polskich walk rewolucyjnych i niepodległościowych. [przypis edytorski]