Pannie Jadwidze Tarłównie (potym wojewodzinej ruskiej) kwoli¹

Piorunem strasznym obrzymy² pobite³,

Poważnych królów sprawy znamienite

Niech, kto chce, śpiewa: nam sie, lutnio, mało

Pegazskich zdrojów⁴ wody pić dostało⁵.

Bacha⁶ śpiewajmy, cicho pijącego,

Przy nim Cyprydę⁷ i wojny pustego

Spokojne dziecka⁸, które zawżdy swoję

Na rozpalonej skale ostrzy zbroję.

Powiedzmy k temu żartobliwe zdrady

Leśnych Satyrów⁹ na śliczne Dryady¹⁰,

Albo płacz śmieszny nieważnej ciężkości,

Która przy trudnej tuż chodzi miłości.

I was, nadobne Nimfy¹¹, wspomieniemy¹²,

A zawsze ciebie naprzód przed inemi,

Którą Dniestr rybny, którą Wisła sobie

Biorą (lecz z krzywdą¹³ oba) ku ozdobie.

Długi na kresie co krótkim Strwiąż¹⁴ płynie,

Że cię wychował, prawdziwie tym słynie,

Pewien w tej mierze i oceanowi

Sławy nie stąpić, tysiąc¹⁵ Nimf królowi.

Niedarmo hardy: jawnie to baczymy,

Jako ty kwitniesz dary ozdobnymi;

Zrównałaś stanem w wstydliwą Dyaną¹⁶,

Zrównałaś twarzą z Wenerą¹⁷ różaną.

Mniejsza od ciebie Pallas¹⁸ w obyczaje,

W kożdej¹⁹ twej sprawie Charis²⁰ sie znać daje,

I zdumiewa sie Helikon²¹ uczony,

Gdy lilianą²² ręką bijesz w strony.

Ozdobo ziemie²³! szczęśliwy, szczęśliwy,

Komu cię Pan Bóg naznaczył życzliwy;

Komu cię Hymen²⁴ słowy statecznemi

I pochodniami przyłączy wiecznemi.

Przypisy:

1. Wiersz adresowany jest do Jadwigi, córki chorążego lwowskiego Jana Tarły, która w owym czasie była bardzo popularną osobą, o której rękę starało się wielu mężczyzn nie tylko dzięki jej urodzie, ale także dzięki pokaźnemu posagowi. Na podstawie tego wiersza wymyślono nieszczęśliwy romans Mikołaja Sępa Szarzyńskiego z Jadwigą. Stał się on podstawą noweli Adama Krechowieckiego Trałówna (1896) i dramatu Bronisława Grabowskiego Jadwiga Tarłówna (1899). Zob. Mikołaj Sęp Szarzyński, Poezje zebrane, Warszawa 2001, s. 181-182. [przypis edytorski]

2. obrzymy — starop. olbrzymy. [przypis redakcyjny]

3. W wersie tym zawarta jest aluzja do walki olbrzymów przeciwko Zeusowi i bogom olimpijskim. Giganci zostali pobici piorunem Zeusa. Gigantomachia została opisana w Metamorfozach Owidiusza, który podobnie jak Szarzyński pod wpływem miłości zaczął opiewać inny temat. Zob. Owidiusz Miłoski (Amores). [przypis edytorski]

4. Pegazkich zdrojów — w mit. gr. na wzgórzu Muz, gdy Pegaz uderzył kopytem w skałę, wypłynęło źródło Hippokrene, które daje poetom natchnienie. „Pegazkie zdroje” czy „hipokreńska bania”, z których piją poeci to motyw często przewijający się w ówczesnej poezji. Zob. wiersz Jana Andrzeja Morsztyna Do swoich książek (Dokąd się, moja lutni, napierasz skwapliwie?). [przypis edytorski]

5. Autor pisze o tym, że ponieważ nie pił zbyt wiele ze źródła natchnienia poetyckiego nie ma śmiałości, by napisać utwór o tematyce mitologicznej (gigantomachia, zob. wers 1) czy rycerskiej („Poważnych królów sprawy znamienite...”). [przypis edytorski]

6. Bachus a. Bakchus — rzymski bóg wina, patron poezji biesiadnej, Dionizos u Greków. Tutaj Bakchus pokazany jest jako spokojny, „cicho pijący”. Tak samo przedstawia go w Pieśniach Horacy. [przypis redakcyjny]

7. Cypryda — jedno z przezwisk Wenery, czczonej na wyspie Cyprze. [przypis redakcyjny]

8. Amor, Cupido, po grecku Eros, syn Afrodyty, przedstawiany w postaci chłopięcia skrzydlatego, wypuszczającego z łuku strzały miłości; szyk przestawny; powinno być: wojny spokojne pustego dziecka; puste — tu: beztroskie, swawolne, niepoważne. [przypis redakcyjny]

9. Satyry — przekorne bożki. [przypis redakcyjny]

10. Dryady — boginki leśne. [przypis redakcyjny]

11. Nimfy — bóstwa leśne i wodne. [przypis redakcyjny]

12. wspomieniemy — od starop. wspomionąć (dawn. wspomięnąć), wspomienę a. wspomionę; dziś wspomnieć. [przypis redakcyjny]

13. z krzywdą — niesłusznie. [przypis redakcyjny]

14. Strwiąż — rzeka, lewy dopływ Dniestru, w ziemi Przemyskiej, przepływająca przez wieś rodzinną Tarłówny; zwykły szyk wyrazów byłby: Długi Strwiąż, co płynie na krótkim kresie...; wpływ składni łacińskiej. [przypis redakcyjny]

15. dop. l. mn.: pewien w tej mierze nie ustąpić sławy i oceanowi, królowi tysięcy nimf. [przypis redakcyjny]

16. Dyana — u Rzymian bogini łowiectwa. [przypis redakcyjny]

17. Wenera — u Rzymian bogini miłości. [przypis redakcyjny]

18. Pallas — Atena (Minerwa) u Greków ukochana córka Zeusa, szczególniejsza opiekunka Aten, bóstwo wpływowe. [przypis redakcyjny]

19. W kożdej — w każdej; taka forma stale występuje u Sępa Szarzyńskiego. [przypis redakcyjny]

20. Charis — u Greków bogini wdzięku niewieściego. [przypis redakcyjny]

21. Helikon — góra w Grecji (Beocji), poświęcona Muzom. [przypis redakcyjny]

22. lilianą — liljową; neologizm autora. [przypis redakcyjny]

23. ziemie — dawn., dop. l. p. rzecz. r. ż. z osn. spółgł. podniebienną. [przypis redakcyjny]

24. Hymen — bożek małżeństwa, syn Apollona. [przypis redakcyjny]