[Habt ach!¹]

Habt acht!² — Marschiren³, Zug marsch!⁴ — — —

Idą — — stęp miarowy —

— — — — — — — — — — — — —

Odeszli, schodząc w dół przez drogi zbocze

a On nad nimi rósł, za nimi w podobłocze,

coraz górniejszy, rozległy, przestrony,

rósł w grzywy dachów, rósł w baszt dziwne głowy

i wołał w Miasto, aż het za łan polny

z iglic i szczytów wież we wszystkie strony:

«Otom jest wolny, wolny, wolny, wolny!»

O niechaj ci, co czcić chcą dumę twoję⁵,

dziś uszanują święte twe pustkowie;

niechaj witając cię w witalnej mowie

imion niemiłych nie wnoszą w podwoje.

Dymitr z Goraja⁶ kapryśnej dziewczynie

onego czasu topór wydarł z dłoni⁷

i pchnął do komnat — zawstydzoną w czynie

tę — co jak Święta zmarła w tej ustroni.

Nie upodlenie to, kto w walce pada,

czyli zwyciężon przemocą czy zdradą;

lecz ci, podobni do owczego stada,

co stopę cudzą na kark własny kładą.

Oni zaiste nie widzą nic złego,

że biorą tego, którego chcą pana —

wszakże aż trzeba było Zamojskiego,

by precz Cesarza zgnał Maksymiliana⁸.

Przypisy:

1. Habt ach! — wiersz, pisany do p. Adama Chmiela [historyka sztuki, żyjącego w latach 1865–1934 — red. WL.] w lecie 1905 z Bad-Hall [uzdrowiska w Austrii — red. WL.] pod wrażeniem ewakuacji Wawelu; drukowany częściowo w warszawskim piśmie „Świat”. [W 1905 r. wojska Austriackie opuściły Wawel, w którym wcześniej stacjonowały — red. WL.] [przypis redakcyjny]

2. Habt ach! (z niem.) — baczność; uwaga! [przypis edytorski]

3. marschiren (z niem.) — właśc.: marschieren; maszerować. [przypis edytorski]

4. Zug marsch! (z niem.) — pluton marsz! [przypis edytorski]

5. twoję — dziś popr.: twoją. [przypis edytorski]

6. Dymitr z Goraja — w XIV wieku marszałek wielki koronny; doradca Kazimierza III Wielkiego; opiekun młodej królowej Jadwigi. [przypis edytorski]

7. Dymitr z Goraja kapryśnej dziewczynie... — scena uwieczniona na obrazie Matejki. Dymitr z Goraja powstrzymuje na nim Jadwigę przed wyważeniem drzwi toporem i ucieczką z Wilhelmem Habsburgiem, z którym była zaręczona zanim objęła tron Polski. [przypis edytorski]

8. trzeba było Zamojskiego, by precz Cesarza zgnał Maksymiliana — w 1588 armia Rzeczypospolitej pod dowództwem hetmana wielkiego koronnego Jana Zamoyskiego, stronnika Zygmunta III Wazy, pokonała wojska pretendującego do tronu polskiego arcyksięcia austriackiego Maksymiliana III Habsburga w bitwie pod Byczyną. [przypis edytorski]