Pieśń I

O Fridruszu, który pod Sokalem zabit od Tatarów roku Pańskiego 1519

Umysł stateczny i w cnotach gruntowny

Kto ma od Boga, żywie świętym równy;

Nie tylko wytrwa gniew szczęścia surowy,

Ale i łaską wzgardzić jest gotowy.

Tysiąc przykładów! Ale dostateczny

Słów moich świadek sam Fridrusz ¹ serdeczny,

Który to sprawił, że sie mniej wstydamy

Blizny, prze upór co nieszczęścia mamy.

Na Sokal wojska gdy już płaczliwego

Ostatek uwiódł od rąk okrutnego

Pohańca, — wolny, serce nielękliwe

Odkrył, te słowa mówiąc pamiętliwe:

„Farbę Bugowej, widziałem, krew wody

Nasza zmieniła, prócz pohańskiej szkody.²

Skryły się pola pod zacnemi ciały,

A mnie, niestetyż, kto w te zagnał wały?

Bojaźń wyrodna w serce me nie wchodzi,

Lecz, mogąc pomóc, żywiąc, umrzeć szkodzi,

Choć miejsce wzywa, i dusza uczciwa

Krwią, ciałem, zbroją, sławę kupić chciwa.

Ale jeszcze trwa ten targ: otwórz bronę³,

Otwórz, już mię wstyd mur mieć za obronę;

Niechaj przypłaci pohaniec zdradliwy,

Że tył mój widział, gdym zbrojny i żywy”.

To rzekszy⁴, jako z działa śmiertelnego

Kamień, płomienia gwałtem siarczystego

Z hukiem wyparty, jako przez wiatr rzadki

Leci przez ciała, dając im upadki:

Tak mężny Fridrusz, gniewy ślachetnemi

Zapalon, z zamku z krzyki rycerskiemi

Wypadł i przeszedł zastęp niezliczony

Swą i tatarską prawie krwią zjuszony.

Tam zaś, by tygrys, gdy swe baczy dzieci

Miedzy myśliwcy, choć tysiąc strzał leci,

Wpada w pośrodek, nie o ratunk⁵ dbając,

Ale o pomstę, szkodzi, i konając:

Taki był on mąż. Widząc swój lud zbity,

Drugi związany, aż go znamienity

Duch ze krwią odbiegł. Padł. Krzyknął bezbożny

Zastęp i więźnie. Lecz był okrzyk różny...

O cny rycerzu! nie tylko szczęśliwie

Duch twój z wielkimi bohatyry żywie:

I tu, dokąd Bug cichy wody swoje

Niesie do Wisły, dotąd imię twoje

Trwać będzie w ustach ludu rycerskiego.

I rzecze człowiek serca wspaniałego:

„Z lepszym ojczyzny szczęściem, wieczny Panie,

Racz mi naznaczyć tak prędkie skonanie”.

Przypisy:

1. Fridrusz właśc. Fryderyk Herburt (1470 – 1519) — chorąży lwowski, w 1519 r. zginął w trakcie obrony miasta Sokal [przypis edytorski]

2. Farbę Bugowej, widziałem, krew wody / Nasza zmieniła, prócz pohańskiej szkody — tj.: widziałem, jak nasza krew zmieniła barwę wody Bugu, choć pohańcy nie odnieśli szkody. [przypis redakcyjny]

3. brona (tu daw.) — brama. [przypis redakcyjny]

4. rzekszy — dziś: rzekłszy. [przypis edytorski]

5. ratunk (daw.) — ratunek. [przypis redakcyjny]