gurre kamilaroi.

a b d e g h i j k l m n ŋ

o p r t u v w y

ai ao oi

ippai, murri, kubbi, kumbo.

ippata, mata, kapota, buta.

yarai, gille, taon, wī, boiyoi.

giwīr, īnar, birrī, miē.

kaiŋal, buba, ŋumba.

wurume, ŋummuŋā.

daiādi, bōādi.

b bundar.

d dīnoun.

g giwīr.

i īnar.

j jimba.

k karāŋi.

m mullion.

n nūrai.

ŋ ŋārūmbōn

p pīlar.

t tulu.

w wāru.

y yaraman.

baiame gīr yarai, gille, mirri, taon ellibu gimobi.

baiame yalwuŋa murruba; baiame minnaminnabul
ŋummilda, minnaminnabul wīnuŋulda.

baiäme gīr kānuŋo kubba, kūnial, maian, tulu,
yindal, beran, boiyoi gimobi.

baiame gīr yārāman, būrumo, bundar, mūte, dūli,
dīnoun, buralga, biloela, millimumul, gulamboli, kobado,
mullion, guiya, nūrai, ŋundoba, burulu, muŋin, kānuŋo
di gombi.

baiame gīr giwīr gimobi; mal giwīr adam. baiame
goë: “kamil murruba giwīr ŋāndil ŋuddelago; ŋaia
giwīrgo īnar gimbille.” īla baiame īnar gimobi; mal
īnar īv: īv gulīr adamu.

adam buba murriŋu, buba wundaŋu, buba kānuŋo:
īv ŋumba murriŋu, ŋumba wundaŋu, ŋumba kānuŋo.

adam iv ellibu warawara yanani. kanuŋo giwīr
kānuŋo īnar warawara yanani, kānuŋo kagil ginyi.
baiame yili ginyi, goe, “kānuŋo giwīr, kānuŋo īnar
warawara yanani, kānuŋo kagil ginyi, ŋaia ŋārma bālu
bumāle.” immanuel, wurume baiameŋu, goe “kamil.
kamil ŋinda ŋārma bumala, ŋinda ŋunna bumala, ŋaia
balugi, giwīr īnar moron gigigo.”

immanuel ŋeanekūnda baiame: ŋerma baiame giwīr
ginyi. murruba immanuel; kamil ŋaragedūl murruba
yealokwai ŋerma.

īlambo immanuel taongo tai‐yanani, giwīr ginyi.
ŋērma gīr burula wībil murruba gimobi, burula mūga murruba
gimobi, burula mūga‐binna murruba gimobi.

giwīr
kair layāru. ŋerŋu bular boādi, māri, māta. layaru wibil
ginyi. bular boādi gurre wāala immanuelgo, goaldendai,
“ŋai daiadi, ŋinnu layaru, wibil.” kamil yanani immanuel.
Yerāla layaru balūni. bularbularo bābine bālūn
taonda. īla immanuel taiyanani. mari māta ellibu
yūgillona. immanuel goe, “ŋinnu daiadi yealo moron
gigi.” burula giwir burula inar yugillona. immanuel
daonmago yanani. yārul daonma kundawi; immanuel
goe “ŋindai ārul diomulla” ŋarma gīr yarul diome.
immanuel kākūldone “layaru taiyanuŋa.” ī layaru
moron ginyi, taiyanani. bular boadi burul guiyē.

ŋaragedūli miēdūl wībil ginyi; ŋumba boiyoi wune;
kamil miedul murruba ginyi; murru ginyi wibil, ŋullimun
balūni. buba yanani immanuel ŋummillego; gir
ŋummi; goe, “inda barai taiyanuŋa, murruba gimbildi
ŋai miedul. ŋai miedul burul wibil ŋullimun baluni;
inda taiyanuŋa ŋai kūndigo.” immanuel goe,
“ŋulle yanoai kundigo.” ila yanani bular
kundigo. ŋumba duri, yugillona, goe “ŋii! ŋii! ŋai
miedul baluni.” burula īnar yugillona goe “ŋii!
miedul baluni.” immanuel goe “kurria yūŋa. kamil
miedul baluni; yeal babillona.” burulabu gindami;
ŋārma gīr balundai wīnuŋi. immanuel murra kawāni
miedul, goe, “miēdūl waria.” īla miedul moron ginyi,
warine, gurre goe. ŋumba, buba ellibu, burul guiye.

ŋarageduli bular giwir mūga ŋuddelona turrubulda
immanuel aro yanani; bular muga wīnuŋi. kākūldone,
“immanuel, dūrunmi, wurume, dāvidu ŋummilla!
ŋurrāga ŋeane.” burula giwir goe “kurria! kurria
ŋindai kakūllego.” giwir muga yealo kakuldone
“durunmi, wurume davidu, ŋummilla! ŋurraga ŋeane.”

immanuel gīr bular muga murruba gimobi.

ila immanuel warine, goe “minna ŋindai goalle? minna
ŋaia murramulle?” ŋarma goe, “durunmi, wuna
ŋeane ŋummildai.” ila immanuel ŋarma mil tāmūlda:
baianbu ŋarma murru ŋummillego.

burula kagil giwir immanuel kunmulta. ŋarma
kaogo bindēa yulalle. ŋarma gir tulu wīmi, ŋaragedul
tulu ŋanbīr wimi: ŋarma gir immanuel wimi; murra
biru‐dūni, dinna biru‐dūni; tului wirri. ŋarma tulu
tiome, immanuel tului pindelundai. yerāla immanuel
baluni. yerala giwir pilari turrur duni; gue dulirri.

bullului ŋarma gir immanuel taonda wimi, kundawi.
immanuel ŋūru bābine balūn taonda; yealo malo babine
balun taonda; yealo ŋaragedul ŋuru babine balun
taonda: ŋaragedul ŋuruko moron ginyi, warine.

immanuel baluni.

yerala gūnagullago
yanani. yeladu immanuel gunagullada ŋuddela: ŋerma
kanuŋo ŋummilda, kanuŋo wīnuŋulda.

murruba immanuel; kamil ŋaragedul murruba
yealokwai ŋerma. yerala immanuel yealo taongo
taiyanille; ŋeane kanuŋo ŋummille. immanuel kaia
goalle; ila kanuŋo balun, giwir, inar, kaiŋal, kanuŋo
moron gigi. immanuel goalle “minna inda gimobi?
minna inda gimboi? inda murruba gimobi? inda
ŋununda taiyanuŋa gunagullago. inda kagil gimobi?
inda biru yanuŋa, urribū yanuŋa.”

giru ŋinda kagil ginyi; inda warawara yanani;
giru baiame yili ginyi. baiame yalwuŋa murruba;
ŋeane kanuŋo warawara yanani. wīnungulla: kamil
ŋaia yal goalda; giru ŋaia goalda. immanuel ŋirribatai
yarine, gūnagulladi taongo. kanuŋo giwir kagil ginyi:
immanuel ŋandil murruba; immanuel baluni, giwir
moron gigigo.

Yeladu baiame goalda; “ŋindai, kanuŋo giwir,
kurria kagil gigle, berūdi warraia; ŋeane murru
ŋurrile. kamil ŋaia yili gigla. murruba immanuel
baluni.” yeladu immanuel goalda: “taiyanuŋa ŋununda
kanuŋo ŋindai iŋgil, īla ŋaia ŋindai tubbiamulle.”

inda taiyanuŋa immanuelgo.

giwir ŋuddelona
littraga: bain dinna tuŋgōr, ŋurribu bain ge bain;
kamil yanelina. paul, barnaba ellibu, aro yanani. paul
goaldone; baindūl ŋerma wīnūŋailone. paul kaia
ŋummildone, kakuldone, “waria ŋurriba dinnaga.”
tuŋōrdūl parine, yanani ellibu.

burulabu giwir ŋummi, goe “ŋipai!” kākūldone
“baiame bular yarine yealokwai giwir.” paul, barnaba
ellibu, bunnaŋunne, kakuldone, “kurria! kamil ŋeane
baiame; ŋeane giwir yealokwai ŋindai. ŋeane guiye
murru ŋurriŋillone. ŋeane murru goalda burulabu;
kurria ŋindai yealo kagil gigile: berudi warraia,
ŋummilla baiame moron. baiame gīr gūnagulla, taon,
burul kolle, kanuŋo minnaminnabul gimobi. baiame
yalwuŋa baiame.”

Kamilaroi is the language spoken by the aborigines along the Namoi River, on part of the Bundarra and Balun, and 200 miles of the Barwan (or Darling); also on Liverpool Plains, and about the head of the Hunter.

The writer believes that any one who carefully reads through this Key, especially the first 2 pages, will be able to pronounce the foregoing Kamilaroi sentences, and teach the aborigines to read them. Many of the aborigines, especially the young men, are very quick at learning to read.

It is very important that the rule of naming the letters according to their pronunciation in words should be attended to, as it will remove great difficulties from the way of beginners. How could an ignorant person guess that the letter called “double you” had the sound w in wit? or that “aitch” was merely a hard breathing?

The Christian into whose hands this little book may come, and who has any aborigines speaking kamilaroi near, is earnestly requested to consider, whether it is not worth a patient and prayerful effort to teach them to read those precious saving truths which are dimly and scantily, but in some measure really, expressed in these brief sentences.