CAPUT I.
4IN principio mundum, nobis hodiernum reliquisque creaturis habitatum, VI. dierum spatio ex nihilo condidit omnipotens Creator.
5Anno Mundi MDCLVI. Crescentem continuo usu humani generis malitiam vindicaturus Creator diluvium Orbi immisit, quod totum obruens mundum omnem delevit viventium ordinem, solis, quæ arcam intraverant, exceptis & servatis, quorum deinceps propago novis animalium colonis novum orbem replevit.
6 A. M. MMM. Circa hæc tempora cultam & habitatam primùm Brittaniam arbitrantur nonnulli, cum illam salutarent Græci Phœnicesque mercatores. nec desunt, qui à Rege quodam Brytone non diu postea conditum credunt Londinium.
7A. M. MMMCCXXVIII. Prima urbis Romæ, quæ gentium exinde communis terror, fundamenta posuerunt fratres Romulus & Remus.
8A. M. MMMDC. Egressi è Brittania per Galliam Senones Italiam invasere, Romam oppugnaturi.
9A. M. MMMDCL. Has terras intrarunt Belgæ, Celtæque desertam à Senonibus regionem occuparunt. non diu postea cum exercitu in hoc regnum transiit Rex Æduorum Divitiacus, magnamque ejus partem subegit. circa hæc tempora in Hyberniam commigrarunt, ejecti à Belgis Brittones, ibique sedes posuerunt, ex illo tempore Scotti appellati.
10A. M. MMMDCCCCXLIII. Gestum est Cassibelini cum civitatibus maritimis bellum.
11A. M. MMMDCCCCXLVI. Cæsar Germanos & Gallos capit, & Brittones quoque, quibus ante eum ne nomen quidem Romanorum cognitum fuerat, victor, obsidibus acceptis, stipendarios facit.
12A. M. MMMDCCCCXLVII. Denuo in has terras profectus bellum gessit cum Rege Cassiorum Cassibelino, invitatus, ut ipse quidem prætendit, à Trinobantibus. sed, quod majore veri specie tradit Suetonius, potius avaritiem ipsius sollicitantibus prætiosis Brittaniæ margaritis.
13A. M. MMMMXLIV. Ipse in Brittaniam profectus Imperator Claudius, semestri spatio, absque ulla vi aut sanguinis effusione, magnam insulæ partem in suam redegit potestatem, quam exinde Cæsariensem jussit vocari.
14A. M. MMMMXLV. Missus ab Imperatore Claudio cum II. Legione in has terras Vespasianus, adhuc in privata vita, Belgas Damnoniosque oppugnavit, tandemque, commissis prœliis XXXII. urbibus XX. expugnatis, sub obsequium Romani Imperii redegit, una cum insula Vecta.
15A. M. MMMMXLVII. Thermas & Glebon occupaverunt Romani.
16A. M. MMMML. Post novennale bellum Regem Silurum Charaticum vicit Dux Romanorum Ostorius, magna Brittaniæ pars in formam provinciæ redacta, & Camalodunensis coloniæ posita fundamenta.
17A. M. MMMMLII. Cogibundo urbes quædam apud Belgas à Romanis concessæ, ut inde sibi conderet Regnum. circa hæc tempora, relictâ Brittaniâ, Cangi & Brigantes in Hyberniam commigrarunt sedesque ibi posuerunt.
18A. M. MMMMLXI. Nero Imperator, in re militari nichil omnino ausus, Brittaniam pene amisit. nam duo sub illo nobilissima oppida illic capta atque eversa sunt. nam insurrexit contra Romanos Bondvica, illatam sibi à Romanis injuriam vindicatura, colonias illas Romanorum, Londinium, Camalodunum & municipium Verulamium igne delevit, occisis ultra octoginta millibus civium Romanorum. superata illa, tandem à Suetonio, qui acerrime illatum Romanis damnum vindicavit, occiso subditorum ejus æquali numero.
19A. M. MMMMLXXIII. Brigantes vicit Cerealis.
20A. M. MMMMLXXVI. Ordovices plectit Frontinus.
21A. M. MMMMLXXX. Magnum cum Rege Caledoniorum Galgaco prœlium committit Agricola, eoque devicto, totam insulam cum classe lustrari jubet, maritimamque ipsius oram totus obiens, Orcades submittit Imperio Romano.
22A. M. MMMMCXX. Ipse in Brittaniam transit Hadrianus Imperator, immensoque muro unam insulæ partem ab altera sejungit.
23A. M. MMMMCXL. Missus ab Antonino Pio Urbicus victoriis inclarescit.
24A. M. MMMMCL. Nonnullos quoque à Brittanis victorias reportat Aurelius Antoninus.
25A. M. MMMMCLX. Luce Christianismi, regnante Lucio Rege, collustratur Brittania, Rege Cruci Christi se primùm submittente.
26A. M. MMMMCLXX. Provincia Vespasiana ejiciuntur Romani. hoc circiter tempore ex insulis in Brittaniam cum Pictis suis advenisse creditur Reuda Rex.
27A. M. MMMMCCVII. Destructum, à Romanis conditum, murum restituit transiens in Brittaniam Severus Imperator, & non diu post Eboraci, manu Dei, moritur.
28A. M. MMMMCCXI. Venalem à Mæatis pacem obtinuit Bassianus.
29A. M. MMMMCCXX. Per hæc tempora intra mœnia se continent Romani milites, altâque pace tota perfruitur insula.
30A. M. MMMMCCXC. Carausius, sumpta purpurâ, Brittanias occupavit, post X. annos per Asclopiodorum Brittania recepta.
31A. M. MMMMCCCIIII. Persecutio crudelis & crebra flagrabat, ut intra unum mensem XVII. millia Martyrum pro Christo passa inveniantur, quæ & Oceani limbum transgressa Albanum, Aaron, & Julium Brittones cum aliis pluribus viris & fœminis felici cruore damnavit.
32A. M. MMMMCCCLVI. Constantius, XVI. imperii anno, summæ mansuetudinis & civilitatis vir, victô Alectô, in Brittania diem obiit Eboraci.
33A. M. MMMMCCCVII. Constantius, qui Magnus postea dicitur, Constantii ex Brittanica Helena filius, in Brittaniis creatus Imperator, cui se sponte tributariam offert Hyberniam.
34A. M. MMMMCCCXX. Ductu Regis Fergusii in Brittaniam transeunt Scotti, ibique sedem figunt.
35A. M. MMMMCCCLXXXV. Theodosius Maximum tyrannum III. ab Aquileia lapide interfecit. qui, quoniam Brittaniam omni pene armata juventute copiisque spoliaverat militaribus, quæ, tyrannidis ejus vestigia secutæ in Gallias, nunquam ultra domum rediere, videntes, transmarinæ gentes sævissimæ, Scottorum à circio, Pictorum ab aquilone, destitutam milite ac defensore insulam, adveniunt, & vastatam direptamque eam multos per annos opprimunt.
36A. M. MMMMCCCXCVI. Brittones Scottorum, Pictorumque infestationem non ferentes, Romam mittunt, &, sui subjectione promissa, contra hostem auxilia flagitant, quibus statim missa legio magnam Barbarorum multitudinem sternit, cæteros Brittaniæ finibus pellit, ac, domum reversura, præcepit sociis, ad arcendos hostes, murum trans insulam inter duo æstuaria statuere. qui, absque artifice magistro magis cespite quam lapide factus, nil operantibus profuit. nam mox, ut discessere Romani, advectus navibus prior hostis, quasi maturam segetem, obvia quæque sibi cædit, calcat, devorat.
37A. M. MMMMCCCC. Iterum petiti auxilia Romani advolant cæsum hostem trans maria fugant conjunctis sibi Brittonibus, murum non terra, ut ante pulvereum, sed saxo solidum, inter civitatis, quæ ibidem ob metum hostium fuerunt factæ, à mari usque ad mare collocant. sed & in littore meridiano maris, quia & inde hostis Saxonicus timebatur, turres per intervalla ad prospectum maris statuunt. id Stilichontis erat opus, ut ex his Claudiani versibus constat:
———Caledonio velata Brittania monstro,
Ferro Picta genas, cujus vestigia verrit
Cærulus, Oceanique æstum mentitur, amictus:
Me quoque vicinis pereuntem gentibus, inquit,
Munivit Stilicho, totam cum Scottus Hybernam
Movit, & infesto spumavit remige Thetys.
Illius effectum curis, nec bella timerem
Scotica ne Pictum tremerem, ne littore toto
Prospicerem dubiis venturum Saxona ventis.
38A. M. MMMMCCCCXI. Occupata à Gothis est Roma, sedes quartæ & maxumæ Monarchiarum, de quibus Daniel fuerat vaticinatus, anno milesimo centesimo sexagesimo quarto suæ conditionis. ex quo autem tempore Romani in Brittania regnare cessarunt, post annos ferme CCCCLXV. ex quo Julius Cæsar eandem insulam adiit.
39A. M. MMMMCCCCXLVI. Recedente à Brittaniis legione Romana, cognita Scotti & Picti reditus denegatione, redeunt ipsi, & totam ab aquilone insulam pro indigenis muro tenus capescunt nec mora, cæsis, captis, fugatisque custodibus muri & ipso interrupto, etiam intra illum crudelis prædo grassatur. mittitur epistola lachrymis ærumnisque referta ad Romanæ potestatis virum Fl. Ætium, ter consulem, vicesimo tertio Theodosii Principis anno petens auxilium, nec impetrat.