MOKUNA IX

Mahope iho o ka manawa i hooleia ai ko ke Alii kane makemake; alaila, olelo aku la o Aiwohikupua i kona Kuhina, "E hoi kaua, a e noho na kaikuahine o'u iuka nei, a na lakou no e imi ae ko lakou wahi e noho ai, no ka mea, aole a lakou waiwai, ua nele ae la no ka mea i manaoia ai e loaa ia lakou."

I mai la kona Kuhina, "He mea kupanaha loa ia oe, kainoa, ua olelo oe ia'u mamua o ko kakou la i haalele ai ia Kauai; o na kaikuahine wale no ou ka mea nana e kii kou makemake, a ua ike no hoi oe i ke ko ana o ka lakou mau hana; ua kena ae nei oe ia Mailehaiwale i kana loaa, a ua lohe aku la no hoi kakou i ka hoole ana mai a Laieikawai, aole paha no ko kaikuahine ia hewa, e hiki ai ia kaua ke haalele ia lakou. Nolaila, hele ae la ia ia, eha ou mau kaikuahine i koe, malia paha o loaa i kekahi o lakou."

I aku la o Aiwohikupua, "Nele ae la ka i ka hanau mua, okiloa aku paha lakou."

I hou aku kona Kuhina, "E kuu Haku, e hoomanawanui hou kaua, e hoao ae o
Mailekaluhea i kana loaa, a i nele, alaila, hoi kakou."

Alaila, ua maikai iki ia olelo i ke Alii, olelo aku la o Aiwohikupua, "E hoao aku hoi oe i kau loaa, a i nele oia iho la no."

Hele aku la o Mailekaluhea, a ma ka puka o ka Halealii, ku iho la, kuu aku la i ke ala, oia hele no o ke ala a pa i kaupoku maloko o ka hale, mai kaupoku ka hoi ana iho loaa ia Laieikawai ma, ia manawa, hikilele hou ae laua mai ka hiamoe ae.

I aku la o Laieikawai i kahi kahu, "He ala okoa hoi keia, aole hoi e like me ke ala mua iho nei, he oi nae hoi keia mamua o kela iho nei, he kane paha ka mea nona, keia ala."

Olelo aku kahi kahu, "Kaheaia ko kupunawahine, e hai mai i ke ano o keia ala."

Kahea aku la o Laieikawai.

LAIEIKAWAI: "E Waka, e Waka—e."

WAKA: "E—o, heaha kau o ka po e ala nei?"

LAIEIKAWAI: "Eia la he ala, he ala e wale no keia, he ala anuanu, he ala huihui, eia la i ka houpo i ka manawa o maua."

WAKA: "Aole na he ala e, o Mailekaluhea aku la, o kekahi kaikuahine aala o Aiwohikupua, i kii mai la ia oe i wahine oe i kane ia, o ke kane ia moeia."

LAIEIKAWAI: "Ka! aole au e moe ia ia."

I aku la o Aiwohikupua i ua wahi Kuhina nei ona, "E! ke lohe pono aku la oe i ka hoole ana ae la a ke Alii wahine."

"Ae, ua loke, heaha la auanei ko ia hoole ana ae la, o ko laua aala no kai makemake oleia ae la, malia hoi o ae ia Mailelaulii."

"Hoopaa no hoi oe," wahi a Aiwohikupua, "kainoa ua hai mua iho nei wau ia oe i ko'u manao e hoi kakou, eia kau he hoololohe, hoololohe iho la oe la, aeia mai la."

"Aole ka hoi i pau na kaikuahine o kaua, alua i hala, ekolu i koe," wahi a kona Kuhina, "kuuia aku paha i pau, he nani ia, ua pau na kaikuahine o kaua i ke kii, wikiwiki auanei hoi paha oe e hoi, a hiki kakou i kai o Keaau, olelo kakou no ka loaa ole, e olelo ae auanei ka poe kaikuahine ou i koe; ina no ia makou ka olelo ana mai e kii, ina no ua ae mai o Laieikawai, aia la, loaa ka lakou mea e kamailio ai, kuuia aku i pau."

"Auhea oe e kuu Kuhina," wahi a Aiwohikupua, "aole o oe ke hilahila ana, owau no, ina e like ana ka manao o ka moopuna me ko Waka la, ina ua pono."

"Kuuia aku paha i ka hilahila," wahi a kona Kuhina, "kainoa ua ike no oe, he waa naha i kooka ko kaua ko ke kane, a hoole mai aunei ia nawai e olelo kana hoole ana, kainoa o kakou wale no kai lohe, hoaoia'ku paha o Mailelaulii."

A no ka ikaika loa o ua wahi Kuhina nei ona i ke koi, hooholo ke Alii i ka ae.

Hele aku la o Mailelaulii a kupono i ka puka o ka Halealii, kuu aku ana oia i kona aala e like me na mea mua, hikilele hou mai la o Laieikawai mai ka hiamoe, a olelo aku la i kahi kahu, "He wahi ala okoa wale no hoi keia, aole hoi e like me kela mau mea mua."

I mai la kahi kahu, "Kaheaia o Waka."

LAIEIKAWAI: "E Waka, e Waka—e."

WAKA: "E—o, heaha la kau o ka po e ala nei?"

LAIEIKAWAI: "Eia la he ala, he ala e wale no keia, he ala anuanu, he ala huihui, eia la i ka houpo i ka manawa o maua."

WAKA: "Aole na he ala e, o Mailelaulii aku la na o na kaikuahine aala o Aiwohikupua, i kii mai la ia oe i wahine oe i kane ia, o ke kane ia moeia."

LAIEIKAWAI: "Ka! aole au e moe ia ia."

"I hookahi no hoi hoole ana o ka pono," wahi a Aiwohikupua, "o ka hele ka ia he kauna wale ae no koe o ka hoole, makena no hoi ua hilahila ia oe e ke hoa."

"Kuuia aku paha i ka hilahila," wahi a kona Kuhina, "a i ole e loaa i na kaikuahine o kaua, alaila, na'u e kii a loaa iloko o ka hale, a olelo aku wau e lawe ia oe i kane hoao nana e like me kou makemake."

A no keia olelo a kona Kuhina, alaila, ua hoopihaia ko ke Alii naau i ka olioli, no ka mea, ua lohe kela ia Kauakahialii i ka loaa ana i ua wahi kanaka nei o Laieikawai, i hiki ai i kai o Keaau.

Ia manawa, kena koke ae la o Aiwohikupua ia Mailepakaha, hele aku la a ku ma ka puka o ka Halealii; kuu aku la i kona aala, a hikilele mai la ko Laieikawai hiamoe, honi hou ana no i ke ala. I hou aku keia i kahi kahu, "Eia hou no keia ala, he wahi ala nohea hoi keia."

Olelo hou aku kahi kahu, "Kaheaia o Waka."

LAIEIKAWAI: "E Waka, e Waka—e."

WAKA: "E—o, heaha kau o ka po e ala nei?"

LAIEIKAWAI: "Eia la he ala, he ala okoa hoi keia, aole hoi i like me na ala mua iho nei, he ala maikai keia, he ala nohea, eia la i ka houpo i ka manawa o maua."

WAKA: "Aole na he ala e, o Mailepakaha aku la o ke kaikuahine aala o Aiwohikupua, i kii mai la ia oe i wahine oe i kane ia, o ke kane ia moeia."

LAIEIKAWAI: "Ka! aole au e moe ia ia, ina i kii mai kekahi mea e ia'u, aole no wau e ae ana! Mai hoomoe hou oe ia'u ia Aiwohikupua."

A lohe o Aiwohikupua, a me kona Kuhina i keia hoole hou ana o Laieikawai, i aku ua Kuhina nei ona, "E kuu Haku, pale ka pono! aohe pono i koe, hookahi no pono o ka hoi wale no koe o kakou; kaukai aku nei hoi ka pono i ko kaikuahine muli la hoi, i ole ae hoi ia lakou, ia'u aku la hoi, i lohe aku nei ka hana, e hoole loa ae ana no kela, me ka nuku maoli ae la no i ke kupunawahine; a eia nae hoi ka'u wahi olelo i koe ia oe, o ka olelo no auanei ka'u, o ka ae no kau."

"Oleloia ana," wahi a Aiwohikupua, "a i ike aku au he kupono i ka ae, alaila ae aku, i na he kupono ole, aole no au e ae aku."

"E kii kaua ma o ke kupunawahine la," wahi a ua Kuhina nei, "e noi aku ia ia, malia o ae mai kela."

Olelo aku o Aiwohikupua, "Aole a kakou hana i koe, ua pau, eia wale no ka olelo i koe, o na kaikuahine o kaua, e noho lakou i ka nahelehele nei, no ka mea, aohe a lakou waiwai."

Alaila, huli aku la o Aiwohikupua a olelo aku la i na kaikuahine, "E noho oukou, ua nele ae la no ka'u mea i makemake ai e lawe mai ia oukou, o ka nahele no nei noho iho." Ke hele aku nei e maamaama.

A pau ka Aiwohikupua olelo ana i na kaikuahine; kulou like iho la ke poo o na kaikuahine i kahi hookahi, e uwe ana.

Kaha aku la o Aiwohikupua ma iho, kahea aku la o Kahalaomapuana, ke kaikuahine muli loa, i aku la, "E laua la! ku iho, e lohe mua makou i Kauai, e lawe ana oe a haalele ia makou i keia wahi, i na aole makou e hiki mai. Pono no la hoi ia, ina owau kekahi i kii aku nei ia Laieikawai, a nele ana la hoi, alaila, pono kau haalele ana ia'u, pau pu no o ka mea i hewa, a me ka mea hewa ole. Aole oe he malihini ia'u, ia'u wale no e ko ai kau mau mea a pau."

A lohe o Aiwohikupua i keia olelo a kona kaikuahine opio, hoohewa iho la oia ia ia iho.

Kahea mai la o Aiwohikupua i ke kaikuahine opiopio, "Iho mai kaua, ou mau kaikuaana ke noho aku."

"Aole wau e hiki aku," wahi a kona kaikuahine opiopio, "aia a pau loa makou i ka hoi pu me oe, alaila, hoi aku au."

A no keia olelo a kona kaikauhine opiopio, alaila i aku o Aiwohikupua, "O noho mamuli ou mau kaikuaana, a nau no e huli ae me ko mau kaikuaana i ka oukou wahi e hele ai, eia wau ke hoi nei."

Huli aku la o Aiwohikupua ma e hoi, ia laua e hele ana ma ke ala, kani aku la ke oli a Mailehaiwale, penei:

"Kuu kaikunane kapu,
Laniihikapu o ka manawa—e, e hoi—e;
E hoi oe a ike aku
I ka maka o na makua, hai aku,
Eia makou ianei,
E malu ana i ka hala nui,
He hooumau hala paha?"

Huli mai la o Aiwohikupua nana hope aku la i na kaikuahine, me ka i aku, "Aole he hala hoomau, kainoa ua hai mua iho nei no wau ia oukou, no ka oukou waiwai ole, oia kuu mea i haalele ai ia oukou, ina i loaa iho nei kuu makemake ia oukou, alaila, aole oukou e noho, oia iho la no ko oukou mea i laweia mai ai." Huli aku la no laua hoi, pau ka ike ana i na kaikuahine.

A hala aku la o Aiwohikupua ma, kuka iho la na kaikuahine i ko lakou manao, a hooholo iho la lakou, e ukali mahope o ke kaikuane, me ka manao e maliu mai.

Iho aku la lakou a hiki i kai o Keaau, e hoomakaukau ana na waa; noho iho la na kaikuahine ma ke awa, e kali ana no ke kaheaia mai, a pau lakou i ke kau maluna o na waa, aole nae kaheaia mai, ia lakou i hoomaka ai e holo, kani aku la ke oli a Mailekaluhea, penei:

"Kuu kaikunane kapu,
Laniihikapu o ka manawa, e huli mai,
E nana mai i ou mau pokii,
I na hoa ukali o ke ala,
O ke ala nui, ala iki,
O ka ua haawe kua,
Me he keiki la;
O ka na hookamumu hala,
Hookamumu hala o Hanalei—e.
Pehea makou—e,
I hea no la hoi kau haalele,
Haalele oe i ka hale,
Hele oe i kau huakai.
Ike aku—e,
Ike aku i ka maka,
I ka maka o na makua,
Aloha wale—e."

Iloko o keia oli ana a Mailekaluhea, aole nae i maliu iki mai ko lakou kaikunane, a hala aku la lakou la ma na waa, noho iho la na kaikuahine, kuka iho la i manao no lakou, hookahi mea nana i hoopuka ka lakou olelo, o Kahalaomapuana, ko lakou muli loa.

Eia kana olelo, "He nani ia ua maliu ole mai la ko kakou kaikunane alii, i ka Mailehaiwale a me Mailekaluhea, i ka laua uwalo aku, e aho e hele no kakou mauka a kahi e pae ae ai lakou, alaila, na Mailelaulii e kaukau aku i ko kakou kaikuahine, malia o aloha mai ia kakou." A ua holo like ae la ia manao ia lakou.

A haalele lakou ia Keaau, hiki mua na kaikuahine i Punahoa, ma kahi i kapaia o Kanoakapa, noho iho lakou malaila; hiki hope o Aiwohikupua ma.

Ia Aiwohikupua ma i aneane ai e pae mai ma kahi a na kaikuahine e noho aku ana, ike mai la o Aiwohikupua e noho aku ana kona mau kaikuahine, kahea koke ae la o Aiwohikupua i na hoewaa a me na hookele, "E haalele kakou i keia awa; no ka mea, eia no ua poe uhai loloa nei, e pono kakou ke imi aku i awa e ae e pae aku ai."

Ia lakou i haalele ai i kahi a na kaikuahine e noho ana, hea aku la o
Mailelaulii mahope, ma ke mele, penei:

"Kuu kaikunane kapu,
Laniihikapu o kuu manawa—e!
Heaha ka hala nui?
I paweo ai na maka o kuu haku,
I kapu ai ka leo i ka uwalo,
Ka uwalo hoi a kou mau pokii,
Kou mau pokii kaikuahine hoi,
E maliu mai.
E maliu mai i na hoa ukali,
Na hoa pii pali o Haena,
Kokolo pali o ke ala haka,
Alahaka ulili o Nualolo,
Pali kui—e! kui o Makana,
E iala—e, hoi mai—e.
Homai ka ihu i ou pokii,
A hele aku i kau huakai,
I ka huakai hoi a ke aloha ole—e.
Aloha oe, ike aku,
Ike aku i ka aina,
I ka maka o na makua—e."

A lohe o Aiwohikupua ma i ka leo o keia kaikuahine, lana malie iho la na waa, alaila, i aku la o Kahalaomapuana, "Pono io kakou, akahi no hea ana i lana malie ai na waa, hoolohe aku kakou o ka leo o ke kahea mai, a kau kakou maluna o na waa, alaila, palekana."

A liuliu ka lakou la hoolana ana i na waa, o ka huli aku la no ia o
Aiwohikupua ma e holo, aole wahi mea a maliu iki mai.

A hala aku la lakou la, kuka hou iho la na kaikuahine i olelo hou na lakou. O Kahalaomapuana no ko lakou mea manao.

I mai la oia i kona mau kaikuaana, "Elua maua i koe, owau a me
Mailepakaha."

Olelo mai hoi o Mailepakaha, "Aole no e maliu mai ia'u; no ka mea, ke maliu ole ae la ka hoi i ko kaua mau kaikuaana, oki loa aku paha wau, i ko'u manao, e aho nau e hoalohaloha'ku na kahi mea uuku o kakou, malia o maliu mai ia oe."

Aole nae he ae o kahi muli loa, alaila, hoailona iho la lakou, ma ka huhuki ana i na pua mauu, o ka mea loihi o ka mauu, oia ka mea nana e hoalohaloha ko lakou kaikunane; aka, i ka hoailona ana, ku ia Kahalaomapuana ka hoailona.

A pau ka lakou hana ana no keia mau mea, haalele lakou ia Punahoa, hele ukali hou mai Ia lakou ma kahi e loaa ai ko lakou kaikunane, ia hele ana, hiki lakou i Honolii, ua hiki mua o Aiwohikupua ma i Honolii, noho mai la lakou nei ma kahi kaawale, a pela no hoi o Aiwohikupua ma ma kahi kaawale.

Ia lakou ma Honolii ia po, kuka iho la lakou e moe kekahi poe, a e ala hookahi, a holo ia mea ia lakou. Hoomaka ko lakou wati e like me ko lakou hanau ana, a i ko lakou kaikaina ka wati wanaao o ke ku ana. O ke kumu o ia hana ana a lakou pela, i ikeia ka manawa holo o Aiwohikupua ma; no ka mea, ua maa kona mau kaikuahine i ka holo ana mai, mai Kauai mai, ma ka wanaao e holo ai.

Ku aku la na kaikuahine i ka po, a hiki i ko Mailepakaha wati e ku ana, hoomakaukau o Aiwohikupua ma i na waa no ka holo ana, hoala aku la ia i kekahi poe o lakou, a ala like mai lakou a pau.

Ia lakou e okuu nui ana, o ka Kahalaomapuana wati ia, a kau lakou ma na waa, hookokoke aku la kona mau kaikuahine ma ke awa, a o Kahalaomapuana ka mea i hele loa aku a paa mahope o na waa, a kahea aku ma ke mele, penei:

"Ko makou kaikunane haku,
Kaikunane kapu,
Laniihikapu o kuu piko—e!
Auhea oe, o o—e,
O oe, o makou, i o ianei hoi,
Nau ka huakai,
Ukali aku makou,
I na pali i ka hulaana kakou,
Au aku o ka Waihalau,
Waihalau i Wailua—e;
He aloha ole—e.
He aloha ole paha kou ia makou,
Na hoa ukali o ka moana,
O ka ale nui, ale iki,
O ka ale loa, ale poko,
O ka ale kua loloa o ka moana,
Hoa ukali o kela uka,
O kela nahele liuliu,
O ka po iu anoano,
E huli mai.
E huli mai, a e maliu mai,
E hoolono mai ka i uwalo a'u,
A'u hoi a kou pokii muli loa.
Ihea la hoi kau haalele
Haalele iho ia makou
I kahi haiki,
Nau i waele ke alanui mamua,
Mahope aku makou ou,
Ike'a ai he mau pokii,
Ilaila la haalele aku ka huhu,
Ka inaina, ka opu aloha ole,
Homai ka ihu i ou mau pokii,
Aloha wale—e."

Ia manawa a kona kaikuahine muli loa e hapai ana i keia leo kaukau imua o Aiohikupua, alaila, ua hoomaeeleia ka naau o ko lakou kaikunane i ke aloha kaumaha no kona kaikuahine.

A no ka nui loa o ke aloha o Aiwohikupua i ko lakou pokii, lalau mai la a hoonoho iho la iluna o kona uha, a uwe iho la.

Ia Kahalaomapuana e kau ana i ka uha o kona kaikunane, kena ae la o Aiwohikupua i na hoewaa, i hoe ikaika; ia manawa, ua hala hope loa kekahi mau kaikuahine, a hala mua lakou la.

Ia lakou e holo ana, alaila, ua pono ole ka manao o Kahalaomapuana i kona mau kaikuaana.

Ia Kahalaomapuana e uwe ana no kona mau kaikuaana, ia manawa kona noi ana'ku ia Aiwohikupua, e hoihoi ia ia me kona mau kaikuaana; aka, aole no he maliu mai o Aiwohikupua.

"E Aiwohikupua," wahi a kona kaikuahine, "aole wau e ae e lawe oe ia'u owau wale, ke ole oe e lawe pu me ko'u mau kaikuaana; no ka mea, ua kahea mua ae no oe ia'u i ko kakou wa i Paliuli; aka, aole wau i ae mai, no kou lawe ia'u owau wale."

A no ka paakiki loa o Aiwohikupua aole e hookuu i kona kaikuahine, ia manawa, lele aku la o Kahalaomapuana mai luna aku o ka waa a haule iloko o ke kai. Ia manawa, hoopuka aku la kona kaikuahine i olelo hope, ma ke mele, penei:

"Ke hoi la oe a ike aku,
Ike aku i ka maka,
I ka maka o na makua,
Aloha aku i ka aina,
I ka nui a me na makamaka,
Ke hoi nei wau me o'u pokii,
Me o'u kaikuaana hoi—e."