II.

Paulus schriwwt: Ick schäm’ mi wegen dat Evangelium von Christus nich. Hüt schämen sick en ganz Deil för dat Evangelium. Allerdings de Legsten sünd des’ Ort Lüd noch lang nich. Vel leeger sünd de Glikgültigen, dei dat Evangelium behanneln, as wir ’t äwerhaupt nich in de Welt, wenigstens nich in Wismar, oder as wir dat blot för den lütten Mann oder blot för de Hogen. Wenn Hagenbeck mit sin Löwen un Tigers un Isborn kamen is, steiht up ’n Markt all en Stun’n, ihre noch de Kass upmakt ward, en lang Reig von Lüd. Wenn de Landwirte en Turnier veranstalten, löppt ganz Wismar rut, un up de Koppel un an den Weg bilden sick dicke Minschenmuern. Jeder will dorbi sin. Äwer handelt sick dat üm dat Evangelium un de Kirch, denn is kein Tid, denn is kein Kraft in de Bein, den Minschen tau drägen, denn sünd de Nerven tau swack för de Kirchenluft, denn sünd so vel Utreden as in de Harwsttid Stoppel up dat Feld, man blot dat all des’ Utreden ebenso wenig wat dägen as de Stoppel. Oft is dat mit des’ Glickgiltigen so: sei sünd tau klauk för dat Evangelium von Christus, un wil sei tau klauk sünd dorför, sünd sei tau dumm dorför, un wil sei tau dumm dorför sünd, kann sülwst de leiwe Gott nicks mit ehr anfangen. Wenn sei in ’t Sarg liggen, krigen sei vel Kränz’ un villicht ok vier Pird un de Klocken von alle drei Kirchen, äwer wo de Seel afbliwwt in de Ewigkeit, dorför kann einen grugen, denn för de Glickgiltigen is de Himmel noch tau kein Tid apen west. — Am allerlegsten sünd de apenboren Gegner gegen dat Evangelium, un is dat ok nich en so grot Reig as de Glikgiltigen, so sünd dat doch ein ganz Deil, ok in Wismar. Wat de Religion un de Kirch un de Pasturen anlangt, so känen sei nicks as schellen un schimpen. Dat Evangelium, för dat sei sick tau Apostels maken, weit nicks von Gott un Himmelriek un Erlöser. Ne, ehr Evangelium lud’t: Lat’t uns eten un drinken, denn morgen sünd wi dod. Sei lopen de Lüd mit Zettels in ’t Hus dat sei ut de Kirch uttreden sallen un führen Lästerwürd up ehr Lippen, dat en Christenminschen dat kolt äwer den ganzen Liw löppt. Tau helpen is ehr nich, wenn ’t einen ok leed deit, dat sei so stiwnackig up de Höll losstüren. — Äwer sünd dei, dei sick för dat Evangelium schämen, nich de Legsten un irst recht nich de Allerlegsten, so sünd sei doch lang nich, as sei wesen müßten. Dat ick ’t gradut segg, sei sünd de Bangbüxen unner de Christen. Obschonst sei recht gaud weiten, wo herrlich dat Evangelium von Christus is, un obschonst sei in ’n Stilln ok sülwen dornah verlangen, so hewwen sei doch nich den Maud, sick apen tau den Herrn Christus tau hollen un för sin Riek un Kirch intautreden. So drist un frech de Spötter sünd, so bang un ängstlich sünd sei. Wenn sei mit dat Gesangbauk in de Hand seihn würden, wenn sei up de Arbeitsstäd sick mit en Wurd för de Kirch inleggen würden, sei künnen jo utlacht un schabernackt warden! Oder wenn sei in en vörnehm Gesellschaft ehren Christenglowen bekennten, dat künnen ehr jo all de hogen Herrschaften mit den groten Geldbütel un mit de grot Bildung äwel nehmen. Du leiwe Gott, wenn de Christen in de grugligen Verfolgungstiden ebenso bang west wiren! Denn geww ’t kein Kirch un kein Evangelium mihr, un de Düwel hadd noch mihr Gewalt, as hei hüt all hett. Un wenn Doktor Martin Luther so bang west wir, denn wir dat mit de Reformation ebenso flink wedder utwest, as dat anfungen hadd. Denn hadd hei up den Riksdag tau Worms för Kaiser un Rik gewis seggt: »Hir stah ick un nehm alles trügg, wat ick gegen Papst un Ablaß seggt un schrewen heww, wenn ji mi blot nicks tau leden dauht. Hir stah ick un bidd juch von Himmel bet tau’r Ird, lat’t mi blot wedder heil ut de Dör. Verbrennt min Schriften ein nah de anner, man blot nich mi sülwen. Mag ut dat Evangelium von Christus warden, wat will, ick will dormit nicks mihr tau dauhn hewwen, un bün froh, wenn ick min Brot in Freden eten kann.« Äwer wat säd Luther? »Hir stah ick, ick kann nich anners, Gott help mi. Amen.« Nich blot as en rechten dütschen Mann stünn hei dor, nich blot as en gewaltigen Helden, stark as en Eikbom un höger as uns’ Nikolai-Torm, sondern hei stünn ok dor as en echten Christenminschen un Jesusjünger, dei dörch sinen Glowen lewt. Un dorüm hett em Gott den Sieg schenkt un wi hewwen de Reformation un dat Evangelium un all de Herrlichkeiten, dei dormit tausamenhängen.

Un somit is denn de Frag beantwurt’t: woans wi uns tau dat Evangelium stellen möten? Nich as de Glikgiltigen, dei sick wat schämen süllen; nich as de Gegners, dei sick irst recht wat schämen süllen; ok nich as de Bangbüxen, dei sick schämen süllen, dat sei sick för dat Evangelium schämen, sondern as Luther un Paulus un all dei, wecke von Harten an dat Evangelium glöwt un mit Wurd un Wark ehren Glowen bekennt hewwen. »Ick schäm’ mi wegen dat Evangelium von Christus nich,« so sall dat hüt un alle Dag bi uns heiten, denn ward dat Evangelium ebenso gaud, as dat de glöwigen Juden un Griechen selig makt hett, ok uns Meckelbörger un Wismeraner selig maken. Un wer dormit inverstahn is, dei segg in sin Hart mit mi:

»Amen«.

7.
Plattdütsch Predigt
holl ’n up denn plattdütschen Volksdag, 3. Juli 1921 in Rostock in de St. Marienkirch, von Paster Schliemann in Toitenwinkel äwer Ap.-Gesch. 2,1-13.

Vör lange Johren sall mol ne Tid west sin, wo de Lüd all tosamen ein Sprak hatt hebben. För gewiß is, dat wi vel Fründschaft bet achter nah Asien hen hebben, de von uns’ Blaut sünd un de bloten de Sünn butwennig brun farwt hett, un ok dat, dat uns’ Vörvadders mol einer bi den annern wahnen deden un sick verstahn hebben. Vel, dat de Lüd sick hüt so falsch sünd, kümmt dorvon, dat se einer denn annern nich mihr verstahn, dat de Franzos anners redt as de Dütsche un de Engländer noch wedder anners as de beiden. Ick weit woll, dat se up de hogen Schaulen de frömden Spraken lihren un uns’ Ministers sitten nich as nen Dowen mank de annern, wenn de ehr wedder en grawes Wurt tau seggen hebben. Ok nich as nen Kranken, denn de Dokters mit gelihrte Würt denn Kopp wirrig maken, wil hei se hürt, äwer nich versteiht. Verstahn un verstahn is wat anners. Dor hürt mihr tau, as Vokabeln lihren. In de Sprak von ein Volk wist sick ok dat Hart von ein Volk.

So as ick sprek, so as ick bün. Jeder ein redt dat denn un wenn mol ut, woans em üm dat Hart is. Wenn einer vel slichte Würt in sin’n Mun’n hett, denn weit ick, dat hier binnen n’ gläunig Füer brennt. Un wenn hei de ganze Tierwelt so kortweg ümmer bi de Hand hett, denn weit ick, dat hei all vel Strit hatt hett. Wenn de Franzosen ümmer ehr »revanche« schrie’n, denn weit ick ok, dat se mindag nich vergeten können. Bismarck sed mol von ehr: De Franzos, seggt hei, schriwwt anners, as hei sprekt, dorvon is hei nich tru un uprichtig. Natürlich is de Sprak man blot ’n Kled, dat ein Volk sick ümhängt, un achter dat se noch allerhand versteken känen, äwer ut dat Kled, dat einer anhett, süht man ok sinen Gesmack. Un nahsten warden denn de Kleder wider verpaßt, so as se in ne grote Familie ok de Reih’ rünner gahn möten. Un all de jung’ Franzosen oder Engländer oder Dütschen möten denn in de Schaul dat Kled verpassen lihren, dat ehr Vörvadders ehr bestellt hebben. Is ’t smutzig, helpt nich, is ’t sauber, mag ’t gaud wesen. För gewiß is ’t blot, dat se rinner möten un nu de Kleder de Lüd’ so moken, as man seggt, oder mit anner Wurt, dat de Sprak nu denn Minschen makt, so as de Minsch mol de Sprak mokt hett.

Wovon ick juch dat vertell, min leiwen Frünn? Wil uns hier ein Deil tosamen bröcht hett; dat is uns’ Sprak, uns’ Muddersprak. Ji hebbt dat hier vör ’n Johr hürt: »As de Unbekannten un doch bekannt.« Wi kennen uns an uns’ Sprak. Mihr noch, wi verstahn uns in uns’ Sprak. Wi meinen, se is en Heiligtum, tau dat wi lange Tiden den Slötel verlur’n hadden, dat wi tauletzt, wil wi nich eins mihr nah binnen kamen wiren, meinten, dor wir ne Rumpelkamer achter de Dör. Äwer as wi se upstörrten, hebben wi seihn, dat dor en Schatz in versloten wir, as Gold un Sülwer. Wi möten dissen Kieselstein von ’n meckelbörgischen Ostseestran’n man bloten richtig infaten, denn so fangt hei an tau glitzern un tau gläunen. Wi hollen uns Muddersprak för wirt, uns nich blot Schelmstück tau vertellen, ne se sall uns ok Gotts Wurt vertellen. Wi weiten dat se uns an dat Hart grippt. Dat is de Sprak, de wi verstahn. So segg ick ok von de Sprak, de wi verstahn:

Ick hebb de Geschicht von Pingsten verlest, wil dor vertellt ward, dat de Parser un Meder un Elamiter un wo se süs all heiten up einsen ehr Sprak hüren deden. Wenn ein Minsch dor buten in Amerika oder dichter bi in ne grote Stadt up einsen hürt, dat einer anfangt plattdütsch tau reden — so möt de ollen Kameldribers un Handelslüd in Jerusalem tau Maud west sin, as se dat belewten. Ünner de Dusende, de einer nich kennt un de einer nich trut, findt hei einen, den’ hei trut. Hei is, dat weit hei denn, womäglich ünner ein meckelbörgisches Strohdack grot worden un hett up den’ gesegenten meckelbörgischen Acker sinen Sweit vergaten un hett in ’t Holt ünner de groten Bäuken sungen un fläut’t un hett an’t grote blage Water stahn un dat schient em noch hüt blag un tru ut de Ogen.

So sünd wi hier ok tausamen. Wi hebben uns in ne grote Stadt drapen. Wenn einer sick verlaten fäuhlt, denn so sall hei weiten: hier sünd true Lüd üm di rüm. Min leiwen Frünn, dor will ick glik wedder an minen Anfang anknüppen un seggen: Laten wi doch nich blot de Minschen de Sprak maken, ne ok de Sprak de Minschen maken. Lat’t uns’ plattdütschen Vereins nich tau ne Mod’sak warden, de nu grad mal an de Tur is. Lat’t de Lüd nich rinkamen ut luder Nilichkeit oder wil se Vergnäugung säuken, ne beter dorüm, wil se olle nedderdütsche Tru un Ihrlichkeit säuken, de ji in juch Vereins plegen wöllt. De Sprak röppt mit jedes Wurt: Wes tru, wes ihrlich! De Würd sünd keine trechthaugte Plastersteins, ne, eckige grawe Feldsteins, äwer de Mur, de dorvon bugt ward, de höllt. Ji Plattdütschen, lat’t de Mur ok hollen, wenn ji so en Mur mit Würd upbugt. Dat Hochdütsche is Mod’sprak worden. Dat hett all de Würd von de nigen Moden un nigen Gedanken upnehmen mößt. Vördem is’t halw fränzösch worden, nahsten hebben se’t lütwenig bete sauber makt. Dat höllt äwer nich vör. Wi Plattdütschen sünd noch trug. Wi hebben noch gor kein Namens för de nimodsche Danzeri un Kamedi. Uns’ Sprak steiht noch up denn Standpunkt von uns’ Vadders. Dat sall uns denn ok ’n Handwiser wesen: trügg tau uns’ Vadders! »Wi möten ümkihren« seggt Jesus Christus. Herr wi bruken en Gelänner, dat uns en beten Hollfast giwwt. Dor gripen wi nah uns Muddersprak. Plattdütsch’ Lüd helpt de Welt betern! Betert bi juch äwer tauirst in’n Verein, in’n Hus, in’t Hart. Ji ward dat nu verstahn, wenn ick segg: Betert plattdütsch.

Ick weit nich, ob ick denn Handwiser richtig lest heww, de in uns’ plattdütsche Muddersprak upricht’t is. Äwer ick glöw, dorup steiht schreben: Trüg tau de Natur. Jed ein von ehr Würd hett noch denn frischen Irdgeruch von buten her an sick. Dat is, as ob en Minsch von buten her rinner kümmt in ne Stuw mit slichte Luft, de sick äwersten denn ok ümmer wedder nah buten trügtreckt. So as uns ganz Volkskraft un Volksgesundheit, as sei seggen, ümmertau von Lan’n her spist warden möt! Süß hadd’ dat ganze Water sick all lang vertagen, wenn nich de Bäk dor ehren Anfang hadd, de ümmer noch Water giwwt. De Gelihrten seggen hüt, de grote Untofredenheit kümmt dorvon, dat kein ein sin eigen Stück Land unner de Fäut hett. Dat giwwt keinen säkern Stand mihr in’n Leben un Starben. Plattdütsch Lüd, seihn wi nich denn Handwiser, denn uns’ Muddersprak in all dat hochdütsche Wesen upstellt hett. »Trüg tau’n Lann«, dat heit nich trüg tau mißmautige Knechts un untaufreden Lüd, ne dat heit trüg tau unsern Herrgott sin gesegnete Natur. Dor sünd wi Gott neger as mang de Hüser. Wenn einer de süht, de am Enn so hoch sünd as mal de Turm von Babel wir, denn fängt hei ok so as de Lüd dunntaumalen an, sick sülbsten antobeden. Äwer de Landmann, de tausamensackt, wenn de Weder sin Kurn slagen, de na Regen utkickt, wenn de Saat gel ward, de bed’t, wenn hei kein Narr is, tau den’ Gott, de de Wulken führen, den’ Wind weihen, de Sünn schinen heit.

De heilige Antonius wir nen groten Heiligen. Hei wir Einsiedelmann in Ägypten. De würd’ mal fragt, wovon hei sin grote Klaukheit hadd! Dor säd hei: Hier is ein Bauk, ut dat ick se lihrt heww. Hei nehm de Bibel von’t Schabb. Dat anner Bauk, säd hei, is so grot, dat geiht nich in min Stuw rinner. Un hei nehm denn annern mit nah buten. Buten säd hei, dit Bauk hett twei Bläder. Dat ein is de blage Hewen un dat anner de gräune Ird. Un all beid seggen mi von de Macht un Grött von unsern Herrgott.

Mihr noch as uns Muddersprak hett uns de Hartsprak ut Leiw tau seggen. Am besten wir’t se wiren ümmer all beid tausamen. Dat wir en Ihrentügnis för uns’ pladdütsche Muddersprak. Äwer ick heww vör mennig Hus buten oder in mennig Hus binnen hürt, dat dor up plattdütsch ein Isen an’t anner scharpt würd, nich slichter un nich beter as dat up hochdütsch Mod is.

Disse Sprak, von de ick nu seggen will, de bind’t noch beter as hochdütsch un plattdütsch oder irgend ein anner Sprak ünner denn Hewen. Ja gerad’, wo de Einigkeit bi desülbige Muddersprak in de Brüch gahn is, kann se wedder einen tau denn annern bringen. Wi sünd hier von’n Lann un ut de Stadt. Hüt morgen un hüt nahmiddag höllt uns dat Plattdütsche tausamen, äwer wenn wi morgen oder äwermorgen einer mit den’ annern tau handeln hebben, denn is disse oder jene dor, de den’ annern äwersegeln will. Un wenn dit un dat knapp un dür ward, denn is de Einigkeit ganz un gor vörbi. Un wenn’t an’t wählen geiht, denn will de ein den’ annern den’ Tom anleggen, dat hei em nich wedder mit de Prisen dörchgeiht. Min leiwen Fründ’, wie möten awsolut diss’ Hartsprak ut Leiw tau uns’ nedderdütsche Muddersprak dortaulihren, süß verstahn wi uns nich. Süß sünd all de Festlichkeiten un wat süß angeben ward, ganz un gor för ümsüß.

Disse Sprak ward in de ganze grote Welt verstahn. Wenn de Missionars tau de Heiden kamen ahn Geld tau ’n Inköpen, as se dat von de Koplüd gewennt sünd, ahn Metz un Gewehr tau ’n tausteken un dotmaken, as se dat von de Soldaten kennen, denn so gahn se irsten in en grotes Wunnern üm ehr rümmer. Un wenn de Missionars anfangen in de swere Heidensprak tau predigen, verstahn s’ nich ümmer glik alltovel, äwer so na un na hüren ’s dat rut, dat disse Lüd tau ehr kamen sünd, ehr dat Evangelium tau seggen, ahn dat se Geld un Ihren dorbi verdeinen, blot ut Leiw. Dat versteiht denn ok nen armen swarten Heidenminschen, un so ward disse Sprak in de ganze Welt spraken un wi möten ’s blot recht gaut alltausamen lihren, denn so ward ’t ok beter mang uns un in de Welt.

De Gottssprak ut sin Wurt, dat is dat Letzte. Ok ne Sprak, de wi verstahn. Einer kann noch wider weg wesen, von Vadder un Mudder as wenn hei nah Amerika äwer ’t grote Water is. Hei wahnt ganz dicht bi ehr — am Enn in datsülbige Hus — un doch liggt dat as nen grotes Water mang ehr. Un dat giwwt, as Abraham tau den riken Mann säd, kein hen un kein her. Up de ein Sid is Tru un Ihrlichkeit, up de anner Sid is Leigen un Bedreigen un oll Lüd utlachen un taum Besten hebben. Vel jung Lüd maken de Reis äwer dat Water. Äwer ok in dat nige Land, dat de Düwel entdeckt hett, hüren se de Sprak, de se verstahn. Mennig ein Vadder un mennig ein Mudder känen ehr Kind nich mihr trügraupen, so wid is ’t all von ehr aw, äwer uns’ Herrgott kann ’t noch trügraupen, för den is ’t noch nich tau wit weg. Wo seggt David: »Un wenn ick utfleigen ded mit Flüchten bet achter dat grote Water, du würst mi ok dor tau hollen kriegen.« Dor brukt kein Paster lang tau reden, hei redt allein un wenn ’t Tranen un Weihdag kost ’t. Vel sünd in son Bisternis, am Enn uns’ ganzes Volk. Raupen wi ’s up plattdütsch, un se nehmen ’t nich ümmer irnsthaft, raupen wi ’s mit Leiw, un se bliben mennigmal hart, laten wi ’s von Gott raupen, se möten ’t hüren. Plattdütsch is wat wirt, Leiw is mihr wirt, Gotts Wurd is am mihrsten wirt. Hier is ein Deil för gewiß, dat is Plattdütsch, hier is ein tweit Deil, mein ick, bi de Mihrsten, dat is Leiw, de helpen mügg, hier is ein drütt Deil, dat is uns Herrgott, wenn wi ’t man irnsthaft meinen. Denn sünd ok in de deipste Not drei gaude Deil tausamen.

Amen.

8.
Bibelstunde
über Matthäus 18, 1-5 von Pastor Helms, Warnemünde.

Lewen Mitchristen! Wenn ik hüt abend en Bibelstunn in uns plattdütsch Sprak hollen do, denn is dat ne Prov, de ik mak, un ok von dis Prov ward gellen, dat Lihrwark ken Meisterstück is un aller Anfang swor. Äwer ik will ’t doch versäuken, ob ik ’t farig krig, un ob wi wat dorvon hewwen. Ik do ’t nich — dat will ik furts seggen — wil de en odder anner niglich is, woans sonne Sak sik woll regiert, ne ik do dat von den ’n Gedanken ut, dat uns Christenglow ne Sak is för ’t däglich Lewen. In ’t däglich Lewen äwer spräken doch woll de meisten von uns plattdütsch. Worüm süll denn nich ok Gotts Wurd mal plattdütsch predigt ward’n? Ik mügg dat woll farig krigen, dat jedwerein, de hüt abend von hier nah Hus geiht, mihr noch as süß weiten ded: wat Gotts Wurd seggt, dat hürt rin in den Warkeldag un will ok de Woch regeren, nich blot den Sünndag. Uns Herrgott de redt mit uns so, dat wi dat verstahn känen, nu will he äwer ok, dat wi uns dat seggen laten un doran denken jeden Dag un jede Stunn, denn to ’n Spaß seggt he uns dat nich, dat is em heil Irnst dormit. Dat is em liksterwelt so irnst mit dat, wat he uns seggt, as uns, de wi Vadders un Mudders sünd, dat is, wenn wi uns Kinner wat seggen don. Wi willen denn ok, dat se uns Orre parieren sölen un dat don.

Wi sünd all den’ Herrgott sin Kinner, ok wenn wi all gris Hoor un vel Schrumpel int Gesicht hewwen. Un dorvon will uns dat Gottswurd vertellen, wat wi hüt abend hüren willen, so as dat schrewen steiht in Matthäus sin Evangelium, Kapittel achteihn, wo dat heiten deit:

De Jünger kemen na Jesus un säden: wecker is woll de Grötst in ’t Himmelriek? Jesus rep en Kind ran, stellt dat midden mang ehr un säd: Ik seg jug, wenn ji nich umkihrt un as de Kinner wardt, denn kamt ji nich in ’t Himmelriek. Wecker sik sülwst lütt makt, so as dit Kind, de is de Grötst int Himmelriek. Un wecker ’n son’ Kind upnimmt in minen Nam, de nimmt mi up. —

Äwer unsen Herrgott hedd sik all männigein wunnert. He makt dat ümmer anners as wi Minschen dat ment un hofft hewwen un as wi dat maken deden. Un dorüm is all männig een an unsen Herrgott irrig worren un is von em weglopen un hedd seggt: ne, nu glöw ik’t nich mihr, dat ’n Gott giwt, de de Welt regert! Wo, dat sall ’n Gott gewen, de de Leiw is un de Gerechtigkeit un dorbi hedd he minen Jung nahmen odder minen Mann, un ik heww em doch so veel beden, heww bedt, un bün to Kirch gahn, un nu likerst! Un dor ward so Böses dan in de Welt, ward lagen un bedragen, schawen un stahlen, un dat wenigst kümmt rut un ward bistraft un veel von disse Gauners de lewen ’nen groten Dag — un de Herrgott, de kikt sik dat ruhig mit an, staats mit’n Dunner rintoslahn. Ne, dat will mi nich in ’n Kopp, nu glöw ik garnix mihr! — Hest woll ok all öfters so hürt odder hest vilicht sülwst all so redt.

Kikt, dat kümmt mi ümmer so vör, wenn ik Minschen so reden hür, an Krankenbedden odder in Truerhüser, as wenn min Jung seggen wür: ne, nu glöw ik nich mihr, dat ik ’n Vadding un Mudding hew, de mi lew hewwen — de don jo nich, wat ik will, de gewen mi nich, wat ik mi so dacht harr un wat ik beden heww! — Wat würst du seggen, wenn din Lütt so to di sed? Lat mi mal ganz groww reden. Du würst seggen: Du Näswater, wat vesteihst du dorvon mit din Kinnerverstand un din kindlich Unvernunft. Un wenn du god an’n Kopp büst, denn lachst du doräwer un denkst: wäs du man irst grot, denn sühst du dat in, woto dat god is, dat du nich allens krigst un nich din Kopp gellt, sonnern min. Ob nich uns Herrgott ok männigmal so seggt un denkt? Ik glöw he wunnert sik noch öfter äwer uns, as wi uns äwer em, un männigmal, denn högt he sik, wat wi doch för unverstännige Kinner sünd un willen doch so grote kloke Lüd sin un spälen uns up un smiten uns in de Bost, as wenn wi wunner wat wiren un vörstellen deden un de Weisheit mit Läpel eten hadden.

Wi bedrägen uns gegen den Herrgott as unverstännige Kinner, äwer würklich Kinner sin to em as unsen Vadder, ne dat willen wi nich. Worüm egentlich nich? Wil wi hüttodags noch grad sonne Gesinnung hewwen, as de Jüngers duntomalen. De Minschen sünd ganz anners worren in disse bald twei dusend Johr, äwer dat Minschenhart is in depsten Grunn datsülwig blewen. De Jüngers wullen all hoch rut un een wull ümmer noch den annern utsteken un jede wull de Bas sin, dor wull ok de een noch mehr gellen as de anner. Akkrat so, as’t bi uns hüt ok is: Keen will unnen sin, all willen wi baben sitten un de öbbelst sin un dat kümmt uns ok gornich dorup an, enen annern runnertoperren un mit den Ellbagen üm uns to stöten, wenn wi blot hochkamen, dat’s de Hauptsak. Frag de Welt, se giwwt di ümmer de sülwig Antwurt: de Hauptsak is, dat de Minsch vörwarts kümmt int Lewen, ümmer vörwarts, un wenn’t nich grad gahn will, denn möst du’t mal mit’n krummen Weg versöken, de Hauptsak is: vörwarts, hoch rup, un ümmer höger! So seggt de Welt.

Un uns Herrgott? He redt jo to uns dörch unsen Herrn Jesus. So is Gott, as de wir, so denkt Gott, as de redt hedd. Un wat seggt Jesus? He seggt dat grad Gegendeil von »vörwarts«, he seggt ümkihren möst du, süß kümmst du nich trecht! »Wenn ji nich ümkihrt un as de Kinner wardt, denn kamt ji nich int Himmelriek«. Ja würklich, uns Herrgott is en, äwer den’ möt de Minsch sik ümmer wedder wunnern!

Denn hewwen jo woll würklich de Lüd recht, de seggen don, de Christen dat sünd Reaktionäre, as se dat nömen, Lüd de ümmer trüchwarts willen staats vörwarts? Is dat so? Is dat so, dat dat Christentum gegen den Fortschritt is un will, dat hier up de Ird ümmer allens bi’n Ollen bliwt? De so reden, de kennen jo woll gornix von de Weltgeschichte! Wer hedd denn dat toweg bröcht, dat de Kranken un de Krüppels un de Waisenkinner un de Blinnen nich mihr rümstött warren, dat se ehr Pleg un Upwohrung krigen? Dat gew dat in olle Tiden gornich, dor hedd jedwerein blots an sik dacht un wer swak wir, de köm unner de Räd’. Dat hedd dat Christentum irst in de Welt bröcht un ebenso, dat de Frugens acht’t warren un neben den Mann stahn, un nich unner em. Is dat allens ken Furtschritt? Ken Vörwarts? Ik men, dat is woll ebensoveel wirt as all de Erfinnungen von elektrisch Licht un Iserbahnen un wat’ all is, wat de Minschengeist sik utklüstert hedd. Un disse Ding hewwen doch ok grad de christlichen Völker erfunnen, vel mihr as de Heiden. Is dat woll de reine Tofall? Ik meen, dat möt ok woll so sin, dat wer en richtigen Christen is, dat de ok en düchtigen Kirl wesen kann, denn de hedd nich blot wat in’ Kopp, he hedd ok wat int Hart.

Äwer von all disse Ding redt Jesus jo gornich, he denkt an uns Gesinnung un dat wi so ahn Lew’ sünd un so äwerböstig un so upgeblasen un so egensüchtig. Un dorüm seggt he: so wißt du int Himmelriek? So kümmst du viellicht dörch de Welt un dat Lewen un kriggst nen Hümpel Geld un ’n groten Namen bi de Minschen. Äwer denkst du denn gornich doran, dat denn nahst ok noch wat kümmt un wat denn? Kannst ok blot ’n Spirken mitnehmen von all din Geld un all de bunten Schins, vör de de Minschen woll gor ehr Seel verköpen? Minsch, du löpst jo verkihrt, du büst up ’n heil falschen Weg, di Weg is jo gor ken Vörwartsweg, he geiht in Sump un dor versackst du in un ken kann di denn redden, he bringt di an’ Awgrund un denn störkst du rin un geihst koppheister. Kik di doch mal üm! Dor büst du an ’n Minschen vörbigahn, de up din Hülp töwen ded un dor hest du up ’n Minschenhart peddt un dor heddst du enen dalstött, kann dat woll de richtige Weg sin? Ja, lat uns doch mal stillstahn un äwerleggen: woans gahn wi un wo sall dat rute kamen? Ik glöw, wenn wi so nachdenken un dorbi kikt de Herr Jesus uns so dep int Og, he de alle Minschen kennt un alle Minschen helpen will, denn fangt wi an to sluchzen un to rohren un lopen nah unsen Vadder hen un bidden em: Vadder, nimm du uns an de Hand un gah mit uns un lat uns ümmer an din Hand gahn, denn geiht nix verkihrt.

Kikt, dat will de Herr Jesus. Dorto stellt he uns hüt mit in den Kreis von sin Jüngers un seggt: wat, ji willt ok all so hoch herut un en up den annern pedden? Weit’ ji nich, dat de Hochmutsdüwel un Gott nich tohop passen? Hier, son Kind, dat is up den rechten Weg, so möt dat ok mit jug un in jug warren: vör Gott sünd wi all ganz lütting, äwer he is jo jug Vadder, lat em doch maken, he leddt jug den richtigen Weg!

Ik heww dis Dag ne Geschicht lest von en lütten Jung, von vier, fiv Johr. De müß starwen. Un dor hedd he toletzt ümmer blot dat en beden: »Mudding, bliw bi mi!« Dat wir sin letzte Bidd, äwer ok sin depste. Dat anner wir em allens glik, äwer alleen wul he nich sin. Ant Starwen hedd he woll knapp dacht; wat weit son Kind vont Starwen? Äwer he hedd dat markt, dat he in’ depen düstern Grunn wir un dor wir em bang vör all dat Düster. Un donn kem dat ut em rut: »Mudding bliw bi mi!«

Willn wi uns schämen un schanieren, dat uns ok mennigmal so to Mot is? Dat is doch wat echt minschliches, wat dor to ’n Vörschin kümmt. Dat hürt äwerall to ’n Minschen dorto, dat he Kind is un wen hewwen möt, den he ganz vertrugen kann. Dat sünd in Würklichkeit ganz arme Lüd un jammerhafte Gesellen, de sik noch gor dick don dormit, dat se disse Sehnsucht nah de Vadderhand nich mihr kennen, dat se dor äwer hen sünd.

Wi willen doch Minschen bliwen un dat Heimweh nich in uns dod maken. Wi will’n äwer nich blot, wenn uns dat leg geiht un wi alleen nich mihr ut un in weten, nah de Vadderhand gripen, wi willn hüt noch ümkihren un hengahn na unsen Vadder un em bidden: »Lat mi wedder din Kind sin, bliw bi mi un lat mi mit di gahn as frames un origes Kind, dat in all’n Ding’ dinen Willen deet un up din Wurd hürt.« Denn känt wi ruhig sin, denn geiht uns Weg richtig, ok wenn ’t mal dörch Düster geiht odder dörch dat Water — wi kiken tohöcht un seggen: du büst bi mi!

Un nu noch en poor Würd. Woans bün ik grad up dissen Text verfollen? Dor hewwen mi 2 Deil to bröcht. Toirst, wi stahn vör dat Winachtsfest, dat uns wedder an de Krüw stellt un en lütt Kinning uns wist un to uns seggt: kik, dat is din Heiland, in dit Kind kümmt de lew Gott to di un will di dörch dit Kind helpen un bliwt likerst de grote Herrgott, de de ganze heil grote Welt regert! Dat will uns grot Minschen gor nich in ’n Kopp rin, dor stött uns de Hochmotsdüwel ok ümmer wedder up un segt: wat, son Kind un dat soll di helpen? Dat is woll wat för Kinner, äwer doch nix för uns. — Un dorüm hadd ik mi so dacht, dat künn ne feine Adventsstunn gewen, wenn wi mal dorvon uns seggen leten, dat wi alltohop ümmer wedder Kinner warren möten, so lütt un so vull Vertrugen as en Kind to sin Vadding un Mudding, wenn wi nich heil verkihrt lopen un ant Enn’ to schannen warren willen.

Un denn dat anner: dor ward grad in disse Dag för de Kinner sammelt un ok an din Dör kloppt de Bad, de di üm ne Gaw bidt för de Kinner un ehr Not. Dor sall nu kener denken, he hadd dorför ken Tid odder ken Geld. Wat seggt uns Heiland? »Wekker en son Kind upnimmt in min’ Nam, dat heit, wil dat so min Will un Wunsch is, un ji girn dohn willt, wat ik jug segg, de nimmt gornich blot son lütt knendlich Wesen up, ne de nimmt mi sülwst up, de deiht mi wat to lew.« O wat is dat för ’n schönes Wurd! Nich na grote Ding’, de de Lüd sehn un von de se all snacken don, kikt uns Herr ut, ne he töwt dorup, wat wi woll uns dal hollen un uns’ Lew bewisen don in den Deinst an den Lütten up de de grote Welt gor ken Achtung giwt. Dorüm is’t ’n christlich Wark, wenn wi för de Lütten wat don un uns Herrgott will ’t so ansehn, as wenn wi ’t em sülwst to Lew don.

Wi sünd jo all Kinner, de in de grote Welt Janken hewwen, nah Hus to kamen. Lat uns alltohop rechte Kinner sin to unsen Vadder in’ Himmel, so vull Vertrugen em an de Hand faten, so wiß em in de Ogen kiken, so girn sin Wurd hüren un sin Gebot don, as uns Kinner dat bi uns maken. Denn warren wi dat ok ümmer wedder marken: wi sünd nich alleen, he is bi uns, uns grote Herr un uns lew Vadder.

Amen.

9.
Prädigt
an’n Buß- un Beddag vör dei Ornt 1920 in’n Dom tau Swerin holln von Paster Meltzer.

Gnad wäs mit juch un Fräden von Gott unsen Vadder un unsen Herrn Jesus Christus!

So spreckt dei Herr Jes. 43,1: Fürcht di nich! denn ick heww di erlöst; ick heww di bi din’n Nam raupen, du büst min!

Min leiwen Frünn! Dei heilig Schrift vertellt uns männigmal, woans dei Herrgott Engel as Baden tau sin Minschenkinner schicken deiht; un wenn sonn’ Herrgottsbaden an ’nen Minschen rannerkümmt, denn heit dat: hei fürcht sick. Ick mein, wi kaent woll begripen, worüm dat so is; ja, ick glöw, uns würd’t ebenso gahn, wenn mit einmal dor von’n Altor her ’nen Engel in’n witten Kleed mit Flüchten, so as dei Biwel ehr uns afmalen deiht, up uns täuswäwen würd. Un worüm dat? Tau’n Deil mag dat woll von dat Ungewennte kamen, äwer ick glöw, dei eigentlich Grund is dat nich, dei liggt deiper, dat kümmt dorvon, wiel wi Minschen vör unsen Herrgott all ’nen leg Gewissen hewwt, bald mihr, bald weiniger, un wiel bie’t Seihn von sonn’ Engel dei Gedanken upstiggt: »Du, dei will di gewiß vör dat Gericht von din’n Herrgott föddern — wo ward di dat denn gahn!«

Von uns hett woll noch kein einer ’nen Engel seihn, uns’ Herrgott schickt ehr nich mihr tau uns as sin Baden. Worüm hei dat nich deiht, dat weit ick ok nich, dat is sin Sak. Aewer sin Baden hett hei likerst noch, un ick seg: ’is kein einer ünner uns, tau denn’ sonn’ Gottsbaden nich all kamen sünd. Ob wi dat all markt un denn’ Gottsbaden ok kennt hewwt, dat is ne anner Frag.

Sonn’ Herrgottsbad süht männigmal snurrig ut: denn eins is’t ’nen Blinnen un denn ’nen Lahmen; denn ’ne arme Wittfru un denn lütt Waisenkind; denn ’nen Kriegsinvaliden un denn ’nen Snurrer. Dörch ehr kloppt dei leiw Gott an bi uns un will mal utprauwen, woans sin Minschen getacht sünd, ob sei ’nen hartes Hart hebben, oder ob sei weikmäudig sünd. Viellicht hett hei bi di so ok all öfters ankloppt — ob du sin Baden kennt hest? Bi mi is en poor Mal ein Herrgottsbad kamen, ganz lütting un nüdlich: ’t wier ’nen niegeburnes Kind, min Kind. Dei kloppt so ganz liesing bi mi an, un ick hewwt woll hürt, wat hei seggen wull: »Dei leiw Gott lett di grüßen, un hei harr di leiw, un dorüm schick hei mi tau di, un hei lett di seggen, du süst mi man ok recht von Harten leiw hebben.« O, wie hewwk mi freut tau sonn’ Herrgottsbaden, un mi is dat ganz säker: dei Vadders un Mudders ünner uns is’t liksterwelt ebenso gahn, dot wier kein Spierken von Angst un Bewern. Männigein von uns mag woll sonn’ leiwlich Gottsbaden noch von anner Ort kennen liehrt hewwen.

Aewer denn wedder — dor klopft dei Herrgottsbad mit vull Fust an dei Dör von ’t Minschenhart, dat dat tausamenfohrt un dörch un dörchschüddert. Vör söß Johr dor kem sonn’ recht grimmigen Baden vonn’ Herrgott tau uns leiw dütsch Volk. Woans seg dei ut! ’nen Stahlhelm up ’n Kopp, ’ne Handgranat in dei ein Fust un ’nen Gewehr in dei anner. Achter em dor rasterten dei Kanonen un Maschinengewehren. Üm em, dor knallt un ballert dat, dor blukden Fürbränn up. Hüser flogen in’ne Luft. Minschen, väle junge, starke Minschen sackten in ’t Gras vor sinen gift’gen Aten. Wi kenn’ denn’ grimmigen Gottsbaden: ’t wir dei Krieg. Wat schuddert uns dor all tauhopen dat Hart, un wi markten: »Dei Herrgott will mit uns reden, heil iernst, wo ward uns dat gahn! wi hewwt ja all wat bi em up’n Karwholt.« Wie käm dei Angst ierst recht, wenn dei Bad in uns’ eigen Hus ankloppen würd, as sin Kugel un Granaten uns’ Jungens, uns’ Vadders un uns’ Bräuders drapen deren. Weißt woll noch, woans dat Hart di bewern würd!

Un na denn’ Krieg, dor kem noch ’nen annern Baden. Dei harr ’ne grote Klock bi sick, dei bugt hei up un treckt denn’ Strang mit ’nen Arm, dor wier nich ’nen Fitzen Fleisch up, blot Knaken, dat wier dei Hunger, un hei lürrt un lürrt, is ja noch ümmer bi si Lürren, dorvon verliert dei Minschen dei Farw ut dei Backen, dei Knei ward ehr swack, un dei Kräft kamt ehr afhann’, Kinner un oll Lüd starvt as dei Fleigen — o wo grippt einen dat Klockenlürren an dei binnelst Seel, un dei Angst wakt up, un dat schriegt: »Herr, Herr, is’t noch nich bald naug, wi vergaht süs all tauhopen!« Wenn sei’t man irst all markt harrn in Dütschland, da dei Herrgott sin Baden tau ehr schickt hett, mit ehr iernst tau reden!

Hüt kümmt nu wedder ’nen Gottesbaden tau uns, leiwe Frünn, dat is dei Buß- un Beddag vör dei Ornt. Dei kloppt ok nich lis un sacht bi uns an, dei kloppt as mit ’nen Steinhamer, dat dei Minsch sick heil un deil verfiert un dat Hart sick em ümdreigen mücht vör Angst. Oder geiht di dat anners? Meinst, dat di dei Bußdag nix tau seggen harr? Meinst, hei süll man wiedergahn na dei Tochthüser un Gefängnissen, up dei Straten un bi dei Eckenstahers un Krakeelers un Halsawsnieders ankloppen? Dor hürt hei hen, aewer nich bi di, nich hier in’n Dom bi ihrbor Lüd? ’t giwwt väle, dei so meint — aewer, ob sei recht hewwt? Ick weit von ’nen lütt Kind, dat harr sin Vadding weihdahn, hart lagen un Vadding wier em bös worden: hei schickt dat Kind tau Bedd, ahn em gaun Nacht tau seggen. Wohrt nich lang, donn hürn dei Ollen vör dei Dör wat snuggern un süfzen — wat mag dat wäsen? Sei horchen, donn wart dor wat rohren. Sei makt dei Dör apen — dor steiht ehr Kind in sin Nachthemd un rohrt so bitterlich un löppt up sinen Vadder tau un fött em üm un seggt: »Ick kann nich inslapen, Vadding, wäs wedder gaud!« Is di dat nich ok all männigmal so gahn, dat du nich inslapen künnst von wegen dat, wat du dahn harrst gegen din Leiwen? gegen dinen Herrgott? Woans aewer, wenn du nu irst ganz hen slapen gahn sast — un wi möt all hen slapen, wer weit, wo bald — ob du denn nich ok anfangen mößt tau snuggern un tau süfzen un tau rohren: »Ick kann nich inslapen, kann nich starben? Dor in ein Eck, dor sitt min Mudder, ick heww ehr up’t Hart perrt. Ut dei anner Eck dor kickt mi ’n Mäten an so trurig, ick heww ehr dei Trug braken, un ut dei drürr Eck ’nen Fründ, ick bünn tau ’nen Judas an em worrn. Un dor un dor — wat weit ick, wat dor noch all sitten un mi verklagen warr.« Müggst du dat — ick frag jedeneinen von uns: müggst du dat?

Ick mein, dei Bußdag hett uns alltausamen wat tau seggen un tworst sihr wat Iernstes. »Du, du,« seggt hei, »woans hest du dinen Herrgott weihdahn! Din Lewen verklagt di, hier hest du’t fehlen laten un dor verseihn. Un dei Herrgott lett nich mit sick spaßen oder gor sick tau’n Narrn holln, hei is ’nen starken iwrigen Gott — woans sall di dat gahn!« Dor fangt dat Hart an tau bewern un tau schuddern. Ja, so möt dat sin, wenn ’nen armen Sünner as du un ick vör ’nen Baden von denn’ heiligen Herrgott steiht.

Nich wohr, dei Bußdag hett uns doch wat tau segg’n. Dei Beddag nich ok? Hei fröggt: »Woans steiht dat mit din Gebedd! Bedst du? Ick mein, ob du allens, wat du belewen deihst, mit dinen Herrgott besprekst tauvertruglich, so as dat Kind mit sin Mudder snackt? Dei Frag mag männigeinen dat Blaut in dei Backen driben, un hei mag anfängen tau stamern: »Ach, du Hergottsbad, ick heww min Gebedd verluren — wat ick so »beden« nennt heww, is gor kein richtig Beden west.«

Aewer nu hürt tau, all tauhopen, ji all, dei dat Hart bewern deiht vör denn’ Herrgottsbaden: so spreckt dei Herr: »Fürcht di nich! Ick heww di erlöst — ick heww di bi din’n Nam raupen, du büst min!« O, wur dat klingt! as Engelsmusik. Binah tau schön, as dat wi’t glöwen kaent. Ick sall mi nich fürchten, seggt dei Herrgott, vör nix in ’ne Welt, nich vör Minschen, nich vör dei Ornt un ehr Sorgen, nich vör Krankheit, nich vör Hunger, nich vör Streiks un Uprauhr, nich vör min Schuld, nich vör’t Starwen — is’t würklich mäglich? Dat is mäglich — dor steiht jo: »So spreckt dei Herr usw.« Und dat dat ganz säker is, dorüm nimmt hei di bi dei Hand un geiht mit di hen nah Jerusalem. Dor is ’nen Barg, is man ’nen ganz oll lütten un doch höger as all Bargens in dei Welt, so hoch, dat all Minschen em seihn kaenen, dei heit Golgatha. Up denn’ Barg dor steiht dat Krüz un an dat Krüz dor hängt bleik un bläudig min Heiland Jesus Christus. Du weist, worüm hei dor hängt. Von em hebbn ja all uns Feldgrisen dat lihrt, wat sei dahn hebbn för uns, för ehr Frug un Kinner, ehr oll Vadder un Mudder, för ehr Dörp, ehr Stadt un ehr armes leiwes Vadderland. Dei Mann an’t Krüz het ehr dat vörmakt — dat is ja dei Predigt von’t Krüz: »För juch! för juch! Ick bün juch Heiland, för jug Sünn un Schuld heww ick mi opfert, för juch heww ick gewn min Lewn bet in ’nen Dod.« Dorüm weg mit all din Angst, fürcht di nich, du hest ’nen Heiland, dei hett di erlöst. Ja di! Dat di dat ganz säker warden sall, dorüm nimmt di din Herrgott wedder bi dei Hand un geiht mit di trüg in dei grötste Stunn in din’n Lewen, in din Döpstunn’. »Ick heww di bi din’n Nam raupen,« so seggt hei. Ja, so deip hett dei grot Gott sick tau di dallatn, dat hei di sin Kind nennt hett. Wie weit’ dat tworst nich mihr, äwer wohr is’t dorum doch. As wi gröter würd’n, hett hei nich uphürt uns tau raupen. Hei rep bald lising bald lut, bald iernst, bald fründlich, ümmer so, as wi’t grad brukten. Hei rep uns dörch all dat Gottswurt, dat wi hürt hewwt von uns’ Mudding un in ’ne Schaul, as wi tau’n Beden güngen un in ’ne Kirch.

Hei seg di in Gefohr, up’n legen Weg tau kamen, donn schickt hei di woll ’nen gauden Fründ in’n Weg, din ollen Schaulmeister oder Preister, dei kek di so fründlich an, un red’dt so fründlich mit di — süh, dor wier dei Herrgott bi un rep di. Hei seg di vertwifelt, du harrst wat Legs dahn, vör di wier allens so düster, du künnst denn’ rechten Weg nich wedder finn’n, hei rep di: dor schöt di woll dörch denn’ Kopp ’nen Gottswurt, dat du lihrt hest, viellicht: »Kamt her tau mi, ji Mäuhselign un Beladenen, ick will jug erquicken« oder wat Ähnliches — dei Herrgott rep di. As ick mal up’n Lann’ wier un mit sonn’ halwwussen Jung aewer Feld führt, ’t wier Winter un dei Weg wier slicht, durt nich lang, dor smeten wi üm. Aewer ahn Schaden rappelten wi uns wedder rut. »Dor is Gott bi wäst,« säd dei jung Minsch; hei harr’t markt: Dei Herrgott röppt uns bi Nam. Wo oft hett hei uns raupen, denn’ einen in’t Granatfüer, denn’ annern up’n Krankenbedd; denn’ einen ünnern Dannenbom, denn’ annern an’n Trualtor un weck noch wo anners — ob wi ümmer hürt hewwt, wenn hei uns rep? Ob wi ümmer verstahn hewwt, wat hei uns seggen wull?«

Na, ’t mag sin as ’t will — hüt röppt hei uns wedder all tausam un jedenein för sick. Un wat hei uns hüt tau seggen hett, dat is för uns all ein un dat sülwige: »Fürcht di nich, du büst min.« O, wur dat klingt! Denk trüg an dei Tid, as du noch lütt wirst, dor kem woll mal wat Swers, ’nen Hund oder ’nen groten Jung, dei wull di wat dauhn, di würd bang, du füngst an tau schriegen — denn kem woll Vadder oder Mudder, sei faten di üm un strakten di, un sei säden in’n Ton, as blot Vadder un Mudder snacken kaent: »Wäs man still, min Jung, min Diern, ick bün ja bi di, fürcht di nich, du büst ja min.« Un denn wier all Angst vörbi, du fäuhltst di borgen in trugste Leiw.

Wat äwer will ok dei trugste Leiw von Vadder un Mudder bedüden gegen de Leiw von denn’ Vadder in’n Himmel. Uns’ Vadder Luther seggt: »Wust du Gott malen, mößt du en Füer malen von luder Leiw.« Un dese leiw Gott, dei nix is as luder heilige Leiw, dei seggt tau di un tau mi: »Du büst min.« Will wi em dat Wurt nich avnehmen? Sall dat Wurt mi nich vergneugt un tauversichtlich maken? Ick heww mal ’nen jungen Mätn up ehr letzt Lager dit Wurt tauraupen un ehr doruphen dat heilig Abendmahl gewen. Vördem wier sei so mißmaudig un bedräuwt, un naher? einmal aewer dat anner kem dat aewer ehr Lippen: »Ick bün sin, ick bün sin.« Un dorbi flög aewer ehr Gesicht son’n äwerirdischen Glanz un so is sei ohn Angst sanft un selig inslapen.

Sall’t bi uns nich ok so wäsen? Ick bün sin, bün min’n Herrgott sin Kind, hei hett ’t seggt, doran will ’ck mi holln un will tauversichtlich sin, mag kamen wat will. Wovör süll ick mi woll fürchten, wenn ick sin bün? Vör min Sünn un Schuld? Ach, sei is grot un swor, aewer hei vergiwwt sei mi ut luder Leiw. Vör dei Taukunft mit ehr Sorgen? Ach, sei is düster un isig kolt, äwer, bün ick man sin, denn nehm ick all min Sorgen in min folt’ten Hänn un dräg sei em hen in dei Gewißheit: »Hei sorgt vör mi«, un ’t kann mi nix gescheihn »as wat hei hett verseihn un wat mi selig is.« Wovör sall ick mi fürchten? Vör Minschen un wat sei mi andauhn willt? Bünn ick man sin, denn weit ick: »Hei un ick hewwn ümmer de Babenhand.« Wovör denn? vör ’t Letzt, vör ’t Starben? Ach, Starben is swor, dat ritt so väl Bänner utnein, dei uns mit dei Welt un uns Leiwen tausamenbind — aewer, bün ick man sin, denn weit ick: Ick heww noch ’ne Heimat, ’nen Vadderhus haben bi em — ick kam eins in’ ne Wohrheit, rut ut all mi Twiefel, ut all min Sorgen.«

Dorüm: »Ick will mi nich fürchten« — so sall’t heiten, bün ja sin, bün min’n Herrgott sin Kind.

Aewer dat will wi em ok verspräken: »Ick will ok din sin, bäter, as ick dat bet dorhen wäst bün: din an’n Sündag un Alldag, din, wenn dei Sünn schient un dei Storm brust. Din, wenn ’ck allein bün un tauhop mit annern. Din, wenn ’ck arbeit un wenn ’ck mi verhal. Din in’t Lewen, din in’t Starben.

Amen.

10.
De olle un de nige Heimat.
Predigt in’n plattdütschen Gottesdeinst an’n 10. Oktober 1920 in de Bugenhagenkirch tau Stralsund hollen von E. Müller.

Gnad wes mit jug von den’n, dei dor is un dei dor was un dei kümmt. Amen.

Wi läsen in’t irste Bauk Mose Kapitel twölf, Vers 1 bet 2.

Un de Herr sprök tau Abram: Gah ut din Vadderland und von din Fründschaft un ut din Vadder sin Hus in ein Land, dat ick di wiesen will. Un ick will di tau’n grot’ Volk maken un will di segen un di einen groten Namen maken un du sast ’nen Segen sin.

Herr segen din Wurt an uns’ Harten. Amen.

Wi hebben dat wagt. Wi hebb’n ’nen plattdütschen Gottesdeinst ansett’. Un dat is uns nich leed. Ick freug mi, dat dei Stun’n nu dor is, wo wi Gotts Wurt up plattdütsch hür’n kön’n, wo wi sing’n un beden dör’n in dei Sprak, dei uns eis uns’ Mudder hett lihrt. Ick freug mi, dat’t noch so veel Minschen giwwt, dei in de grote Stadt de lütte Stadt un dat lütte Dörp nich vergäten kön’n, wo sei burn un tagen sünd. Nee, wi kön’n uns’ oll Heimat nich vergäten, und wenn wi hunnert Johr olt würd’n. Bet an’n Dod beholln wi dei Städ leiw, wo uns de Sünn von’n Häwen tauirst lücht hett, wo de Storm un de Blitz uns tauirst den allmächtigen Herrgott verklort hebben, wo dat irste Minschenog sick oewer uns’ Weig nedder neigt hett, wo de Mudder uns tauirst mit Freuden up’n Schot nahmen un de Vadder uns de Lihren von de Weisheit un dat Christentum in dat Hart grawen hett. Twors is de Gegend nich beräumt, de wi uns’ Heimat nenn’n. Kein Water is dor, kein Holt un kein Barg, oewer t’is uns’ Heimat un dorüm is sei so schön, so schön. Wat hebb’n wi spält up de Strat un in de Gatz up’n Markt un dor achter an de Mu’er. Wat hebb’n wi uns Bläumungs plückt an’n Weg, dei dörch de gräunen Feller güng, wat hebb’n wi Slietschauh lopen, wenn de Paul taufror’n was. Uns’ Schaul was man ’ne lütt Stuw mit olle Disch un leg’ Bänk, oewer t’was uns’ Schaul, un dorüm was sei so grot. Uns’ Lihrer was ’n ollen frommen Mann, de’t oewerall gaud meinen ded. Wat hett hei sick för Mäuh gebb’n, uns dat tau lihr’n wat wi nödig hedd’n för’t Lewen. Un uns’ Schaulkameraden wiren idel prächtige Kinner! Uns’ Frün’n — wat wirn dat för dägte Jungns, un din Fründin’n, wat wirn dat för ranke Dierns! Un uns’ Unkel bian was ok ’nen gauden Mann, un uns’ Tanten, dei sin Fru was un uns’ Pät, hadd ümmer för uns en apene Hand. Oewer dat beste was doch uns’ Vadderhus. ’N lütt Hus, mit Stroh deckt, oewer uns’ Vadderhus, uns’ Welt! Uns’ Vadder was de beste Mann in’t ganze Dörp — wat hett hei för uns schafft! Uns’ Mudder was de beste Fru in de ganze Welt — wat hett sei för uns sorgt! So männig mal hett sei uns n’ Borring schmeert un sei sülmen et drög Brod. Wenn’t schummrig worden was in de lütt Stuw — denn sett’t sei sick an den warmen Kachelaben un wi Kinner sett’ten uns üm sei rüm un uns’ lütt Schwesting kröp ehr up’n Schot — hürst du noch, woans de Bratäppel in de Abenrühr schmurten? — Un denn vertellte uns de Mudder de ollen Geschichten, dei se von ehr Größing lihrt hadd, von Rottkäppen un von den Jung’n, dei utgüng, dat Gruseln tau lihren. Un von Jesu vertellte sei uns, von den groten Kinnerfründ, dei de Lütten segn’t un de Groten nich verflucht — un denn süng sei mit uns de ollen frommen Leeder von’n hilligen Christ. Un wenn denn Wihnachten wir, dann stek sei uns den Wihnachtsbom an un leggt uns de Gawen up’n Disch, dei sei süllwst makt hadd mit ehre flitigen Hän’n. Un uns’ Vadder müßt uns de Julklapp rinschmieten. Un’t abend’s, wenn wi tau Bett gahn wirn, kem de Mudder noch eis tau uns ran: Kinding, wat bedst du hüt Abend? Ick bed den Vers, den wi hüt in de Schaul lihrt hebben. Recht so, min Kinding, den bed man. Oewer sei sülwen hett den Vers nich bedt, den sei in de Schaul lihrt hett, — sei red’ mit ehren Gott, as ehr üm dat Hart was, sei red plattdütsch mit ehren Gott. Un Gott hett sei hürt un hett sei segn’t un dörch sei ok uns un uns’ Kinner. Un mit einmal hürten wi dat Wurt: Gah ut din Vadderland un von din Fründschaft un ut din Vadder sin Hus in ein Land dat ick di wiesen will. Un wi güngen un keken uns ümmer wedder üm, ümmer wedder, bet wi den Kirchtorm nich mihr seihn kün’n. Un uns’ Herrgott wiest uns ein Land ball dit un ball dat. Wi segen frömde Länner un hürten frömde Spraken — oewer uns’ Hart liehrte de Sähnsucht. Dat Heimweh kem oewer uns, brennte in uns as Füer. Uns was tau Maud as Annemariek Schulten up’n Sassenbarg tau Maud was in klore Stun’n, ok wie hebben schrägen: ick möt furt, ick möt furt. Un wi güngen furt un kemen nah Hus. De Minschen kennten uns kum noch, doch uns’ Mudder kennte uns gliek. Sei nehm uns bi de Hand un güng mit uns nah’n Kirchhof an unsen Vadder sin frisch Graw. Un up de Krüze oewerall stun’n Namens, dei wi oft hürt un oft näumt hadden. Liesing süng de Wind oewer dat Dodenfeld un liesing süng dat dörch uns’ Seel: Ut de Jugendtid, ut de Jugendtid klingt ein Lied mi ümmer dor, ach wur liggt so wit, wat eis min wier. Un as wi nahsten uns’ Mudder in dat Graw leggt hedden — schlöt sich sachting achter uns de Dör tau’n Paradies. Sörre dei Tid hebben wi de olle Heimat nich mihr. Gott hedd sin Wurt wahr makt. Hei hett uns ’n anner Land wies’t, hett uns ’ne anner Heimat gewen. Hei hedd uns tau’m groten Volk makt. Hett di Fru un Kinner gew’n, un di ’nen Mann. Jungs un Dierns speelen üm di rüm, Fleesch von din Fleesch, un Blaut von din Blaut. Wi hebben truge Nahwers un gode Frün’n. Gott hedd uns seg’nt. Hedd uns Arbeit gewen, dei wi lasten kön’n. Hei giwwt uns Lohn för uns’ Arbeit. Wi hebb’n uns’ däglich Brot sülwst in schwere Tid, un männig ein hedd noch mihr. De Herrgott giwwt ok in de Wüst tau dat Brod den Fisch un makt dat Water, dat bitter schmeckt, uns säut. Gott hedd uns enen groten Namen gewen: De Lüd reden mit Achtung von uns. Weck nen’n uns Fründ un Bräuding, un de gröt’st Nam kem uns von säute Kinnerlippen: Vadding, Mudding. Männig einen hebben wi helpen künnt mit Rat un Dat. T’is wohr: Du sast ’nen Segen sin. Oewer, oewer wi sünd nich glücklich, wi sünd nich taufreeden. Dörch uns’ Seel geiht ein deipes Sähnen. Uemmer wedder stött uns dat up: Dat disse arme Ird nich uns’ Heimat is. Wi säuken ein beteres Vadderland, ’ne niege Heimat. Wi luren dorup, dat Gott tau uns seggt: Gah in dat Land, dat ick di wiesen will. Tweidusend Johr sünd dat nu all her. In Nazareth lewte ein Timmermann. Jesus was sin Nam. Eis hürt’ hei de Gottesstimm: Gah ut din Vadderland un ut din Fründschaft un ut din Vadder sin Hus in dat Land, dat ick di wiesen will. Un dat Land, dat Gott em wiesen ded, dat wir sin nieges Amt, hei süll de Messias sin, ’nen heimlichen König, dei dat Gottesriek up Irden upprichten süll. Minschen süll hei sammeln, veel Minschen, dei Gott as ehren König ansehn un em, Jesum, as den Königssöhn, dei Gott sinen Willen an sich gescheihen laten un dei Gott sinen Willen dauhn. Dat künn hei nich in Nazareth, dat künn hei nich as Timmermann. Hei güng in de Frömd. Hei verleet Nazareth, sin Mudder, sine Bräuder, sine Schwestern, sin Gewarw, sin Vadder sin Graw. Allens verleet hei. Ohn Rast un ohn Rauh güng hei dörch dat Land un lihrte un hülp de Armen un makte de Kranken gesund. Hei hadd kein Hüsung. Gode Lüd nehmen em bi sich up un hebben em tau eten geben. Allens verleet hei. Sine Mudder verstunn em nich; sei meinte, dat hei sinen Schick nich hedd. Sine Bräuder un sine Schwestern wullen nicks mihr von em weiten un sine Jünger kunn’n dat nich begriepen, wat hei tau sei sed von Gott un von Gott sin Riek. De Juden würd’n em arg. De Pharisäer würd’n em falsch. De Soldaten müßten em an dat Krüz schlag’n. Dor müßt hei leiden un starwen, verlaten von alle Minschen. Angst steg in em up, dat Gott em uk verlaten künn. Oewer Gott hedd em nich verlaten. Dei bleew bi em. Dei bleew in em. Gott sin Hart was sine Heimat in’n Lewen un in’t Starwen. Un dat is dat Land, dat Gott uns wiesen will dörch sinen Söhn Jesum Christ: Sin Hart, sin Vadderhart. In Gott sall uns Heimat sin. Abram müßt ut sin Vadderland, von sine Fründschaft un ut sin Vadder sin Hus gahn, wil dat hei den Glowen an den einen lebendigen Gott behollen sull. Will’n wi dissen Glowen behollen, den uns’ Vadder uns lihrt hedd, will’n wi dissen Glowen wedder finn’n, den uns’ Mudder uns in dat Hart bed’t hedd — denn möten wi allens verlaten, wat uns leiwer sin künn as uns’ Gott un uns ganz un gor in de Hänn un an dat Hart von uns’n Gott leggen, so as Abram, so as Jesus dat dahn hedd. Jesus hett Recht: Nümms kümmt tau’n Vadder as dörch mi. Hei is de Dör, dörch dei wi ingahn in uns’n Gott sin Vadderhus. Un disse Purt is eng, disse Purt ist sihr eng: allens möten wi affleggen, wat uns hinnern künn dörch dei Purt tau gahn, all uns’ Sorgen, all uns’ Sün’n, all uns’ falsche Leiw. Ja, wenn’t Minschen giwt, dei uns upholl’n tau Gott tau kamen, Minschen, dei wi leiw hebben, dei wie sihr leiw hebben, — wi möten up sei verzichten. Jesus hett Recht: wer Vadder oder Mudder oder Brauder oder Schwester mihr leiw hedd as mi, dei is min nich wirt. Un de Jünger seggen: Wi hebben allens verlaten üm dinetwillen, un sünd di nahfolgt. Dat möten wi dauhn: wi möten allens verlaten üm Jesu willen, em nahfolgen, sine Jünger ward’n. Un sine Jünger sünd wi, wenn wi uns unnereinanner leiwen, as Jesus sine Jünger leiwt hedd. Un wi weiten, woans hei sine Jünger leiwt hedd: sin junges, starkes Lewen hett hei vör sei dorhengewen, nich blot, as hei an’t Krüz starwen ded, de Unschüllige för de Schülligen, de Reine för de Unreinen. ’T giwt veel Minschen, dei nah Leiw verlangen in eine Welt vull Haß. O, dat wi uns unnereinanner mihr leiwen deden! Wi würden Jesu Jünger sin, wi würden sine Deiner sin, un wo hei is, dor sälen ok sine Deiner sin: Bi Gott, in Gott. Wenn wi leiwen, is Gott in uns, sünd wi in em, hedd uns’ Seel de Heimat, de Rauh in em funnen, de Heimat, dei dor bliwt. Un dat is de grote Nam, den’n Gott uns makt: Wi heiten Gott sine Kinner. Un noch einmol hürn wi dat Wurt: Gah ut din Vadderland un von dine Fründschaft un ut din Vadder sin Hus in ein Land, dat ick di wiesen will. Un Gott wiest uns ein Land. Dit Land liggt nich up disse Ird, dit Land liggt up de anner Welt. Un tüschen hier un dor liggt ’n grotes, grotes Water. Dor weiht ’n harten Storm, dor gahn de Bülgen hoch. Angst kriegt männig ein, wenn hei denkt an sinen Dod. Un Angst kriegt jederein, den de schwarte Vagel mit sine Flüchten berührt. Äwer wes’ nich bang! De Herr wiest di dat Land, un hei is mächtiger noch as de Dod. Jesus stürt dat Schipp, dat oewer dat grote Water führt. Sine starken Hänn drägen uns an dat Land, dat uns’ niege Heimat is. Dor makt uns Gott tau’m groten Volk: hei giwt uns dei wedder, dei vör uns storwen sünd, un hei giwt uns dei wedder, dei nah uns starw’n ward’n. Hei segn’t uns: hei wischt af all dei Tranen, dei wi hier un’n weint hebben, ok dei, dei wi nachtens weint hebben, wenn wi nich slapen künn’n vör Sorg un vör Hartweihdag. Hei giwt uns dat Lewen, dat nie nich uphürt. Hei makt uns einen groten Namen. Wi heiten Hillige un wi heiten Selige. Un hebben wi Glowen hollen bet an’t Enn, Kinner un Kinneskinner, dei uns hebben starwen seihn, lihren den rechten Glowen un ward’n selig. So wat’t wohr, wat de Herr seggt: du sast ein Segen sin. Un nu hür nipping tau: Hüt seggt de Herr tau di: Gah ut din Vadderland un ut din Fründschaft un ut din Vadder sin Hus, in ein Land, dat ick di wiesen will. Nu weitst du, wat dit Wurt för di bedüd’t. Nu gah in dat Land, dat de Herrgott di wiest, as Abram, as Jesus in Gehursam un Tauvertrugen. Gah in Glowen den Weg, den din Herrgott, din Vadder di wiest, den Weg ut de olle in de nige Heimat.

Amen!

11.
Ansprache
bei der Gedächtnisfeier des deutschen Kriegerbundes 1921 auf dem Ehrenfriedhof in Lübeck von Hauptpastor Mildenstein in Lübeck.

Herrgodd in Hewen, wi ehrt Di un lawt Dinen Namen,

Lat doch Din Kraft un Din Segen hüt up uns dal kamen.

Wi sünd in Not,

Herr, mak Du tru unser Blot,

Dat wi staht eenig tosamen.

Jesus seggt: Wer sin Hand an den Ploog leggt un kikt trüch, de is nich to bruuken för Gott sin Riik. —

Min leewen Kameraden!

Dat is een vun den gröttsten Wör vun Jesus Christus. Wi weet jo all, de Ploog is sit ole Tiden een hilliges Warktüg un Ploogarbeid is hillige Arbeid. De Plöger aber, de düt hillige Warktüg in hillige Arbeid rech föhren will, mutt dat Hart op’n rechden Placken hem, anners döcht he nix un sin Arbeid irst rech nix. Sin ganze Kraft, Liw un Seel mutt he herangewen an sin grotes Wark. Hett he sin Hand an den Ploog leggt, de Lei üm de Schullern, de Peer vörweg, denn heet dat: »Ick heff min Hand an den Ploog! Nu nich mehr trüch! Vörwarts — dat is min Parol’!«

Wi sünd merrn ut irnste, grote un swore Bundesarbeid op düssen Platz tosamen kamen to een stille Fiir. Wi wöllt uns doden Kameraden gedenken! Worum wi dat doht? Dohn wüllt un dohn möt? Wil se Plöger weeren! Se harrn de Hand leggt an den hilligen Ploog für’t Vaderland, un dor hebbt se sick seggt: Nu gifft dat keen »Trüch«, blots »Vörwarts« vörwarts!

Vör min Seel steiht in düsse Stünn de Flandernschlacht: Dag üm Dag, Nach üm Nach is se all in de Gang, un noch keen Enn. Dat Land is vun Granaten dörchplögt. De Hüser un Böm sünd tweireten, as weer’t nix. Merrn dormang an de Kanonen, an de Maschinengewehren, in de Trichters, up’t frie Feld de Plögers — uns Bröder — swatt vun Schiit un Rook, mit glönige Oogen un tosamenbeten Tähn. Fastholen! Nich trüch kiken! Vörwarts Hart un Oog! So sünd se fullen, de Hand an’n Ploog.

För min Seel steiht de wide See bi Skagerrak. Schipp bi Schipp! In Füür un Rook, Torpedo un Panzer! Vun Granaten un Gischt upwöhlt de ganze See. Un op de Scheep, vun de Kommandobrüch bet in den Maschinenruum, vun baben na nerrn, vun achtern na vörn de Plögers, uns Bröder, in Damp un Füür, de Hand an Roer un Stüür: Ruum Hart, klor Kimming — so sünd se fullen för uns Vaderland, versackt, versapen in bittern Dot, abers Plögers, true Plögers bet toletzt.

För min Seel steiht Rußland, dat wille, gräsige Land: Iis un Snee, Storm un Dodesküll, so wid dat Oog ok reckt, keen Enn to finn — kik! as’n Wederstorm so jagt se heran, sünd Dusend, sünd Hunnertdusend? To Foot un to Peer! Jümmers mehr un jümmers mehr! Un in de wille Brandung as Fels in de Floot — uns Bröder, uns Plöger, ruhig, seker, fast, tru bet in den Dood fört hillige Vaderland. In de Heimat, in de Heimat, da geewt keen Wellersehn! Ob in Flandern in de deepe Nach, ob in Italien an hellen Dag, ob in Serbien orre Rumänien, ob in’t Feld orre Lazarett — he dröp se all, de Dood, he weet uns Minschen, jedeen, ok Di, ok mi to finn — abers he dröp ehr, de Hand an’n Ploog, dat Oog vörut! Nu liggt se hier bi eenanner, still, Sit an Sit, Offizier un Grenadier, Gardeschütz un Kanonier, Kameraden in Not, Kameraden in Dood.

Wi abers, wi, de dor nablewen sünd: Wi gelawt hüüt, in düsse Fierstünn weller: Wi vergeet Ju Gräwer nich, ok, wenn wi man irst ran kamt, de dor buten nich, denn wo de dütschen Bröder begrawen liggt, is dütsche, is hillige Eer, is Heimateer! Wi vergeet de Gräwer nich! Wi vergeet Ju sülben nich! Ji sünd för uns storben, aber Ji sünd nich doot! Ji sünd lebennig! Ji hebbt uns den Weg wist! Ji wist uns den Weg! Frilich, anners is de Arbeid worrn! Blödig Arbeid weert, de Ji dahn hebbt! Dat is uns’ hüt nich mehr! Abers hart is se ok! Heel hart! Villich noch harter as Ju Arbeid weer! Dat geiht üm uns dütsche Volksseel, de an’t Vergahn is un de doch nich ünnergahn dörf, wenn Dütschland bliewen schall. Üm dat Gröttste, wat een Volk hett, üm deepe, hillige, ewige Gedanken, de in een Volk lebennig sünd, geiht dat, um uns’ Seel! Keen Krieg mehr mit Gas un Granaten, Krieg mit Lögen un Gemeinheit, mit Falschmünzeri un Verrat merrn in’t eegene Land. Warn wi düssen Krieg bestahn!? »Ji möt!« ropt Ji, leew doden Bröder uns to, »Ji möt! Ji möt! Ji hebbt de Hand an den Ploog leggt! Kikt nich trüch! Sunst sünd Ji nich to bruuken för uns Herrgodd sin hillig Riik!« Wi harrn lang Tid, leewe Kameraden, de Wahl, Hamer orre Ambos to sin. Wi hebbt uns to’n Ambos maken laten! Nu möt wi uns nich wunnern, wenn de Hamersläg dich bi dich op uns dalslat! Abers dat is dat Letzte nich! Dat föhlt wi all! Dütschland geiht noch nich ünner, wenn wi’t nich wüllt! Wi möt weller Hamer warrn! Woner? Dat steiht nich bi uns, dat steiht bi Godd! Dorna hebb wi nich to fragen! Legg Din Hand an den Ploog un kik nich trüch! Do Din hillige Ploogarbeid, wo Du steihst un wo Du geihst! Ob Du meihst, ob Du Di freist, do Din Plicht! Wi makt naher een Rundgang dörch den ganzen groten Ehrenfriedhof, de sik hier merrn in’t Bökenholt för uns opdeiht, an all de veelen, all de gliken stillen Gräwer, all de stillen, gliken Likensteen vörbi geiht uns Weg, un mi is, as wenn all de, de hier liggt, un de dor baben nu to de groote Armee hürt, op uns dalkikt un dörch uns dör op Hart un Nieren en uns fragt: »Du, de Du an min stille Sted vörbigeihst, Du, wat büst förn Keerl? N’ düchtigen Keerl? N’ dütschen Keerl? Gellt Di’t noch wat: Dütschland, Dütschland, öwer allens? Dat Vaderland öwer de Partei? Heßt doch dat Hart op’n richtigen Placken!? Dat Hart!! Keen Steen! Keen Goldklumpen! Nee, een richtiges, warmes, echtes, rechtes, dütsches Hart! Nich blots för Din Familie, Fru un Kinner, nich blots för Amt un Stand, nee, ok för de, de nablewen sünd vun uns, Fru un Kinner, de Waisen in ehr Not, för uns Heimat un Herd! Orre büst Du bang, wenn se gegen Di opstaht, de annern, de uns ganz tweirieten wüllt? Du heßt de Hand an den Ploog leggt! Stah fast! Bliw fast, gah fast! Ruum Hart, klor Kimming! Heßt nich lest vun den Mann, de jümmers klor un fast, ahn Twifeln un Grugen seker un wiß sinen Gang güng un den se nich mit sin Döpnamen ropen dehn, sunnern se röpen em »Herr Gradör«? Gradör! Büst doch ok so een: Grad hendör?« So fragt se uns, de Dooden, un kikt uns dör un dör! Wat wullt Du antern, wat kannst Du seggen? De Königin Luise hett in swore Not mal seggt: »Uns helfen ja keine Heere, uns helfen nur Charaktere«! Dat heet: faste, sture, frasche, stollte Lüd, de weet, wat se wöllt un wöllt wat se weet. So’n möt wi sin un bliwen! Wi sünd dorför, Kameraden! Wi möt hendör! Wi möt hendör! Wer sin Hand an den Ploog leggt hett, för den heet dat: Vörwarts, nich trüch! Hol fast! Seker un tru! Kik nich trüch! Sunst büst du nich to bruken för uns Vaderland! Irst rech nich för Gott sin Rik.

Heimat, Du leewe, wi wöllt hier hüt ünner din Böken

Freeden un Leewen ut Heimat un Hewen uns söken.

Wi lat di ni

Heimat, du bliffst dütsch as wi,

In uns Hart dragt wi din Teeken.

Herrgodd wi wüllt uns getrost un fast op di verlaten,

Eensame Minschen, de dörft sik een Hart to di faten.

Du jagst den Dood

Helpst uns doch ut unse Not,

Segenst uns öwer de Maaten.

Amen.

12.
Predigt
hol’n op’n Freesendag in Niebüll-Deezbüll an’n 10. August 1919 von Paster Lensch, Flensburg.

Gebett.

Herr, unse Godd, Du leewe Vadder in’n Himmel! Wi kamen vandag’ to Di un beden Di, dat Du uns helpen wullt. Uns’ Hart is in veel Sorgen, un de Tokunft liggt so düster vör uns as en swore Gewidderwolk, un wi weet nich, wat ut uns ward’n schall. Dor recken sick frömde Hänne ut nah dat Beste un Leewste, wat wi hebbt op disse Eer — nah uns’ Heimat, wo wi as Kinner speelt hebbt un grotwussen sünd — nah uns’ Hus un Herd, wo wi an sitten doht — nah uns’n Vadder sien Grawstäd’, wo wi bed’n doht.

O Herr, unse Godd! Help Du uns doch, dat wi hier in unse Land en dütsche Heimat behol’n künnt!

Herr, unse Godd! Hier kümmt vandag’ vör Di en ganze Volksstamm tosamen, un wi all hebbt blots de eene Bed’, dat Du uns wullt helpen, dat wi uns nich bögen möt ünner frömde Herrschaft un Gewalt. Lat uns in Friheit bliewen, so as unse Vöröllern vör uns dat wesen sünd!

O Herr, nimm Du unse Sak in Dien true Hänne un help uns! Un föhr Du unse Sak nah Dien Gerechtigkeit to en godes Enn!

O Herr, unse Godd, help Du uns! Lat uns nich to schand’n ward’n! — Amen.

Predigt von Paster Lensch — Flensburg.

Text Luc. 15.

Dor weer en Mann, de harr twee Söhns.

Un de jüngste sä to sin Vader: Vader, sä he, giw mi doch dat Deel vun uns’ Wes’wark, wat mit tohören deit. — Un he weer em to Will’n un deel mit em af.

Un dat wor nich lang’, do sammel de jüngste Söhn all’ns tosam’n, wat he harr, un tröck wied weg in en frömdes Land. Un dor bröchd he all’ns, wat he harr, hendör mit Swieren un Swalken.

As he nu all sien Vermögen hendör harr, keem en heel düre Tied öwer dat ganze Land, un dat güng em ümmer leeger, un de Nod keem öwer em.

Dor güng he hen un hüng sick an en vun de Börgers in dit Land un de schick em op’t Feld, de Swien to wohr’n, un he weer so hungrig, dat he Verlangen harr, sick dat Liew vull to slag’n mit dat Freeten, wat de Swien kregen — awers nümms gew em wat.

Dor slög he in sick un keem to Besinnung. Un he sä bi sick sülwst: O, woveel Daglöhners hett mien Vader, un all hebbt se Brod in Hüll’ un Füll’, un ick, sien Söhn, mutt hier vör Hunger verkam’n.

Ick will mi opmaken un to mien Vader gahn un will to em segg’n: O, mien Vader, ick hew Sünn dahn vör Godd in Himmel un vör di. Ick bün nich mehr wert, dat ick dien Söhn heeten kann, awers mak mi doch to een vun dien Daglöhners.

Un he deh dat un mak sick op un kem to sien Vader. — Awers as he noch wied weg weer, do seeg em sin Vader al, un as he em seeg, do güng em dat dör un dör, un he leep em inne Möt un füll em üm’n Hals un küß em.

De Söhn awers sä: O, mien Vader, ick hew Sünn dahn vör Godd in’n Himmel un vör di; ick bün nich mehr wert, dat ick dien Söhn heet, awers mak mi to een vun dien Daglöhners.

Awer de Vader sä to sien Knecht’n: Hal forts mien besten Rock ut’t Schapp vör mien Söhn — un du hal en Fingering un stäk em de an sin Finger — un du hal em en Poor nie Schoh för sien armen, möden Fööt — un du gah forts hen un hal dat fettste Kalw vun de Weid’ un slacht dat, dat wi wat to eeten kriegen, denn wi wüllt nu vergnögt wesen.

Denn disse, mien Söhn, weer dod, awer he is wedder lebennig word’n; he weer verloren, awer wi hebbt em wedderfunn!

Un se deh’n, as ehr Herr seggt harr, un dat gew en grote Freud’.

So wied dat hillige Word. Du awer, Herr Godd, seg’n Dien Word an uns all för Hart un Seel! — Amen.

Mien leewen Landslüd ut Nord-Freesland un ut Sleswig-Holsteen!

Wi sünd hier vandag’ tosamen kam’n to en groten Heimatdag. Wi wüllt uns in disse swore Tied op uns sülwst besinnen un mit enanner bedenken, wat för uns un för uns’ Kinner un för uns’ Land dat Beste is. So hebbt dat in olen Tieden uns’ Vöröllern ok dahn un sünd tosamenkam’n op ehr Thing — ehr grote Landesversammlung — un hebbt berad’n un beslaten, wat dor ward’n schull. Hüt hannelt sick dat för uns üm dat gröttste un herrlichste, wat een Minsch sien eegen nennt: üm unse Heimat. Dat geiht üm dat Land, wo wi boren un optagen sünd, wo wi mit unse Kinnerhänn’ in’n Sand speelt hebbt — üm dat Land, wo wi uns’ Arbeid an dahn hebbt, wo uns’ Brod wussen is un wo wi uns Rosen plückt hebbt för uns’ irste junge Leew — üm dat Land, wo uns’ Oellern in ehr stilles Graw slapen doht — üm dat Land, wat wi leew hebbt as uns’ eegen Fleesch un Blod: ob dat schall dütsch bliewen oder dän’sch ward’n.

Dat is nich dat irste Mal, dat de Dän’ de Hand utrecken deit nah dat Land, wo de Freesen wahnen. Jem weet all, we uns’ Vörfohr’n al 1426 — dat sünd nu bald 500 Johr her — op Föhr in de Nikolaikark tosam’nkam’n sünd, üm Mann för Mann intotred’n för dütsche Sak un dütsche Sprak, un we se de Dän’n dat Lopen lehr’n bi Eggebeck un bi Flensborg un bi Tondern. Un ebenso weet jem, we de Freesen vör 75 Johr in Bredstedt sick versammeln un swor’n hebbt, alltied fast tohol’n an ehr’n Wahlspruch: »Lewwer duad üs Slaav!« Un wenn ok keen Book un keen Leed dor wat vun nahsegg’n kunn — de ole Grüttputt in jem Wapen wörr Tügnis dorför aflegg’n, we sogor de Frunslüd sick tru un tapfer hol’n hebbt un ok nich bang’ wörd’n, as de Mannslüd de Arms sacken leeten.

Nu dörf mi awer keen Minsch verkehrt verstah’n. Ick bün hier nich herkam’n, üm Stried to maken un Haß to predigen. Ick bün an sick dörchut nich gegen dat dän’sche Volk un Land. Dor sünd ok düchdige Lüd in Dänemark grot word’n, vun de en Minsch wol wat leern un hol’n kann. — Un wenn de Dänen nu fründlich un good wesen sünd gegen uns’ armen dütschen Kinner, un wenn se sick uns’ armen Kriegsgefangenen annahmen hebbt, denn wüllt wi ehr dat ganz gewiß nich vergeeten un wüllt ehr vun Harten dankbor wesen — ganz gewiß vun Harten gern! Se schüllt blots nich verlangen, dat wi dorför nu dän’sch stimmen un uns’ Heimat verkopen schüllt. Wenn se sowat in’n Sinn hebbt, denn möt se sick seggt sien laten: »Holt stopp! Dit hier is dütsches Land! Hand weg vun uns’ Heimat!« — Un dorto sünd wi hier vandag’ tosamenkamen, dat wi uns dör dit Fest dat Hart fast un den Mod stark un getrost maken wüllt, un mit vulle Oewerleggung hew ick dorüm ok mien Predigt de Geschicht’ to Grunn leggt von den Söhn, de sien Heimat verloren harr. Denn dat is mit de Heimat grad’ so, as mit de Gesundheit: solang’ man se hett, ward dor nich veel op räkend; wat se awer wert is, dat markt man irst, wenn man se verloren hett. — Och, wo licht leet de junge Burß Heimat un Vaderhus fohr’n, wo stolt un hochsteertig re’ he weg, ahn sick ok noch mal ümtokieken! Awer as he denn arm un blot, alleen un verlaten in de Frömd’ seet, dor keem dat Lengen, dat grote Heimweh! Un vull Hartleed un mit bittre Tranen dacht he an den reinen Disch, wo he ehrmals so vergnögt un sorgenlos seeten harr mit sien Vader, awer den he opgewen harr in Lichtsinn un blinde Gier. — Ob uns dat ok wol so gahn wörr, wenn unse Heimat dör uns’ eegen Schuld nu dän’sch ward’n müß?

Dorüm is unse Text för uns alltomal en Word to rechter Tied, wil dat uns mahnt:

Hol fast an dien Heimat!

Denk’ an den armen, verlornen Söhn: