Getto

Oświęcim 1940

Zginęła w 1944

Ludzie mówią, że wiosna już,

Słychać deszcz wiosennych burz,

Tylko ja nic nie widziałam,

Przez czarne getta mury¹,

Przez szubieniczne sznury,

Nie widziałam Cię, wiosno — że jesteś tak blisko,

Bo widzisz, zmieniło się wszystko,

Przewrócił się świata porządek,

Początek to koniec, koniec to początek,

Tylko Ty, jak co roku,

Przybyłaś do nas w zielonym obłoku,

Choć do góry nogami stoi świat,

Ty jedna przybyłaś do getta krat,

Dziwne!? Wiosna się nami nie brzydzi,

Wiosno? nie widzisz? przecież my Żydzi.

Dawniej chodziliśmy w chałatach,

A dziś zamknięci w ciasnych getta kratach,

Mamy Twe słonko, wiosno, w żółtych łatach.

Małe dzieci getta

Po co w getcie dzieci?

Cieszą się, że słonko świeci

Po co w getcie świeci?

Na brudnych podwórkach

Gdzie śmierdzą rynsztoki,

Bawią się w clowna, w chowanego, kroki,

Blade, wątłe, anemiczne, marne,

W szczupłej twarzy widać oczy czarne,

Smutne oczy dziecięce.

Dlaczego smutne?

Bo grób ojca nie porósł jeszcze w ziela żywe,

Bo siostra z lagru² jeszcze listy straszliwe,

Bo brat dostał kartkę i nie stawił się jeszcze³,

Bo matka od prania ma gorączkę, dreszcze,

Bo w domu nie ma kartofli ni chleba,

A jeść przecież trzeba, jeść zawsze trzeba,

Bo dzień jest taki pogodny,

A Abramek jest głodny, tak głodny,

W nocy mam sny, mary,

Morderstwa, rabunki, trupy, koszmary,

Ratunku! Kto ma ratować?

W dali gdzieś śmiech. Co tam?

Et nic, Żyd zdechł.

Co tam na froncie in schweren kämpfen⁴,

Padają młodzi żołnierze

Für Führer, Volk und Vaterland⁵

Na papierze.

Małe dzieci getta

Po co w getcie dzieci?

Cieszą się, że słonko świeci

Po co w getcie świeci?

Idzie Wiosna, czar, żar, woń drzew,

Od nowa zakwitną: trupy, łzy, krew

O Boże! jeśli jesteś!?

S. O. S.

Przypisy:

1. Przez czarne getta mury — z informacji z archiwum Żydowskiego Instytutu Historycznego wynika, że autorka przebywała w getcie w Będzinie, a wcześniej być może w getcie w Oświęcimiu. Getto w Będzinie podlegało innym zasadom niż tego typu żydowskie dzielnice zamknięte znajdujące się na terenie Generalnej Guberni. W gettach utworzonych na terenach wcielonych do III Rzeszy początkowo panowały znacznie lepsze warunki, nie było głodu, deportacje były rzadsze i mniej liczne. Getto będzińskie przez dłuższy czas nie było nawet ogrodzone. Na jego terenie działały różne organizacje samopomocowe, a więźniowie pracowali w tzw. szopach. Dopiero 1 sierpnia 1943 (czyli rok później niż w Warszawie) rozpoczęła się akcja likwidacyjna, znana jako Akcja Będzińska. Członkowie ruchu oporu w getcie będzińskim w porozumieniu z bojownikami z pobliskiego getta w Sosnowcu wzniecili wówczas bunt. Organizatorami obu zrywów byli Józef i Bolesław Kożuchowie (związani z organizacją Hanoar Hacijoni), Frumka Płotnicka (łączniczka ŻOB na terenie kraju) oraz Cwi Brandes (z Haszomer Hacair, członek kierownictwa ŻOB-u w Będzinie). Przez trzy dni powstańcy bronili się w przygotowanych wcześniej bunkrach, ostatecznie zostali jednak pokonani i zamordowani. Niemal wszyscy Żydzi z Będzina zostali wywiezieni do Auschwitz. [przypis edytorski]

2. lager — z niem. obóz, tu w znaczeniu nazistowski obóz (pracy, koncentracyjny, zagłady). [przypis edytorski]

3. brat dostał kartkę i nie stawił się jeszcze... — prawdopodobnie chodzi o kartkę z informacją, że wymieniona w dokumencie osoba powinna stawić się do deportacji, czyli transportu do obozu koncentracyjnego lub obozu zagłady. [przypis edytorski]

4. in schweren kämpfen (niem.) — w ciężkich walkach. [przypis edytorski]

5. Für Führer, Volk und Vaterland (niem.) — za Führera, naród i ojczyznę. Slogan był używany w czasie III Rzeszy w okresie rządów Adolfa Hitlera. Miał podkreślać jedność narodu wokół wodza (Führera), lojalność i oddanie narodowi niemieckiemu oraz ojczyźnie. [przypis edytorski]