Noc Tarasowa

Тарасова ніч

Znów na rozdrożu widać kobziarza¹,

Jak staroświeckie pieśni powtarza.

Dziewczęta, chłopcy, w całej gromadzie

Zakwitli przy nim jak maki w sadzie.

Kozak gra w kobzę² i słowem gwarzy,

Jak się Moskale, Lachy³, Tatarzy

Bili z Kozactwem, jak siła cała

Tu się w pobliżu rankiem zbierała,

Jak Kozakowi, gdy w boju padnie,

Żółtą mogiłę sypano ładnie.

Wygrywa kobziarz, wzrok mu się pali,

Aż licho z echem śmieje się w dali.

. . . . . . . . . . . . . . . . .

«Jedna z Limanu⁴, czarna, ponura,

A druga z pola powstaje chmura,

Aż step pociemniał, a Ukraina

Jak małe dziecię truchleć poczyna.

Nikt nie ratuje, nikt jej nie baczy,

Marnie zaginie naród kozaczy!

Giniesz nabyta po ojcach chwało!

Już dla Kozactwa miejsca nie stało⁵,

Kozackie dzieci rosną niechrzczone⁶,

Kochania ślubem nieuwieńczone,

Nad zmarłym psalmy zamilkły święte,

Opustoszały cerkwie zamknięte.

Hej, Nalewajko⁷! Ozwij się z grobu.

Huknij, Krywczynie! Nie ma was obu.

Lecz dał się słyszeć odgłos Pawlugi⁸,

Taras Trasiło⁹ ozwał się drugi,

Ozwał się z jękiem... «O Ukraino!

Jakaż straszliwą giniesz ruiną!»

. . . . . . . . . . . . . . . . .

Ozwał się w stepie Taras Trasiło,

Chce Kozaczyznę¹⁰ ratować miłą,

A orzeł silnie w skrzydła rozmacha,

I wszystkie wieści zaniósł do Lacha.

A pan Trasiło grzmi z całych piersi:

«Dosyć się lękać, bracia najszczersi,

Zaraz się skończą nasze niedole,

Panowie bracia, na koń i w pole!»

. . . . . . . . . . . . . . . . .

Już nie trzy dzionki i nie trzy noce,

Jak pan Trasiło szablicą grzmoce¹¹,

Już od Limanu aż do Trybała¹²

Krew chrześcijańska pole zalała.

Nie sprzyja szczęście kozackiej rzeszy,

Pan Koniecpolski¹³ wielce się cieszy,

Cieszy go smutna przegrana nasza,

Na szumny bankiet szlachtę zaprasza.

I Taras zebrał swoją gromadę,

Nie na biesiadę, lecz na obradę.

«Bracia wy moi i atamani!

Dajcie mi radę, tutaj zebrani,

Co mamy począć? Tam pełną czaszą

Już piją Lachy pohybel¹⁴ naszą.

Niechaj ucztują nasi panowie,

Niechaj im wino służy na zdrowie,

A my o naszej myślmy potrzebie,

Niedługo słońce zajdzie na niebie».

I krwawe słońce zaszło za góry

I Kozaczyzna jak groźne chmury

Objęła Lachów na cztery strony —

A kiedy księżyc przedarł opony,

Ryknęło działo... i Lach bez broni

Budzi się ze snu, chce dopaść koni,

Budzi się ze snu, przetarł powieki,

I znów zasypia, lecz już na wieki.

. . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . .

Tam ponad rzeką w polnej przestrzeni,

Czarna mogiła wyświeca czołem;

A tam się bujna trawa zieleni,

Gdzie Kozak z Lachem krew leli społem¹⁵.

A na mogile z głodu kruk kracze

I głodne wilki zębami dzwonią,

Że pojednane siły kozacze

Dzisiaj na ostre¹⁶ z Lachem nie gonią.

. . . . . . . . . . . . . . . . .

Przypisy:

1. kobziarz — muzyk grający na kobzie, instrumencie strunowym przypominającym lutnię; w tradycji ukraińskiej żebrak śpiewający pieśni z towarzyszeniem kobzy lub bandury był często szanowanym nosicielem ważnych wiadomości i idei. [przypis edytorski]

2. gra w kobzę — dziś popr.: gra na kobzie. [przypis edytorski]

3. Lachy (z ukr.) — tak nazywali Polaków wschodni sąsiedzi. [przypis edytorski]

4. liman — zatoka u ujścia doliny rzecznej do morza; tu zapewne: Liman Dniepru i Bohu na płn. wybrzeżu Morza Czarnego, na Ukrainie. [przypis edytorski]

5. nie stać (daw.) — zabraknąć, nie starczyć. [przypis edytorski]

6. Kozackie dzieci rosną niechrzczone (...) Opustoszały cerkwie zamknięte — z powodu prześladowań wyznawców prawosławia w Rzeczpospolitej Obojga Narodów. [przypis edytorski]

7. Nalewajko, Seweryn (zm. 1597) — ataman kozacki, przywódca powstania kozacko-chłopskiego na Ukrainie w latach 1595–1596; po oblężeniu taboru w bitwie pod Łubniami na uroczysku Sołonica został przekazany przez starszyznę kozacką wojskom polskim w zamian za darowanie życia i majątku części Kozaków; przewieziony do Warszawy, po dziesięciomiesięcznym śledztwie i torturach został stracony przez poćwiartowanie. [przypis edytorski]

8. Pawluga, właśc. Paweł Michnowicz But (zm. 1638) — ataman kozacki, przywódca powstania chłopsko-kozackiego przeciw polskiemu panowaniu w 1637; po klęsce pod Borowicami schwytany i stracony w Warszawie. [przypis edytorski]

9. Taras Trasiło, właśc. Triasiło Fedorowicz (zm. po 1636) — ataman kozacki, jedna z najważniejszych postaci ukraińskiego folkloru oraz ukraińskiej idei narodowej; organizator kampanii na Krymie (1629); przywódca antyfeudalnego powstania Kozaków i chłopów w 1630; zmusił wojska polskie do opuszczenia Korsunia; w maju 1630 okopał się pod Perejasławiem, gdzie 1 czerwca miała miejsce tzw. „noc Tarasa”: wypad Kozaków do obozu wojsk polskich, gdzie udało im się zadać duże straty przeciwnikowi; 15 czerwca Kozacy zdobyli kilka polskich armat; brak artylerii zmusił hetmana Stanisława Koniecpolskiego do zawarcia w drugiej połowie czerwca ugody perejasławskiej; hetman polski żądał między innymi wydania Fedorowicza, na co jednak starszyzna nie chciała się zgodzić, niemniej odsunięto go od dowodzenia; Fedorowicz opuścił Perejasław wraz ze swoimi stronnikami, aby organizować kolejne powstanie przeciwko Polakom, jednak bez większych sukcesów. [przypis edytorski]

10. Kozaczyzna — tu: kraj kozacki. [przypis edytorski]

11. grzmoce — dziś popr.: grzmoci. [przypis edytorski]

12. Trybał, dziś popr.: Trubajło, ukr. Трубайло — ludowa nazwa ukraińskiej rzeki Trubiż, lewego dopływu Dniepru. [przypis edytorski]

13. Koniecpolski, Stanisław (1591–1646) — hetman wielki koronny, kasztelan krakowski, uznawany za jednego z najwybitniejszych polskich wodzów. [przypis edytorski]

14. pohybel (z ukr.) — szubienica, przen. zguba. [przypis edytorski]

15. społem (daw.) — wspólnie, razem. [przypis edytorski]

16. na ostre — na broń ostrą, przen.: na śmierć. [przypis edytorski]