IX
Mê toinyn hôs apodeixeis hyph' hêmôn eirêsthai nomizein ta toiauta mallon ê peri tês tôn allôs gignôskontôn anaisthêsias endeixeis, hoi mêde ta pros hapantôn homologoumena kai kath' hekastên hêmeran phainomena gignôskousin; tas d' apodeixeis autôn tas kat' epistêmên ex ekeinôn chrê lambanein tôn archôn, hôn êdê kai prosthen || 126 eipomen, hôs to dran kai paschein eis allêla tois sômasin hyparchei kata to thermon kai psychron kai xêron kai hygron. kai eite phlebas eith' hêpar eit' artêrias eite kardian eite koilian eit' allo ti morion energein tis phêseien hêntinoun energeian, aphyktois anankais anankasthêsetai dia tên ek tôn tettarôn poian krasin homologêsai tên energeian hyparchein autô. dia ti gar hê gastêr peristelletai tois sitiois, dia ti d' hai phlebes haima gennôsi, para tôn Erasistrateiôn edeomên akousai. to gar hoti peristelletai monon auto kath' heauto gignôskein oudepô chrêston, ei mê kai tên aitian eideiêmen; houtô gar an oimai kai ta sphalmata therapeusaimen. ou melei, phasin, hêmin oude polypragmonoumen eti tas toiautas aitias; hyper iatron gar eisi kai tô physikô prosêkousi. poteron oun oud' antereite tô phaskonti tên men eukrasian tên kata physin aitian einai tês energeias hekastô tôn organôn, tên d' au dyskrasian noson t êdê kaleisthai kai pantôs hyp' au||127tês blaptesthai tên energeian? ê peisthêsesthe tais tôn palaiôn apodeixesin? ê triton ti kai meson hekaterou toutôn praxete mêth' hôs alêthesi tois logois ex anankês peithomenoi mêt' antilegontes hôs pseudesin, all' aporêtikoi tines exaiphnês kai Pyrrhôneioi genêsesthe? kai mên ei touto drasete, tên empeirian anankaion hymin prostêsasthai. tô gar an eti tropô kai tôn iamatôn euporoiête tên ousian hekastou tôn nosêmatôn agnoountes? ti oun ouk ex archês empeirikous hymas autous ekalesate? ti de pragmath' hêmin parechete physikas energeias epangellomenoi zêtein iaseôs heneken? ei gar adynatos hê gastêr esti tini peristellesthai kai tribein, pôs autên eis to kata physin epanaxomen agnoountes tên aitian tês adynamias? egô men phêmi tên men hypertethermasmenên empsykteon hêmin einai, tên d' epsygmenên thermanteon; houtô de kai tên exêrasmenên hygranteon, tên d' hygrasmenên xêranteon. alla kai || 128 kata syzygian, ei thermotera tou kata physin hama kai xêrotera tychoi gegenêmenê, kephalaion einai tês iaseôs empsychein th' hama kai hygrainein; ei d' au psychrotera te kai hygrotera, thermainein te kai xêrainein kapi tôn allôn hôsautôs; hoi d' ap' Erasistratou ti pote kai praxousin oud' holôs zêtein tôn energeiôn tas aitias homologountes? ho gar toi karpos tês peri tôn energeiôn zêtêseôs houtos esti, to tas aitias tôn dyskrasiôn eidota eis to kata physin epanagein autas, hôs auto ge monon to gnônai tên hekastou tôn organôn energeian hêtis estin oupô chrêston eis tas iaseis.
Erasistratos de moi dokei kai auto tout' agnoein, hôs, hêtis an en tô sômati diathesis blaptê tên energeian mê kata ti symbebêkos alla prôtôs te kai kath' heautên, hautê to nosêma estin auto. pôs oun eti diagnôstikos te kai iatikos estai tôn nosêmatôn agnoôn holôs auta tina t' esti kai posa kai poia? kata men dê tên gastera to ge tosouton Erasistratos êxiôse zêteisthai to pôs pettetai ta sitia; || 129 to d' hêtis prôtê te kai archêgos aitia toutou, pôs ouk epeskepsato? kata de tas phlebas kai to haima kai auto to pôs parelipen.
All' outh' Hippokratês out' allos tis hôn oligô prosthen emnêmoneusa philosophôn ê iatrôn axion ôet' einai paralipein; alla tên kata physin en hekastô zôô thermasian eukraton te kai metriôs hygran ousan haimatos einai phasi gennêtikên kai di' auto ge touto kai to haima thermon kai hygron einai phasi tê dynamei chymon, hôsper tên xanthên cholên thermên kai xêran einai, ei kai hoti malisth' hygra phainetai. diapherein gar autois dokei to kata phantasian hygron tou kata dynamin. ê tis ouk oiden, hôs halmê men kai thalatta taricheuei ta krea kai asêpta diaphylattei, to d' allo pan hydôr to potimon hetoimôs diaphtheirei te kai sêpei? tis d' ouk oiden, hôs xanthês cholês en tê gastri periechomenês pollês apaustô dipsei synechometha kai hôs emesantes autên euthys adipsoi gignometha mallon ê ei pampoly poton prosêrametha? || 130 thermos oun eulogôs ho chymos houtos eirêtai kai xêros kata dynamin, hôsper ge kai to phlegma psychron kai hygron. enargeis gar kai peri toutou pisteis Hippokratei te kai tois allois eirêntai palaiois.
Prodikos d' en tô peri physeôs anthrôpou grammati to synkekaumenon kai hoion hyperôptêmenon en tois chymois onomazôn phlegma para to pephlechthai tê lexei men heterôs chrêtai, phylattei mentoi to pragma kata tauto tois allois. tên d' en tois onomasi tandros toutou kainotomian hikanôs endeiknytai kai Platôn. alla touto ge to pros hapantôn anthrôpôn onomazomenon phlegma to leukon tên chroan, ho blennan onomazei Prodikos, ho psychros kai hygros chymos estin houtos kai pleistos tois te gerousi kai tois hopôsdêpote psygeisin athroizetai kai oudeis oude mainomenos an allo ti ê psychron kai hygron eipoi an auton.
Ar' oun thermos men tis esti kai hygros chymos kai thermos kai xêros heteros kai hygros kai psychros allos, oudeis d' esti psychros kai xêros tên dynamin, all' hê tetartê syzygia tôn kraseôn || 131 en hapasi tois allois hyparchousa monois tois chymois ouch hyparchei? kai mên hê ge melaina cholê toioutos esti chymos, hon hoi sôphronountes iatroi kai philosophoi pleonektein ephasan tôn men hôrôn tou etous en phthinopôrô malista, tôn d' hêlikiôn en tais meta tên akmên. houtô de kai diaitêmata kai chôria kai katastaseis kai nosous tinas psychras kai xêras einai phasin; ou gar dê chôlên en tautê monê tê syzygia tên physin einai nomizousin all' hôsper tas allas treis houtô kai tênde dia pantôn ektetasthai.
Êuxamên oun kantauth' erôtêsai dynasthai ton Erasistraton, ei mêden organon hê technikê physis edêmiourgêse kathartikon tou toioutou chymou, alla tôn men ourôn ara tês diakriseôs estin organa dyo kai tês xanthês cholês heteron ou smikron, ho de toutôn kakoêthesteros chymos alatai dia pantos en tais phlepsin anamemigmenos tô haimati. kaitoi “Dysenteriê,” phêsi pou Hippokratês, “ên apo cholês melainês arxêtai, thanasimon,” ou mên hê g' apo tês xan||132thês cholês archomenê pantôs olethrios, all' hoi pleious ex autês diasôzontai. tosoutô kakoêthestera te kai drimytera tên dynamin hê melaina cholê tês xanthês estin. ar' oun oute tôn allôn anegnô ti tôn tou Hippokratous grammatôn ho Erasistratos ouden oute to peri physeôs anthrôpou biblion, hin' houtôs argôs parelthoi tên peri tôn chymôn episkepsin, ê gignôskei men, hekôn de paraleipei kallistên tês technês theôrian? echrên oun auton mêde peri tou splênos eirêkenai ti mêd' aschêmonein hypo tês technikês physeôs organon têlikouton matên hêgoumenon kateskeuasthai. kai mên ouch Hippokratês monon ê Platôn, ouden ti cheirous Erasistratou peri physin andres, hen ti tôn kathairontôn to haima kai tout' einai phasi to splanchnon, alla kai myrioi syn autois alloi tôn palaiôn iatrôn te kai philosophôn, hôn hapantôn prospoiêsamenos hyperphronein ho gennaios Erasistratos out' anteipen outh' holôs tês doxês autôn emnêmoneuse. kai mên hosois ge to sôma thallei, toutois ho splên phthinei, phêsin Hippokratês, kai hoi apo tês || 133 empeirias hormômenoi pantes homologousin iatroi. kai hosois g' au megas kai hypoulos auxanetai, toutois kataphtheirei te kai kakochyma ta sômata tithêsin, hôs kai touto palin ouch Hippokratês monon alla kai Platôn alloi te polloi kai hoi apo tês empeirias homologousin iatroi. kai hoi apo splênos de kakopragountos ikteroi melanteroi kai tôn helkôn hai oulai melainai. katholou gar, hotan endeesteron ê prosêken eis heauton helkê ton melancholikon chymon, akatharton men to haima, kakochroun de to pan gignetai sôma. pote d' endeesteron helkei? ê dêlon hoti kakôs diakeimenos? hôsper oun tois nephrois energeias ousês helkein ta oura kakôs helkein hyparchei kakopragousin, houtô kai tô splêni poiotêtos melancholikês helktikên en heautô dynamin echonti symphyton arrhôstêsanti pote tautên anankaion helkein kakôs kan tôde pachyteron êdê kai melanteron gignesthai to haima.
Taut' oun hapanta pros te tas diagnôseis tôn nosêmatôn kai tas iaseis megistên parechomena chreian || 134 hyperepêdêse teleôs ho Erasistratos kai kataphronein prosepoiêsato têlikoutôn andrôn ho mêde tôn tychontôn kataphronôn all' aei philotimôs antilegôn tais êlithiôtatais doxais. hô kai dêlon, hôs ouden echôn out' anteipein tois presbyterois hyper hôn apephênanto peri splênos energeias te kai chreias out' autos exeuriskôn ti kainon eis to mêden holôs eipein aphiketo. all' hêmeis ge prôton men ek tôn aitiôn, hois hapanta dioikeitai ta kata tas physeis, tou thermou legô kai psychrou kai xêrou kai hygrou, deuteron d' ex autôn tôn enargôs phainomenôn kata to sôma psychron kai xêron einai tina chrênai chymon apedeixamen. hexês d', hoti kai melancholikos houtos hyparchei kai to kathairon auton splanchnon ho splên estin, dia bracheôn hôs eni malista tôn tois palaiois apodedeigmenôn anamnêsantes epi to leipon eti tois parousi logois aphixometha.
Ti d' an eiê leipon allo g' ê exêgêsasthai saphôs, hoion ti boulontai te || 135 kai apodeiknyousi peri tên tôn chymôn genesin hoi palaioi symbainein. enargesteron d' an gnôstheiê dia paradeigmatos. oinon dê moi noei gleukinon ou pro pollou tôn staphylôn ektethlimmenon zeonta te kai alloioumenon hypo tês en autô thermasias; epeita kata tên autou metabolên dyo gennômena perittômata to men kouphoteron te kai aerôdesteron, to de baryteron te kai geôdesteron, hôn to men anthos, oimai, to de tryga kalousi. toutôn tô men heterô tên xanthên cholên, tô d' heterô tên melainan eikazôn ouk an hamartois, ou tên autên echontôn idean tôn chymôn toutôn en tô kata physin dioikeisthai to zôon, hoian kai para physin echontos epiphainontai pollakis. hê men gar xanthê lekithôdês gignetai; kai gar onomazousin houtôs autên, hoti tais tôn ôôn lekithois homoioutai kata te chroan kai pachos. hê d' au melaina kakoêthestera men poly kai hautê tês kata physin; onoma d' ouden idion keitai tô toioutô chymô, plên ei pou tines ê xystikon ê oxôdê keklêkasin auton, hoti kai drimys homoiôs oxei gignetai kai || 136 xyei ge to sôma tou zôou kai tên gên, ei kat' autês ekchytheiê, kai tina meta pompholygôn hoion zymôsin te kai zesin ergazetai, sêpedonos epiktêtou proselthousês ekeinô tô kata physin echonti chymô tô melani. kai moi dokousin hoi pleistoi tôn palaiôn iatrôn auto men to kata physin echon tou toioutou chymou kai diachôroun katô kai pollakis epipolazon anô melana kalein chymon, ou melainan cholên, to d' ek synkauseôs tinos kai sêpedonos eis tên oxeian methistamenon poiotêta melainan onomazein cholên. alla peri men tôn onomatôn ou chrê diapheresthai, to d' alêthes hôd' echon eidenai.
Kata tên tou haimatos genesin hoson an hikanôs pachy kai geôdes ek tês tôn sitiôn physeôs empheromenon tê trophê mê dexêtai kalôs tên ek tês emphytou thermasias alloiôsin, ho splên eis heauton helkei touto. to d' optêthen, hôs an tis eipoi, kai synkauthen tês trophês, eiê d' an touto to thermotaton en autê kai glykytaton, hoion to te meli kai hê pimelê, xanthê genomenon cholê dia tôn cholêdochôn onomazomenôn angeiôn ekkathairetai. || 137 lepton d' esti touto kai hygron kai rhyton ouch hôsper hotan optêthen eschatôs xanthon kai pyrôdes kai pachy genêtai tais tôn ôôn homoion lekithois. touto men gar êdê para physin; thateron de to proteron eirêmenon kata physin estin; hôsper ge kai tou melanos chymou to men mêpô tên hoion zesin te kai zymôsin tês gês ergazomenon kata physin esti, to d' eis toiautên methistamenon idean te kai dynamin êdê para physin, hôs an tên ek tês synkauseôs tou para physin thermou proseilêphos drimytêta kai hoion tephra tis êdê gegonos. hôde pôs kai hê kekaumenê tryx tês akaustou diênenke. thermon gar ti chrêma hautê g' hikanôs estin, hôste kaiein te kai têkein kai diaphtheirein tên sarka. tê d' hetera tê mêpô kekaumenê tous iatrous estin heurein chrômenous eis hosaper kai tê gê tê kaloumenê keramitidi kai tois allois, hosa xêrainein th' hama kai psychein pephyken.
Eis tên tês houtô synkautheisês melainês cholês idean kai hê lekithôdês ekeinê methistatai pollakis, hotan kai autê poth' hoion optêtheisa tychê pyrôdei thermasia. ta d' alla || 138 tôn cholôn eidê sympanta ta men ek tês tôn eirêmenôn kraseôs gignetai, ta d' hoion hodoi tines eisi tês toutôn geneseôs te kai eis allêla metabolês. diapherousi de tô tas men akratous einai kai monas, ta d' hoion orrhois tisin exygrasmenas. all' hoi men orrhoi tôn chymôn hapantes perittômata kai katharon autôn einai deitai tou zôou to sôma. tôn d' eirêmenôn chymôn esti tis chreia tê physei kai tou pacheos kai tou leptou kai kathairetai pros te tou splênos kai tês epi tô hêpati kysteôs to haima kai apotithetai tosouton te kai toiouton hekaterou meros, hoson kai hoion, eiper eis holon ênechthê tou zôou to sôma, blabên an tin' eirgasato. to gar hikanôs pachy kai geôdes kai teleôs diapepheugos tên en tô hêpati metabolên ho splên eis heauton helkei; to d' allo to metriôs pachy syn tô kateirgasthai pantê pheretai. deitai gar en pollois tou zôou moriois pachytêtos tinos to haima kathaper oimai kai tôn || 139 empheromenôn inôn. kai eirêtai men kai Platôni peri tês chreias autôn, eirêsetai de kai hêmin en ekeinois tois grammasin, en hois an tas chreias tôn moriôn dierchômetha; deitai d' ouch hêkista kai tou xanthou chymou tou mêpô pyrôdous eschatôs gegenêmenou to haima kai tis autô kai hê para toude chreia, di' ekeinôn eirêsetai.
Phlegmatos d' ouden epoiêsen hê physis organon kathartikon, hoti psychron kai hygron esti kai hoion hêmipeptos tis trophê. deitai toinyn ou kenousthai to toiouton all' en tô sômati menon alloiousthai. to d' ex enkephalou katarrheon perittôma tacha men an oude phlegma tis orthôs alla blennan te kai koryzan, hôsper oun kai onomazetai, kaloiê. ei de mê, all' hoti ge tês toutou kenôseôs orthôs hê physis prounoêsato, kai tout' en tois peri chreias moriôn eirêsetai. kai gar oun kai to kata te tên gastera kai ta entera synistamenon phlegma hopôs an ekkenôthê kai auto tachista te kai kallista, to pareskeuasmenon tê physei mêchanêma di' ekeinôn eirêsetai kai auto tôn hypomnê||140matôn. hoson oun empheretai tais phlepsi phlegma chrêsimon hyparchon tois zôois, oudemias deitai kenôseôs. prosechein de chrê kantautha ton noun kai gignôskein, hôsper tôn cholôn hekateras to men ti chrêsimon esti kai kata physin tois zôois, to d' achrêston te kai para physin, houtô kai tou phlegmatos, hoson men an ê glyky, chrêston einai touto tô zôô kai kata physin, hoson d' oxy kai halmyron egeneto, to men oxy teleôs êpeptêsthai, to d' halmyron diasesêphthai. teleian d' apepsian phlegmatos akouein chrê tên tês deuteras pepseôs dêlonoti tês en phlepsin; ou gar dê tês ge prôtês tês kata tên koilian; ê oud' an egegenêto tên archên chymos, ei kai tautên diepepheugei.
Taut' arkein moi dokei peri geneseôs te kai diaphthoras chymôn hypomnêmat' einai tôn Hippokratei te kai Platôni kai Aristotelei kai Praxagora kai Dioklei kai pollois allois tôn palaiôn eirêmenôn; ou gar edikaiôsa panta metapherein eis tonde ton logon ta teleôs ekeinois gegrammena. tosouton de monon hyper hekastou eipon, hoson exormêsei te tous || 141 entynchanontas, ei mê pantapasin eien skaioi, tois tôn palaiôn homilêsai grammasi kai tên eis to rhaon autois syneinai boêtheian parexei. gegraptai de pou kai di' heterou logou peri tôn kata Praxagoran ton Nikarchou chymôn. ei gar kai hoti malista deka poiei chôris tou haimatos, hendekatos gar an eiê chymos auto to haima, tês Hippokratous ouk apochôrei didaskalias. all' eis eidê tina kai diaphoras temnei tous hyp' ekeinou prôtou pantôn hama tais oikeiais apodeixesin eirêmenous chymous.
Epainein men oun chrê tous t' exêgêsamenous ta kalôs eirêmena kai tous ei ti paraleleiptai prostithentas; ou gar hoion te ton auton arxasthai te kai teleiôsai; memphesthai de tous houtôs atalaipôrous, hôs mêden hypomenein mathein tôn orthôs eirêmenôn, kai tous eis tosouton philotimous, hôst' epithymia neôterôn dogmatôn aei panourgein ti kai sophizesthai, ta men hekontas paralipontas, hôsper Erasistratos epi tôn chymôn epoiêse, ta de pa||142nourgôs antilegontas, hôsper autos th' houtos kai alloi polloi tôn neôterôn.
All' houtos men ho logos entauthoi teleutatô, to d' hypoloipon hapan en tô tritô prosthêsô.
G
I
143 Hoti men oun hê threpsis alloioumenou te kai homoioumenou gignetai tou trephontos tô trephomenô kai hôs en hekastô tôn tou zôou moriôn esti tis dynamis, hên apo tês energeias alloiôtikên men kata genos, homoiôtikên de kai threptikên kat' eidos onomazomen, en tô prosthen dedêlôtai logô. tên d' euporian tês hylês, hên trophên heautô poieitai to trephomenon, ex heteras tinos echein edeiknyto dynameôs epispasthai pephykuias ton oikeion chymon, einai d' oikeion hekastô tôn moriôn chymon, hos an || 144 epitêdeios eis tên exomoiôsin ê, kai tên helkousan auton dynamin apo tês energeias helktikên te tina kai epispastikên onomazesthai. dedeiktai de kai, hôs pro men tês homoiôseôs hê prosphysis estin, ekeinês d' emprosthen hê prosthesis gignetai, telos, hôs an eipoi tis, ousa tês kata tên epispastikên dynamin energeias. auto men gar to paragesthai tên trophên ek tôn phlebôn eis hekaston tôn moriôn tês helktikês energousês gignetai dynameôs, to d' êdê parêchthai te kai prostithesthai tô moriô to telos estin auto, di' ho kai tês toiautês energeias edeêthêmen; hina gar prostethê, dia touth' helketai. chronou d' enteuthen êdê pleionos eis tên threpsin tou zôou dei; helchthênai men gar kai dia tacheôn ti dynatai, prosphynai de kai alloiôthênai kai teleôs homoiôthênai tô trephomenô kai meros autou genesthai parachrêma men ouch hoion te, chronô d' an pleioni symbainoi kalôs. all' ei mê menoi kata to meros ho prostetheis houtos chymos, eis heteron de ti methistaito kai pararrheoi dia pantos ameibôn te kai hypallattôn ta chôria, kat' ouden autôn || 145 oute prosphysis out' exomoiôsis estai. dei de kantautha tinos tê physei dynameôs heteras eis polychronion monên tou prostethentos tô moriô chymou kai tautês ouk exôthen pothen epirrheousês all' en autô tô threpsomenô katôkismenês, hên apo tês energeias palin hoi pro hêmôn ênankasthêsan onomasai kathektikên.
Ho men dê logos êdê saphôs enedeixato tên anankên tês geneseôs tês toiautês dynameôs kai hostis akolouthias synesin echei, pepeistai bebaiôs ex hôn eipomen, hôs hypokeimenou te kai proapodedeigmenou tou technikên einai tên physin kai tou zôou kêdemonikên anankaion hyparchein autê kai tên toiautên dynamin.