FOOTNOTES:
[Pg v][1] For the biographical information here set out we have relied principally upon the following works:—Petrus Albinus, Meissnische Land Und Berg Chronica, Dresden, 1590; Adam Daniel Richter, Umständliche ... Chronica der Stadt Chemnitz, Leipzig, 1754; Johann Gottfried Weller, Altes Aus Allen Theilen Der Geschichte, Chemnitz, 1766; Freidrich August Schmid, Georg Agrikola's Bermannus, Freiberg, 1806; Georg Heinrich Jacobi, Der Mineralog Georgius Agricola, Zwickau, 1881; Dr. Reinhold Hofmann, Dr. Georg Agricola, Gotha, 1905. The last is an exhaustive biographical sketch, to which we refer those who are interested.
[Pg vi][2] Georgii Agricolae Glaucii Libellus de Prima ac Simplici Institutione Grammatica, printed by Melchior Lotther, Leipzig, 1520. Petrus Mosellanus refers to this work (without giving title) in a letter to Agricola, June, 1520.
[3] Briefe an Desiderius Erasmus von Rotterdam. Published by Joseph Förstemann and Otto Günther. XXVII. Beiheft zum Zentralblatt für Bibliothekswesen, Leipzig, 1904. p. 44.
[4] De Veteribus et Novis Metallis. Preface.
[5] A summary of this and of Agricola's other works is given in the [Appendix A].
[Pg vii][6] De Veteribus et Novis Metallis, Book I.
[7] Printed in F. A. Schmid's Georg Agrikola's Bermannus, p. 14, Freiberg, 1806.
[8] Op. Cit., p. 8.
[Pg ix][9] Archive 38, Chemnitz Municipal Archives.
[10] Baumgarten-Crusius. Georgii Fabricii Chemnicensis Epistolae ad W. Meurerum et Alios Aequales, Leipzig, 1845, p. 26.
[Pg x][11] Hofmann, Op. cit., p. 99.
[12] Weber, Virorum Clarorum Saeculi XVI. et XVII. Epistolae Selectae, Leipzig, 1894, p. 8.
[13] Baumgarten-Crusius. Op. cit., p. 139.
[Pg xi][14] Hofmann, Op. cit., p. 123.
[Pg xii][15] De Ortu et Causis, Book III.
[Pg xv][16] Briefe an Desiderius Erasmus von Rotterdam. Published by Joseph Förstemann & Otto Günther. XXVII. Beiheft zum Zentralblatt für Bibliothekswesen, Leipzig, 1904, p. 125.
[17] Petrus Albinus, Meissnische Land und Berg Chronica, Dresden, 1590, p. 353.
[18] This statement is contained under "1556" in a sort of chronicle bound up with Mathesius's Sarepta, Nuremberg, 1562.
[19] Baumgarten-Crusius, p. 85, letter No. 93.
[20] Principal State Archives, Dresden, Cop. 259, folio 102.
[Pg xvi][21] Jacob Leupold, Prodromus Bibliothecae Metallicae, 1732, p. 11.
[22] F. A. Schmid, Georg Agrikola's Bermannus, Freiberg, 1806, p. 34.
[23] Bibliotheca Chemica, Glasgow, 1906, p. 10.
[24] Rechnungsbuch der Froben und Episcopius Buchdrucker und Buchhändler zu Basel, 1557-1564, published by R. Wackernagle, Basel, 1881. p. 20.
[25] Colecion del Sr Monoz t. 93, fol. 255 En la Acad. de la Hist. Madrid.
[Pg xvii][26] Sir John Pettus, Fleta Minor, The Laws of Art and Nature, &c., London, 1636, p. 121.
GEORGIUS FABRICIUS IN LIBROS
Metallicos GEORGII AGRICOLAE philosophi
præstantissimi.[1]
AD LECTOREM.
Si iuuat ignita cognoscere fronte Chimæram,
Semicanem nympham, semibouemque uirum:
Si centum capitum Titanem, totque ferentem
Sublimem manibus tela cruenta Gygen:
Si iuuat Ætneum penetrare Cyclopis in antrum,
Atque alios, Vates quos peperere, metus:
Nunc placeat mecum doctos euoluere libros,
Ingenium AGRICOLAE quos dedit acre tibi.
Non hic uana tenet suspensam fabula mentem:
Sed precium, utilitas multa, legentis erit.
Quidquid terra sinu, gremioque recondidit imo,
Omne tibi multis eruit ante libris:
Siue fluens superas ultro nitatur in oras,
Inueniat facilem seu magis arte uiam.
Perpetui proprijs manant de fontibus amnes,
Est grauis Albuneæ sponte Mephitis odor.
Lethales sunt sponte scrobes Dicæarchidis oræ,
Et micat è media conditus ignis humo.
Plana Nariscorum cùm tellus arsit in agro,
Ter curua nondum falce resecta Ceres,
Nec dedit hoc damnum pastor, nec Iuppiter igne:
Vulcani per se ruperat ira solum.
Terrifico aura foras erumpens, incita motu,
Sæpe facit montes, antè ubi plana uia est.
Hæc abstrusa cauis, imoque incognita fundo,
Cognita natura sæpe fuere duce.
Arte hominum, in lucem ueniunt quoque multa, manuque
Terræ multiplices effodiuntur opes.
Lydia sic nitrum profert, Islandia sulfur,
Ac modò Tyrrhenus mittit alumen ager.
Succina, quâ trifido subit æquor Vistula cornu,
Piscantur Codano corpora serua sinu.
Quid memorem regum preciosa insignia gemmas,
Marmoraque excelsis structa sub astra iugis?
Nil lapides, nil saxa moror: sunt pulchra metalla,
Crœse tuis opibus clara, Mydaque tuis,
Quæque acer Macedo terra Creneide fodit,
Nomine permutans nomina prisca suo.
At nunc non ullis cedit GERMANIA terris,
Terra ferax hominum, terraque diues opum.
Hic auri in uenis locupletibus aura refulget,
Non alio messis carior ulla loco.
Auricomum extulerit felix Campania ramum,
Nec fructu nobis deficiente cadit.
Eruit argenti solidas hoc tempore massas
Fossor, de proprijs armaque miles agris.
Ignotum Graijs est Hesperijsque metallum,
Quod Bisemutum lingua paterna uocat.
Candidius nigro, sed plumbo nigrius albo,
Nostra quoque hoc uena diuite fundit humus.
Funditur in tormenta, corus cum imitantia fulmen,
Æs, inque hostiles ferrea massa domos.
Scribuntur plumbo libri: quis credidit antè
Quàm mirandam artem Teutonis ora dedit?
Nec tamen hoc alijs, aut illa petuntur ab oris,
Eruta Germano cuncta metalla solo.
Sed quid ego hæc repeto, monumentis tradita claris
AGRICOLAE, quæ nunc docta per ora uolant?
Hic caussis ortus, & formas uiribus addit,
Et quærenda quibus sint meliora locis.
Quæ si mente prius legisti candidus æqua:
Da reliquis quoque nunc tempora pauca libris.
Vtilitas sequitur cultorem: crede, uoluptas
Non iucunda minor, rara legentis, erit.
Iudicioque prius ne quis malè damnet iniquo,
Quæ sunt auctoris munera mira Dei:
Eripit ipse suis primùm tela hostibus, inque
Mittentis torquet spicula rapta caput.
Fertur equo latro, uehitur pirata triremi:
Ergo necandus equus, nec fabricanda ratis?
Visceribus terræ lateant abstrusa metalla,
Vti opibus nescit quòd mala turba suis?
Quisquis es, aut doctis pareto monentibus, aut te
Inter habere bonos ne fateare locum.
Se non in prærupta metallicus abijcit audax,
Vt quondam immisso Curtius acer equo:
Sed prius ediscit, quæ sunt noscenda perito,
Quodque facit, multa doctus ab arte facit.
Vtque gubernator seruat cum sidere uentos:
Sic minimè dubijs utitur ille notis.
Iasides nauim, currus regit arte Metiscus:
Fossor opus peragit nec minus arte suum.
Indagat uenæ spacium, numerumque, modumque,
Siue obliqua suum, rectaúe tendat iter.
Pastor ut explorat quæ terra sit apta colenti,
Quæ bene lanigeras, quæ malè pascat oues.
En terræ intentus, quid uincula linea tendit?
Fungitur officio iam Ptolemæe tuo.
Vtque suæ inuenit mensuram iuraque uenæ,
In uarios operas diuidit inde uiros.
Iamque aggressus opus, uiden' ut mouet omne quod obstat,
Assidua ut uersat strenuus arma manu?
Ne tibi surdescant ferri tinnitibus aures,
Ad grauiora ideo conspicienda ueni.
Instruit ecce suis nunc artibus ille minores:
Sedulitas nulli non operosa loco.
Metiri docet hic uenæ spaciumque modumque,
Vtque regat positis finibus arua lapis,
Ne quis transmisso uiolentus limite pergens,
Non sibi concessas, in sua uertat, opes.
Hic docet instrumenta, quibus Plutonia regna
Tutus adit, saxi permeat atque uias.
Quanta (uides) solidas expugnet machina terras:
Machina non ullo tempore uisa prius.
Cede nouis, nulla non inclyta laude uetustas,
Posteritas meritis est quoque grata tuis.
Tum quia Germano sunt hæc inuenta sub axe,
Si quis es, inuidiæ contrahe uela tuæ.
Ausonis ora tumet bellis, terra Attica cultu,
Germanum infractus tollit ad astra labor.
Nec tamen ingenio solet infeliciter uti,
Mite gerát Phœbi, seu graue Martis opus,
Tempus adest, structis uenarum montibus, igne
Explorare, usum quem sibi uena ferat,
Non labor ingenio caret hic, non copia fructu,
Est adaperta bonæ prima fenestra spei.
Ergo instat porrò grauiores ferre labores,
Intentas operi nec remouere manus.
Vrere siue locus poscat, seu tundere uerras,
Siue lauare lacu præter euntis aquæ.
Seu flammis iterum modicis torrere necesse est,
Excoquere aut fastis ignibus omne malum,
Cùm fluit æs riuis, auri argentique metallum,
Spes animo fossor uix capit ipse suas.
Argentum cupidus fuluo secernit ab auro,
Et plumbi lentam demit utrique moram.
Separat argentum, lucri studiosus, ab ære,
Seruatis, linquens deteriora, bonis.
Quæ si cuncta uelim tenui percurrere uersu,
Ante alium reuehat Memnonis orta diem.
Postremus labor est, concretos discere succos,
Quos fert innumeris Teutona terra locis.
Quo sal, quo nitrum, quo pacto fiat alumen,
Vsibus artificis cùm parat illa manus:
Nec non chalcantum, sulfur, fluidumque bitumen,
Massaque quo uitri lenta dolanda modo.
Suscipit hæc hominum mirandos cura labores,
Pauperiem usque adeo ferre famemque graue est,
Tantus amor uictum paruis extundere natis,
Et patriæ ciuem non dare uelle malum.
Nec manet in terræ fossoris mersa latebris
Mens, sed fert domino uota precesque Deo.
Munificæ expectat, spe plenus, munera dextræ,
Extollens animum lætus ad astra suum.
Diuitias CHRISTUS dat noticiamque fruendi,
Cui memori grates pectore semper agit.
Hoc quoque laudati quondam fecere Philippi,
Qui uirtutis habent cum pietate decus.
Huc oculos, huc flecte animum, suauissime Lector,
Auctoremque pia noscito mente Deum.
AGRICOLAE hinc optans operoso fausta labori,
Laudibus eximij candidus esto uiri.
Ille suum extollit patriæ cum nomine nomen,
Et uir in ore frequens posteritatis erit.
Cuncta cadunt letho, studij monumenta uigebunt,
Purpurei donec lumina solis erunt.
Misenæ M. D. LI.
èludo illustri.