Pieśni i piosenki

I (Oj czemu ta Wisła, ta biała...)

Oj czemu ta Wisła, ta biała,

Do morza wciąż płynie, a płynie?

Oj czemu to serce, to smutne,

Od żalu się krwawi i ginie?

Oj płynie ta Wisła, ta biała,

Bo łzami wzbierają jej wody...

Oj krwawi się serce to smutne,

Bo nie zna wolności, swobody!

II (W pole, w pole, po padole...)

W pole, w pole, po padole,

Buja sokół siwy.

Kiedyż tobie wzejdzie zorza,

Kraju nieszczęśliwy!

Zapłonęła, zagorzała,

Jutrzenka na niebie,

Wschodzi, wschodzi złote słonko,

Ale nie dla ciebie.

Wschodzi słonko, wschodzi złote,

Kalinowa zorza,

A nad tobą nocka ciemna,

Od morza do morza.

III (Jeśli nasza dobra dola...)

Jeśli nasza dobra dola

Pod ziemią leży,

Przeorajmy wszystkie pola,

Na zagon świeży.

Nie szukali my od wieka

Srebra ni złota,

Lecz za dolą, to człowieka

Chwyta tęsknota.

Po pradziadach my dziedzice

Objęli długi,

Przecież stać nas na płużyce,

Stać nas na pługi.

Stańmy tylko wszyscy razem

W polu otwartem,

I obliczmy się z żelazem,

I z jego hartem.

Potem idźmy w imię boże

Na czarną rolę,

A kto orze, ten wyorze

Swą dobrą dolę!

IV (A choć ty się, ziemio...)

A choć ty się, ziemio,

Kwieciem rozkwieciła,

Powiadają ludzie,

Żeś ty jest mogiła...

Oj wyrosły kwiaty

Z prochu naszych kości

A ten, kto je zerwie,

Zapłacze z żałości.

A choć ty się, ziemio,

Lasami odziała,

Powiadają ludzie,

Żeś ty czarna cała...

Stoi las w zadumie,

Szum idzie po lesie,

Wiatr od stepu leci,

Jęk daleki niesie.

A choć ty się, ziemio,

Wysrebrzasz zdrojami,

Powiadają ludzie,

Że ty płyniesz łzami...

Oj, padały rosy

Na tę bujną trawę,

A nie były jasne,

Ale były krwawe.

V (Dobre słowo, dobrą wieść...)

Dobre słowo, dobrą wieść,

Radabym wam, bracia, nieść,

Jak skowronek ponad pole

Wzlatać, śpiewać lepszą dolę,

Lepszą dolę, jasne dnie...

Lecz mam w oku łzę.

U tych znanych stojąc bram,

Pozdrowienie daję wam!

Pieśń nadziei, uśmiech błogi

Nieśćbym rada w wasze progi,

Wzbudzić w sercach bratni dźwięk...

Lecz mam w piersiach jęk.

Na dzień jeden i na noc,

Miećbym chciała cudu moc.

Zimne duchy zapłomienić,

Żywych porwać, słabych zmienić,

Posiew jutra siać wśród pól...

Lecz mam w duszy ból.

Ach, niejeden bo już rok,

Zamiast słońca dał nam mrok,

I niejedna pieśń nadziei

Zmilkła, zgłuchła wśród zawiei,

Wśród zawiei srogich burz

Zmilkły pieśni zórz!

VI. Jaśków sen

.............................................

Śniło mi się na zorzę,

Na samiutkie świtanie,

Że po łąkach szedł anioł,

W prostej, zgrzebnej sukmanie.

A miał nogi on bose,

Na koszuli len szary.

A okrutną niósł kosę,

I z grabliskiem do pary.

Jak najtęższy dąb w lesie,

Taką ci miał urodę,

I zahuczał jak wicher:

«Będziem mieli pogodę».

I tak przeszedł przez pola,

Jak ta jasność co błyska,

A precz wołał ku chatom,

— «A wstawajcie, ludziska!»

Aż tu kupa narodu,

Na gościniec się wali...

Ja za kosę ze ściany,

Kosa ogniem się pali.

— A co kosić będziewa, —

Pyta jeden, to drugi,

— Czy ten łężek pod lasem?

Czy ten spłacheć od strugi?

A on precz nas prowadzi

Prościusieńko na słońce,

Co już weszło nad ziemię,

W złotych zorzach grające.

Aż w tę jasność, w tę złotą,

Poszedł naród ów cały,

Tylko krzywe się kosy,

W onym blasku migały.

I wsiąknęli w tę cichość

W jutrzenkowe to granie...

A sen miałem na zorzę,

Na samiutkie świtanie.

VII. Warszawa

Warszawo, Warszawo, ty czerwienny grodzie!

Obrano cię niegdyś królową w narodzie.

Nie obrano ciebie dla twojej urody,

Jeno dla tej Wisły, dla tej Białej wody...

Jeno dla tej starej mazowieckiej ziemi,

Co cię kołysała szumami leśnemi...

Kołysała ciebie, do snu ci śpiewała:

«Rośnij ty mi, grodzie, wysoko jak skała...

Wysoko jak skała, co w nią biją fale

Na brzeg rzucające skrwawione korale...

Rośnij mi do słońca, daleko za chmury,

Kędy orły lecą srebrzystemi pióry»...

Wiatr się górą nosi, po gałęziach chodzi,

Zorza co dziś zgasła, znowu rankiem wschodzi...

Na polanie stoi stary dąb pochyły,

Co wyrósł przed wieki z piastowej mogiły...

Na polanie stoi, drobnym liściem chwieje,

W szumach opowiada twoje dawne dzieje.

Hej nie było tobie jasnej gwiazdy w niebie,

Ani jasnej doli nie było dla ciebie!

Na granicie Wawel — na piasku Warszawa,

Nad tą modrą Wisłą świeci tęcza krwawa...

Nad tą modrą Wisłą jaskółki latają,

Gubią w wodzie piórka — że gniazda nie mają!

Ziemio, matko stara, mazowiecka niwo!

Bądźże miastu twemu chlebem swym życzliwą!

Dębie ty piastowy, pieśniarzu żałośny,

Niechże go twe szumy budzą każdej wiosny!

Siłę niechaj bierze z kłosów swojej ziemi...

Serce niechaj karmi pieśniami staremi!

VIII. Wisła

A co ty nam niesiesz z drogi,

Stara nasza Wisło,

Że nad tobą wichrów tyle,

Tyle chmur zawisło?

Jeśli idziesz od Karpatów,

Co pod śniegiem stoją,

Czemuż to nas fale twoje

Mętną wodą poją?...

Jeśli idziesz od Krakowa,

Jako krakowianka,

Czemu w tęsknych szumach płyniesz,

Bez pieśni, bez wianka?

..........................................

O! jak smętno jest ptaszynie,

Gdy nad grobem leci...

O! jak smętno matce Wiśle,

Gdy się skarżą dzieci...

Zerwały się orły z gniazda

Wysoko od ziemi —

Pomąciły białe śniegi

Skrzydłami czarnemi...

Wyschły kwiaty na dolinie,

Podlewane łzami,

Burza pieśni zagłuszyła

Mroźnemi wichrami...

Więc dziś mętne moje wody

Przez te pola niosę,

I zabieram z czarnej roli

Gorżką, krwawą rosę...

Więc do morza z skargą idę,

Zasmucona, cicha,

Za mną płaczą jasne zdroje,

I ta ziemia wzdycha...