VIII
Kai taut' ouk echrên agnoein ton Erasistraton, eiper kan onar pote tois ek tou peripatou synetychen, hôsper oun oude ta peri tês geneseôs tôn chymôn, hyper hôn ouden echôn eipein oude mechri tou metriou pithanon oietai parakrouesthai skêptomenos, hôs oude chrêsimos holôs estin hê tôn toioutôn episkepsis. eit', ô pros theôn, hopôs men ta sitia kata tên gastera pettetai chrêsimon epistasthai, pôs d' en tais phlepsin hê cholê gignetai, peritton? kai tês kenôseôs ara phrontisteon autês monês, amelêteon de tês geneseôs? hôsper ouk ameinon hyparchon makrô to kôlyein euthys ex archês gennasthai pleiona tou pragmat' echein ekkenountas. thaumaston de kai to diaporein, eit' en tô sômati tên genesin autês hypotheteon eit' euthys exôthen en tois sitiois periechesthai phateon. ei gar dê touto kalôs êporêtai, ti ouchi kai peri tou haimatos episkepsometha, poteron en tô sômati || 108 lambanei tên genesin ê tois sitiois parespartai, kathaper hoi tas homoiomereias hypotithemenoi phasi? kai mên pollô g' ên chrêsimôteron zêteisthai, poia tôn sitiôn homologei tê tês haimatôseôs energeia kai poia diapheretai, tou zêtein, tina men tê tês gastros energeia nikatai rhadiôs, tina d' antibainei kai machetai. toutôn men gar hê eklexis eis pepsin monên, ekeinôn d' eis haimatos chrêstou diapherei genesin. oude gar ison estin ê mê kalôs en tê gastri chylôthênai tên trophên ê mê chrêston haima gennêthênai. pôs d' ouk aideitai tas men tês pepseôs apotychias diairoumenos, hôs pollai t' eisi kai kata pollas gignontai prophaseis, hyper de tôn tês haimatôseôs sphalmatôn oud' achri rhêmatos henos oud' achri syllabês mias phthenxamenos? kai mên heurisketai ge kai pachy kai lepton en tais phlepsin haima kai tois men erythroteron, tois de xanthoteron, tois de melanteron, tois de phlegmatôdesteron. ei d' hoti kai dysôdes ouch hena tropon all' en pollais pany diaphorais arrhêtois men logô, sa||109phestatais d' aisthêsesi phainetai gignomenon, eideiê tis, ouk an oimai metriôs eti katagnôsesthai tês Erasistratou rhathymias auton houtô g' anankaian eis ta erga tês technês theôrian paralipontos.
Enargê gar dê kai ta peri tôn hyderôn hamartêmata tê rhathymia tautê kata logon êkolouthêkota. to te gar tê stenochôria tôn hodôn kôlyesthai nomizein prosô tou hêpatos ienai to haima kai mêdepot' an allôs hyderon dynasthai systênai pôs ouk eschatên endeiknytai rhathymian? to te mê dia ton splêna mêde di' allo ti morion, all' aei dia ton en tô hêpati skirrhon hyderon oiesthai gignesthai teleôs argou tên dianoian anthrôpou kai mêdeni tôn hosêmerai gignomenôn parakolouthountos. epi men ge chroniais haimorrhoïsin epischetheisais ê dia kenôsin ametron eis psyxin eschatên agagousais ton anthrôpon ouch hapax oude dis alla pollakis êdê tetheametha systantas hyderous, hôsper ge kai gynaixin hê te tês eph' hekastô mêni katharseôs apôleia pantelês kai ametros kenôsis, hotan haimorrhagêsôsi poth' hai mêtrai sphodrôs, epekalesanto pol||110lakis hyderon kai tisin autôn kai ho gynaikeios onomazomenos rhous eis tout' eteleutêse to pathos, hina tous apo tôn keneônôn archomenous ê allou tinos tôn epikairôn moriôn hyderous paralipô, saphôs men kai autous exelenchontas tên Erasistrateion hypolêpsin, all' ouch houtôs enargôs hôs hoi dia katapsyxin sphodran tês holês hexeôs apoteloumenoi. prôtê gar hautê geneseôs hyderôn aitia dia tên apotychian tês haimatôseôs gignomenê tropon homoiotaton tais epi tê tôn sitiôn apepsia diarrhoiais. ou mên eskirrhôtai ge kata tous toioutous hyderous oud' allo ti splanchnon oude to hêpar.
All' Erasistratos ho sophos hyperidôn kai kataphronêsas, hôn outh' Hippokratês oute Dioklês oute Praxagoras oute Philistiôn all' oude tôn aristôn philosophôn oudeis katephronêsen oute Platôn out' Aristotelês oute Theophrastos, holas energeias hyperbainei kathaper ti smikron kai to tychon tês technês paralipôn meros oud' anteipein axiôsas, eit' orthôs eite kai mê || 111 sympantes houtoi thermô kai psychrô kai xêrô kai hygrô, tois men hôs drôsi, tois d' hôs paschousi, ta kata to sôma tôn zôôn hapantôn dioikeisthai phasi kai hôs to thermon en autois eis te tas allas energeias kai malist' eis tên tôn chymôn genesin to pleiston dynatai. alla to men mê peithesthai tosoutois te kai têlikoutois andrasi kai pleon autôn oiesthai ti gignôskein anemesêton, to de mêt' antilogias axiôsai mête mnêmês houtôs endoxon dogma thaumastên tina tên hyperopsian endeiknytai.
Kai mên smikrotatos esti tên gnômên kai tapeinos eschatôs en hapasais tais antilogiais en men tois peri tês pepseôs logois tois sêpesthai ta sitia nomizousi philotimôs antilegôn, en de tois peri tês anadoseôs tois dia tên parathesin tôn artêriôn anadidosthai to dia tôn phlebôn haima nomizousin, en de tois peri tês anapnoês tois periôtheisthai ton aera phaskousin. ouk ôknêse d' oude tois atmoeidôs eis tên kystin ienai ta oura nomizousin anteipein oude tois eis || 112 ton pneumona pheresthai to poton. houtôs en hapasi tas cheiristas epilegomenos doxas agalletai diatribôn epi pleon en tais antilogiais; epi de tês tou haimatos geneseôs ouden atimoteras ousês tês en tê gastri chylôseôs tôn sitiôn out' anteipein tini tôn presbyterôn êxiôsen out' autos eisêgêsasthai tin' heteran gnômên etolmêsen, ho peri pasôn tôn physikôn energeiôn en archê tôn katholou logôn hyposchomenos erein, hopôs te gignontai kai di' hôntinôn tou zôou moriôn. ê tês men pettein ta sitia pephykuias dynameôs arrhôstousês apeptêsei to zôon, tês d' haimatousês ta pephthenta ouden estai pathêma to parapan, all' adamantinê tis hêmin hautê monê kai apathês estin? ê allo ti tês arrhôstias autês ekgonon hyparxei kai ouch hyderos? dêlos oun enargôs estin ho Erasistratos ex hôn en men tois allois oude tais phaulotatais doxais antilegein ôknêsen, entauthoi d' out' anteipein tois prosthen out' autos eipein ti kainon etolmêse, to sphalma tês heautou gnôrizôn haireseôs.
Ti gar an kai legein eschen hyper haimatos || 113 anthrôpos eis mêden tô symphytô thermô chrômenos? ti de peri xanthês cholês ê melainês ê phlegmatos? hoti nê Dia dynaton estin anamemigmenên tois sitiois euthys exôthen paragignesthai tên cholên. legei goun hôde pôs autois onomasi; “Poteron d' en tê peri tên koilian katergasia tês trophês gennatai toiautê hygrasia ê memigmenê tois exôthen prospheromenois paragignetai, ouden chrêsimon pros iatrikên epeskephthai.” kai mên, ô gennaiotate, kai kenousthai chrênai phaskeis ek tou zôou ton chymon touton kai megalôs lypein, ei mê kenôtheiê. pôs oun ouden ex autou chrêston hypolambanôn gignesthai tolmas achrêston legein eis iatrikên einai tên peri tês geneseôs autou skepsin?
Hypokeisthô gar en men tois sitiois periechesthai, mê diakrinesthai d' akribôs en hêpati; tauta gar amphotera nomizeis einai dynata. kai mên ou smikron entautha to diapheron ê elachistên ê pampollên cholên en heautois periechonta prosarasthai sitia. ta men gar akindyna, ta de pampollên periechonta tô mê dynasthai pasan autên en || 114 hêpati katharthênai kalôs aitia katastêsetai tôn t' allôn pathôn, hôn autos ho Erasistratos epi plêthei cholês gignesthai phêsi, kai tôn ikterôn ouch hêkista. pôs oun ouk anankaiotaton iatrô gignôskein, prôton men, hôs en tois sitiois autois exôthen hê cholê periechetai, deuteron d', hôs to men teutlon, ei tychoi, pampollên, ho d' artos elachistên kai to men elaion pleistên, ho d' oinos oligistên hekaston te tôn allôn anison tô plêthei periechei tên cholên? pôs gar ouk an eiê geloiotatos, hos an hekôn hairêtai ta pleiona cholên en heautois periechonta pro tôn enantiôn?
Ti d' ei mê periechetai men en tois sitiois hê cholê, gignetai d' en tois tôn zôôn sômasin? ê ouchi kai kata touto chrêsimon epistasthai, tini men katastasei sômatos hepetai pleiôn autês hê genesis, tini d' elattôn? alloioun gar dêpou kai metaballein hoioi t' esmen kai trepein epi to beltion aei tas mochthêras katastaseis tou sômatos. all' ei mê gignôskoimen, kathoti mochthêrai kai hopê tês deousês existantai, pôs an autas epanagein hoioi t' eiêmen epi to || 115 kreitton?
Oukoun achrêston estin eis tas iaseis, hôs Erasistratos phêsin, epistasthai talêthes auto peri geneseôs cholês. ou mên oud' adynaton oud' asaphes exeurein, hoti mê tô pleistên en heautô periechein to meli tên xanthên cholên all' en tô sômati metaballomenon eis autên alloioutai te kai trepetai. pikron te gar an ên geuomenois, ei cholên exôthen euthys en heautô perieichen hapasi t' an hôsautôs tois anthrôpois ison autês egenna to plêthos. all' ouch hôd' echei talêthes. en men gar tois akmazousi kai malist' ei physei thermoteroi kai bion eien biountes talaipôron, hapan eis xanthên cholên metaballei to meli; tois gerousi d' hikanôs estin epitêdeion, hôs an ouk eis cholên all' eis haima tên alloiôsin en ekeinois lambanon. Erasistratos de pros tô mêden toutôn gignôskein oude peri tên diairesin tou logou sôphronei, poteron en tois sitiois hê cholê periechetai euthys ex archês ê kata tên en tê koilia katergasian egeneto, mêden einai chrêsimon eis iatrikên epeskephthai legôn. echrên || 116 gar dêpou prostheinai ti kai peri tês en hêpati kai phlepsi geneseôs autês, en toisde tois organois gennasthai tên cholên hama tô haimati tôn palaiôn iatrôn te kai philosophôn apophênamenôn. alla tois euthys ex archês sphaleisi kai diamartanousi tês orthês hodou toiauta te lêrein anankaion esti kai proseti tôn chrêsimôtatôn eis tên technên paralipein tên zêtêsin.
Hêdeôs d' an entautha tou logou gegonôs êromên tous homilêsai phaskontas auton epi pleiston tois ek tou peripatou philosophois, ei gignôskousin, hosa peri tou kekrasthai ta sômath' hêmôn ek thermou kai psychrou kai xêrou kai hygrou pros Aristotelous eirêtai te kai apodedeiktai, kai hôs to thermon en autois esti to drastikôtaton kai hôs tôn zôôn hosa men thermotera physei, tauta pantôs enaima, ta d' epi pleon psychrotera pantôs anaima kai dia touto tou cheimônos arga kai akinêta keitai phôleuonta dikên nekrôn. eirêtai de kai peri tês chroias tou haimatos ouk Aristotelei monon, alla kai Platôni. kai hêmeis nyn, hoper êdê kai prosthen eipon, || 117 ou ta kalôs apodedeigmena tois palaiois legein prouthemetha, mête tê gnômê mête tê lexei tous andras ekeinous hyperbalesthai dynamenoi; ta d' êtoi chôris apodeixeôs hôs enargê pros autôn eirêmena dia to mêd' hyponoêsai mochthêrous houtôs esesthai tinas sophistas, hoi kataphronêsousi tês en autois alêtheias, ê kai paraleleimmena teleôs hyp' ekeinôn axioumen heuriskein te kai apodeiknynai.
Peri de tês tôn chymôn geneseôs ouk oid', ei echei tis heteron prostheinai sophôteron hôn Hippokratês eipe kai Aristotelês kai Praxagoras kai Philotimos kai alloi polloi tôn palaiôn. apodedeiktai gar ekeinois tois andrasin alloioumenês tês trophês en tais phlepsin hypo tês emphytou thermasias haima men hypo tês symmetrias tês kat' autên, hoi d' alloi chymoi dia tas ametrias gignomenoi; kai toutô tô logô panth' homologei ta phainomena. kai gar tôn edesmatôn hosa men esti thermotera physei, cholôdestera, ta de psychrotera phlegmatikôtera; kai tôn hêlikiôn hôsautôs cholôdeste||118rai men hai thermoterai physei, phlegmatôdesterai d' hai psychroterai; kai tôn epitêdeumatôn de kai tôn chôrôn kai tôn hôrôn kai poly dê proteron eti tôn physeôn autôn hai men psychroterai phlegmatôdesterai, cholôdesterai d' hai thermoterai; kai nosêmatôn ta men psychra tou phlegmatos ekgona, ta de therma tês xanthês cholês; kai holôs ouden estin heurein tôn pantôn, ho mê toutô tô logô martyrei. pôs d' ou mellei? dia gar tên ek tôn tettarôn poian krasin hekastou tôn moriôn hôdi pôs energountos anankê pasa kai dia tên blabên autôn ê diaphtheiresthai teleôs ê empodizesthai ge tên energeian kai houtô nosein to zôon ê holon ê kata ta moria.
Kai ta prôta ge kai genikôtata nosêmata tettara ton arithmon hyparchei thermotêti kai psychrotêti kai xêrotêti kai hygrotêti diapheronta. touto de kai autos ho Erasistratos homologei kaitoi mê boulomenos. hotan gar en tois pyretois cheirous tôn sitiôn tas pepseis gignesthai legê, mê dioti tês emphytou || 119 thermasias hê symmetria diephthartai, kathaper hoi prosthen hypelambanon, all' hoti peristellesthai kai tribein hê gastêr ouch homoiôs dynatai beblammenê tên energeian, eresthai dikaion auton, hypo tinos hê tês gastros energeia beblaptai.
Genomenou gar, ei tychoi, boubônos epi prosptaismati, prin men pyrexai ton anthrôpon, ouk an cheiron hê gastêr pepseien; ou gar hikanon ên oudeteron autôn outh' ho boubôn oute to helkos empodisai ti kai blapsai tên energeian tês koilias; ei de pyrexeien, euthys men hai pepseis gignontai cheirous, euthys de kai tên energeian tês gastros beblaphthai phamen orthôs legontes. all' hypo tinos eblabê, prostheinai chrê tô logô. to men gar helkos ouch hoion t' ên autên blaptein, hôsper oud' ho boubôn; ê gar an eblapse kai pro tou pyretou. ei de mê tauta, dêlon, hôs hê tês thermasias pleonexia. dyo gar tauta prosegeneto tô boubôni, hê tês kata tas artêrias te kai tên kardian kinêseôs alloiôsis kai hê tês kata physin thermasias pleonexia. all' hê men tês kinêseôs alloiôsis ou monon ouden blapsei tên energeian tês ga||120stros, alla kai prosôphelêsei kat' ekeina tôn zôôn, en hois eis tên pepsin hypetheto pleiston dynasthai to dia tôn artêriôn eis tên koilian empipton pneuma. dia loipên oun eti kai monên tên ametron thermasian hê blabê tês energeias tê gastri. to men gar pneuma sphodroteron te kai synechesteron kai pleon empiptei nyn ê proteron. hôste tautê men mallon pepsei ta dia to pneuma kalôs pettonta zôa, dia loipên d' eti tên para physin thermasian apeptêsei. to gar kai tô pneumati phanai tin' hyparchein idiotêta, kath' hên pettei, kapeita tautên pyrettontôn diaphtheiresthai kath' heteron tropon estin homologêsai to atopon. erôtêthentes gar authis, hypo tinos êlloiôthê to pneuma, monên hexousin apokrinesthai tên para physin thermasian kai malist' epi tou kata tên koilian; oude gar plêsiazei kat' ouden touto tô boubôni.
Kaitoi ti tôn zôôn ekeinôn, en hois hê tou pneumatos idiotês mega dynatai, mnêmoneuô, paron ep' anthrôpois, en hois ê ouden ê pantapasin amy||121dron ti kai mikron ôphelei, poieisthai ton logon? all' hoti men en tois pyretois houtoi kakôs pettousin, homologei kai autos kai tên g' aitian prostitheis beblaphthai phêsi tês gastros tên energeian. ou mên allên ge tina prophasin tês blabês eipein echei plên tês para physin thermasias. all' ei blaptei tên energeian hê para physin thermasia mê kata ti symbebêkos, alla dia tên hautês ousian te kai dynamin, ek tôn prôtôn an eiê nosêmatôn; kai mên ouk endechetai tôn prôtôn men einai nosêmatôn tên ametrian tês thermasias, tên d' energeian hypo tês eukrasias mê gignesthai. oude gar di' allo ti dynaton gignesthai tên dyskrasian aitian tôn prôtôn nosêmatôn all' ê dia tên eukrasian diaphtheiromenên. tô gar hypo tautês gignesthai tas energeias anankê kai tas prôtas autôn blabas diaphtheiromenês gignesthai.
Hoti men oun kai kat' auton ton Erasistraton hê eukrasia tou thermou tôn energeiôn aitia, tois theôrein to akolouthon dynamenois hikanôs apodedeichthai nomizô. toutou d' hyparchontos hêmin ouden eti chalepon || 122 eph' hekastês energeias tê men eukrasia to beltion hepesthai legein, tê de dyskrasia ta cheirô. kai toinyn eiper tauth' houtôs echei, to men haima tês symmetrou thermasias, tên de xanthên cholên tês ametrou nomisteon hyparchein engonon. houtô gar kai hêmin en te tais thermais hêlikiais kai tois thermois chôriois kai tais hôrais tou etous tais thermais kai tais thermais katastasesin, hôsautôs de kai tais thermais krasesi tôn anthrôpôn kai tois epitêdeumasi te kai tois diaitêmasi kai tois nosêmasi tois thermois eulogôs hê xanthê cholê pleistê phainetai gignomenê.
To d' aporein, eit' en tois sômasi tôn anthrôpôn ho chymos houtos echei tên genesin eit' en tois sitiois periechetai, mêd' hoti tois hygiainousin amemptôs, hotan asitêsôsi para to ethos hypo tinos peristaseôs pragmatôn anankasthentes, pikron men to stoma gignetai, cholôdê de ta oura, daknetai d' hê gastêr, heôrakotos estin all' hôsper exaiphnês nyn eis ton kosmon elêlythotos kai mêpô ta kat' auton phainomena gignôskontos. epei tis ouk oiden, hôs hekaston tôn hepsomenôn epi pleon halykôteron men to prôton, hysteron || 123 de pikroteron gignetai? kan ei to meli boulêtheiês auto to pantôn glykytaton epi pleiston hepsein, apodeixeis kai touto pikrotaton; ho gar tois allois, hosa mê physei therma, para tês hepsêseôs engignetai, tout' ek physeôs hyparchei tô meliti. dia tout' oun hepsomenon ou gignetai glykyteron; hoson gar echrên einai thermotêtos eis genesin glykytêtos, akribôs autô touto pan oikothen hyparchei. ho toinyn exôthen tois ellipôs thermois ên ôphelimon, tout' ekeinô blabê te kai ametria gignetai kai dia touto thatton tôn allôn hepsomenon apodeiknytai pikron. di' auto de touto kai tois thermois physei kai tois akmazousin eis cholên hetoimôs metaballetai. thermô gar thermon plêsiazon eis ametrian kraseôs hetoimôs existatai kai phthanei cholê gignomenon, ouch haima. deitai toinyn psychras men kraseôs anthrôpou, psychras d' hêlikias, hin' eis haimatos agêtai physin. oukoun apo tropou synebouleusen Hippokratês tois physei pikrocholois mê prospherein to meli, hôs an thermoteras || 124 dêlonoti kraseôs hyparchousin. houtô de kai tois nosêmasi tois pikrocholois polemion einai to meli kai tê tôn gerontôn hêlikia philion ouch Hippokratês monon alla kai pantes iatroi legousin, hoi men ek tês physeôs autou tên dynamin endeixamenês heurontes, hoi d' ek tês peiras monês. oude gar oude tois apo tês empeirias iatrois heteron ti para tauta tetêrêtai gignomenon, alla chrêston men geronti, neô d' ou chrêston, kai tô men physei pikrocholô blaberon, ôphelimon de tô phlegmatôdei; kai tôn nosêmatôn hôsautôs tois men pikrocholois echthron, tois de phlegmatôdesi philion; heni de logô tois men thermois sômasin ê dia physin ê dia noson ê di' hêlikian ê di' hôran ê dia chôran ê di' epitêdeuma cholês gennêtikon, haimatos de tois enantiois.
Kai mên ouk endechetai tauton edesma tois men cholên gennan, tois d' haima mê ouk en tô sômati tês geneseôs autôn epiteloumenês. ei gar dê oikothen ge kai par' heautou tôn edesmatôn hekaston echon kai ouk en tois tôn zôôn sômasi || 125 metaballomenon egenna tên cholên, en hapasin an homoiôs autên tois sômasin egenna kai to men pikron exô geuomenois ên an oimai cholês poiêtikon, ei de ti glyky kai chrêston, ouk an oude to brachytaton ex autou cholês egennato. kai mên ou to meli monon, alla kai tôn allôn hekaston tôn glykeôn tois proeirêmenois sômasi tois di' hotioun tôn eirêmenôn thermois ousin eis cholên hetoimôs existatai.
Kaitoi taut' ouk oid' hopôs exênechthên eipein ou proelomenos all' hyp' autês tou logou tês akolouthias anankastheis. eirêtai d' epi pleiston hyper autôn Aristotelei te kai Praxagora tên Hippokratous kai Platônos gnômên orthôs exêgêsamenois.