MOKUNA XII
A no ka lilo loa o ko Laieikawai manawa i ka olioli no ka mea kani lealea a ke kaikamahine; alaila, kena ae la o Laieikawai i ke kaikamahine e hookani hou.
I aku la ke kaikamahine, "Aole e kani ke hookani hou; no ka mea ua malamalama loa, he mea mau ia, ma ka po wale no e kani ai nei mea kani, aole e pono ma ke ao."
A no keia olelo a ke kaikamahine, kahaha loa iho la o Laieikawai me ka manao he wahahee na ke kaikamahine, alaila, lalau aku la o Laieikawai i ka pu la-i ma ka lima o ke kaikamahine, a hookani iho la, a no ko Laieikawai maa ole i ka hookani ka pu la-i, nolaila, ua loaa ole ke kani ma ia hookani ana, alaila, he mea maopopo loa i ke Alii wahine, he mea kani ole no ka pu la-i ke hookani ma ke ao.
Olelo aku la o Laieikawai ia Kahalaomapuana, "Ke makemake nei wau e hoaikane kaua, a ma ko'u hale nei oe e noho ai, a e lilo oe i mea punahele na'u, a o kau hana ka hoolealea mai ia'u."
Olelo aku la o Kahalaomapuana, "E ke Alii e, ua pono kau olelo; aka, he mea kaumaha no'u ke noho wau me oe, a e loaa ana paha ia'u ka pomaikai, a o ko'u mau kaikuaana, e lilo paha auanei lakou i mea pilikia."
"Ehia oukou ka nui," wahi a Laieikawai, "a pehea ko oukou hiki ana maanei?"
Olelo aku la o Kahalaomapuana, "Eono makou ko makou nui a na makua hookahi o ko makou ono, he keiki kane, a elima makou na kaikuahine, o ke keiki kane no ko makou mua, a owau ko makou muli loa. A ma ka huakai a ko makou kaikunane, oia ko makou mea i hiki ai maanei, a no ka loaa ole ana ia makou o kona makemake, nolaila, ua haalele kela ia makou, a ua hoi aku la ko makou kaikunane me kona kekoolua, a ke noho nei makou me ka makamaka ole."
Ninau mai la o Laieikawai, "Nohea mai oukou?"
"No Kauai mai," wahi a Kahalaomapuana.
"A owai ka inoa o ko oukou kaikunane?"
Hai aku la kela, "O Aiwohikupua."
Ninau hou o Laieikawai, "Owai ko oukou mau inoa pakahi?"
Alaila hai aku la kela ia lakou a pau.
Alaila, hoomaopopo iho la o Laieikawai, o lakou no ka poe i hiki i kela po mua.
I aku la o Laieikawai, "O kou mau kaikuaana a me ke kaikunane o oukou kai maopopo, ina nae o oukou kai hiki mai i kela po aku nei la; aka, o oe ka'u mea i lohe ole."
"O makou no," wahi a Kahalaomapuana.
I aku la o Laieikawai, "Ina o oukou kai hiki mai i kela po, alaila, nawai i alakai ia oukou ma keia wahi? No ka mea, he wahi ike oleia keia, akahi wale no poe i hele mai i keia wahi."
I aku keia, "He kamaaina no ko makou mea nana i alakai mai, oia hoi kela wahi kanaka nana i olelo mai ia oe no Kauakahialii." Alaila, ua maopopo he kamaaina ko lakou.
A pau ka laua kamailio ana no keia mau mea, kauoha ae la oia i kona kupunawahine, e hoomakaukau i hale no na kaikuahine o Aiwohikupua.
Alaila, ma ka mana o Waka, kona kupunawahine, ua hikiwawe loa, ua paa ka hale.
A makaukau ka hale, kena aku la o Laieikawai ia, Kahalaomapuana, "E hoi oe, a kela po aku, pii mai oe me ou mau kaikuaana mai, i ike aku wau ia lakou, alaila, e lealea mai oe ia kakou, i kau mea kani lealea."
A hala aku la o Kahalaomapuana, a hui me kona mau kaikuaana, ninau mai la nae kona mau kaikuaana i kana hana, a me ke ano o ko laua halawai ana me ke Alii.
Hai aku la kela, "Ia'u i hiki aku ai a ma ka puka o ka hale o ke Alii, wehe aku la kahi kuapuu nana i kii mai nei ia'u, a i kuu ike ana aku nei i ke Alii e kau mai ana iluna o ka eheu o na manu, no ia ike ana o'u, ua eehia wau me ka maka'u a haule aku la wau ilalo ma ka lepo. A no keia mea, kiiia mai la wau a komo aku la e kamailio pu me ke Alii, a hana aku wau i kona lealea, e like me ko ke Alii makemake, a ua ninau mai nei kela ia kakou, ua hai pau aku au. Nolaila, e loaa ana ia kakou ka pomaikai, ua kauoha mai nei kela, a i keia po pii aku kakou."
A lohe kona mau kaikuaana i keia mau olelo, he mea e ka olioli o lakou.
A hiki i ka manawa a ke Alii i kauoha mai ai ia lakou, haalele lakou i na puha laau, kahi a lakou i noho pio ai.
Hele aku la lakou a ku ma ka puka o ka Hale Alii, wehe ae la ke kahu o Laieikawai i ka puka, a ike aku la lakou e like me ka olelo a ko lakou kaikaina.
Ia lakou nae i ike aku ai ia Laieikawai, alaila, ua puiwa koke lakou, a holo aku la me ka haalulu eehia, a pau loa lakou i ka haule i ka honua, koe nae o Kahalaomapuana.
A ma ke kauoha a ke Alii, ua kii ia aku kele poe malihini a laweia mai la imua o ke Alii, a he mea oluolu ia i ko ke Alii manao.
Ia lakou e halawai ana me ke Alii wahine, hoopuka mai la oia imua o na malihini he olelo hoopomaikai, a penei no ia:
"Ua lohe wau i ko oukou kaikaina, he poe oukou no ka hanauna hookahi, a he poe koko like oukou; a nolaila, ke lawe nei au ia oukou ma ke ano o ke koko hookahi, e kiai kakou ia kakou iho, ma ka olelo a kekahi, malaila like kakou, iloko o kela pilikia keia pilikia, o kakou no kekahi ilaila. A no ia mea, ua kauoha wau e hoomakaukau ko kakou kupunawahine i hale no oukou e noho ai me ka maluhia, e like me a'u nei, aole e aeia kekahi e lawe i kane nana, me ka ae like ole o kakou; pela e pono ai kakou ma keia hope aku."
A no keia olelo, hooholo ae la na kaikamahine malihini, na ko lakou kaikaina e hoopuka ka lakou olelo pane aku i ke Alii.
"E ke Alii e! Pomaikai makou no kou hookipa ana ia makou, a pomaikai hoi makou, no kou lawe ana ae ia makou I mau hoahanau nou, e like me kau i olelo mai nei ia makou, a pela no makou e hoolohe ai. Hookahi nae mea a makou e hai aku ia oe, he poe kaikamahine makou i hoolaa ia e ko makou mau makua, aole he oluolu e lawe makou i kane mare, a o ka makemake o ko makou mau makua, e noho puupaa na makou a hiki i ko makou mau la hope, a nolaila, ke noi mua aku nei kau mau kauwa, mai ae oe ia makou e hoohaumia me kekahi mau kanaka, e like me ka makemake o ke Alii; nolaila, e hookuu ia makou e noho puupaa e like me ka olelo paa a ko makou mau makua."
He mea maikai nae i ko ke Alii manao ka olelo a na malihini.
A pau ka lakou olelo ana me ke Alii no keia mau mea, hoihoiia aku la lakou a ma ka hale i hoomakaukauia no lakou.
I ua mau kaikamahine nei e noho ana ma ko lakou hale, he mea mau ia lakou ke kuka mau ma na mea e pili ana ia lakou, a me ke Alii, no ko lakou noho ana, a me na hana a ke Alii e olelo mai ai. A hooholo ae la lakou e hoolilo i ko lakou kaikaina i hoa kuka no ke Alii ma na hana e pili ana i ko lakou noho ana.
I kekahi awakea, i ko ke Alii manawa ala mai ka hiamoe mai, hele aku la o Kahalaomapuana e hoolealea i ke Alii ma ka hookanikani ana i ka pu la-i, a pau ko ke Alii makemake.
Ia manawa, hai aku la oia i kana olelo imua o Laieikawai, no ka lakou mea i kuka ai me kona mau kaikuaana; i aku la, "E ke Alii, ua kuka makou i mea nou e maluhia ai, nolaila, ua hooholo makou i ko makou manao, e hoolilo makou ia makou elima i mau koa kiai no kou Halealii, a ma o makou la e ae ia ai, a ma o makou la e hooleia ai. Ina i hele mai kekahi mea makemake e ike ia oe, ina he kane, a he wahine paha, a ina he alii, aole lakou e ike ia oe ke ole makou e ae aku; nolaila, ke noi aku nei au e ae mai ke Alii e like me ka makou hooholo ana."
I mai la o Laieikawai, "Ke ae aku nei wau e like me ka oukou mau olelo hooholo, a o oukou no ka mana ma Paliuli nei a puni."
Eia nae ka manao nui o kela poe kaikamahine e lilo i kiai no ke Alii, no ko lakou manao e puka hou ana o Aiwohikupua i Paliuli, alaila, he mana ko lakou e kipaku i ko lakou enemi.
Noho iho la lakou ma Paliuli, iloko nae o ko lakou noho ana, aole lakou i ike i ko lakou luhi ma ia noho ana; aole hoi lakou i ike iki i ka mea nana e hana mai ka lakou ai. Eia wale no ko lakou manawa ike i ka lakou mau mea ai, i ka manawa makaukau o lakou e paina, ia manawa e lawe mai ai na manu i na mea ai a lakou, a na na manu no e hoihoi aku i na ukana ke pau ka lakou paina ana, a no keia mea, ua lilo o Paliuli i aina aloha loa na lakou, a malaila lakou i noho ai a hiki i ka haunaele ana ia Halaaniani.
(Maanei e ka mea heluhelu e waiho i ke kamailio ana no na kaikuahine o
Aiwohikupua, a ma ka Mokuna XIII o keia Kaao e kamailio hou no
Aiwohikupua no kona hoi ana i Kauai.)