BA
Baba. = Laoay, tilágac.
Babada, hueso de la cadera. = Payod.
Babador. = Panápton ng̃a ibítay sa liog sa mang̃a báta con mang̃áon sila, arón salólan sa mahólog. [[19]]
Babaza que arrojan los animales espesa y pegajosa. = Laoay, tilágac.
Babazorro. = Bodong, boquídnon, sa oaláy caálam ug maáyong pagatóbang.
Babear. = Pagláoay, pagtilágac. [[20]]
Babeo. = Idem.
Babieca. = Boang boang, hong̃og.
Babor. = Luyo, dapit sa oála sa mg̃a sacayán, con magtalícod sa olín ug maga atóbang sa dólong.
Babosa. = Mananáp sa España, diótay caáyo, ng̃a magaláoay sa canúnay.
Baboso. = Ang táuo ng̃a magaláoay caáyo.
Bacalao. = Talaóng̃an, toad toad. * Ang táuo ng̃a maníoang caáyo.
Bacanales. = Mang̃a piesta ug mg̃a dúla ng̃a malágsot ug mang̃íl-ad sa cánhing tiempo, sa pagtáhod sa mg̃a diotáhan sa ílang dios dios ng̃a guing̃ánlan ug Baco.
Bacante. = Ang babáye ng̃a nagasacót sa máong mg̃a dóla.
Bacía. = Panhonáoan, honáoan.
Bacin. = Pamos-ónan, vasong dagcó sa yota con sa tombága ng̃a calibáng̃an.
Báculo. = Cahoy, sogcod, songcod.
Bache. = Bohó ng̃a nahímo sa mg̃a cadalánan tong̃ód sa pagágui ug masóbsob sa mg̃a coche ug mang̃a mananáp.
Bachiller. = Ang táuo ng̃a tigpólong caáyo sa oaláy hingtóngdan.
Badajada. = Ang pagtóctoc sa dila sa ling̃ánay sa máong ling̃ánay.
Badajo. = Dila sa mg̃a ling̃ánay, ang póthao ng̃a nabítay sa talioála sa mg̃a ling̃ánay.
Badana. = Panit sa carnero ng̃a quinórti.
Bagaje. = Mananáp ng̃a pang̃abalsáhan.
Bagazo. = Opa, apóya.
Bahía. = Looc.
Bailador. = Hinabáy, magsalayáo, somalayáo, ang nagsayáo.
Bailar. = Sayáo, sabáy, pagquínampilang, sadsad, parang.
Bailarin. V. [Bailador].
Baile. V. [Bailar].
Baja. = Pagóbos sa bíli sa mg̃a balígya, sahol.
Bajamar. = Honás, honásan. * De la mañana. = Talinága. * De la tarde. = Taginhápon.
Bajamente. = sa dagcong pagpaóbos, sa pagcang̃íl-ad, sa pagcalágsot.
Bajar. = Naog, canáog, consad. * La cabeza. = Yang̃o, docó, tangdo. * Del monte. = Togbong, dolhog. * Alguna cosa, boyar rio abajo. = Ilig.
Bajel. = Bisan ónsang sacayána ng̃a dagcó, fragata, navío, bergantin, &c.
Bajelero. = Tagía con arraez sa bisan onsa ng̃a sacayán ng̃a dagcó.
Bajeza. = Buhat ng̃a daótan, malágsot, magíl-ad, bodhíon, pagcabódhi.
Bajo, lo que tiene poca altura. = Hamóbo. * De arena ó piedra. = Hunásan, tacot, hamábao, pongtod, pasil.
Bala. = Ponglo, bala.
Baladron. = Tabían, maandácon, holábon.
Balancear. = Quilas, lingga lingga, toang toang, quioag quioag.
Balandra. = Sacayán sa usá da ca taládoc.
Balandran. = Bistí ng̃a halagpád ug hatáas.
Balanza. = Timbáng̃an. * Ang tágsa ca pínggan sa mg̃a timbáng̃an.
Balar. = Tilí, honi, halá halá.
Balaustre. = Cahoy ng̃a hamóbo ug linálic, ng̃a idáyan dáyan sa mg̃a balcon, sa mg̃a corredor ug sa mang̃a hagdanán.
Balazo. = Pagcaigo sa bala ng̃a guican sa posil con sa lothang.
Balbuciente. = Ang díli macasángpot ug maáyo, yong̃it, tona tona. [[20]]
Balcon. = Sandígan ng̃a cahoy con pothao ng̃a ibótang sa atobáng̃an sa mg̃a talambóan, arón somándig ang motámbo, sa oaláy catáhap sa pagcahólog, hambóyan.
Balconaje. = Ang pagcadághan sa mg̃a balcon sa mg̃a cabaláyan.
Baldar. = Bacól, piáng, quihod, quíang, opog, quimay, pingcao.
Balde. = Toong, timba, cabog, ihinóbig.
Baldear. = Pagbóbo sa tobig, pagbalónas, paghógas sa mg̃a cubierta con mg̃a salog sa mg̃a sacayán, ug sa lain lugar.
Baldío. = Yota ng̃a oalá pagbohátan ug pagatámnan.
Baldon. = Tampálas, polong ng̃a icaólao, daótan, mang̃íl-ad.
Baldonar. = Pagtampálas sa isigcatáuo, pagpamólong sa daótan.
Baldosa. = Ladriyo ng̃a pino ug lado.
Balija. = Panonódlan ng̃a pánit sa pagtípig sa mang̃a sólat ug sa bisan onsa.
Balijero. = Ang táuo ng̃a nagadála dála sa mg̃a sólat.
Balon. = Baát, bang̃a sa mang̃a mánggad ng̃a ibalilígya sa mang̃a domolóong ug magbalilígya. * Baat, bogcos sa papel.
Balsa. = Gáquit. * Danao, yotang tobígan.
Balsamina. = Palía.
Bálsamo. = Bálsamo, homót.
Balsear. = Pagtabóc sa mg̃a soba sa gáquit.
Balsero. = Ang nagahópot sa gáquit.
Baluarte. = Bantayán, ilíhan, lantáoan.
Ballena. = Ambohótan bong̃ansíso.
Ballenato. = Idem.
Ballesta. = Bosog, boyog.
Ballestear. = Ang paggámit sa bosog ug pagbóhi sa paná guican sa maong bosog.
Bambolear, bambolearse. = Oyog, doog doog, dolay dolay, soyásoy, tandog, sóngloy.
Banasta. = Bocág ng̃a dagcó ug haláoig.
Banasto. = Bocág ng̃a malíng̃in.
Banca. = Sacayán ng̃a guing̃álan ug bangca. * Lingcodánan ng̃a cáhoy maíng̃on sa usá ca lamesa ng̃a diótay.
Banco. = Licodánan ng̃a papán ug hatáas, ng̃a ádan pagalingcódan sa daghánan ng̃a táuo, ang ubán may sandígan sa licód. * De arena. V. [Bajo de arena ó piedra].
Banda. = Bagcos ng̃a ibalábag sa táuo ng̃a nagabísti, guican sa abága ng̃a too sa quílid ng̃a dápit sa oála. * Dápit dínhi, dapit ng̃ádto, dápit dídtot, &c. * Dapig, caobán.
Bandada. = Panón sa mang̃a langgam.
Bandeja. = Sangga, sanggáan sa mg̃a vaso, ug sa bisan onsa.
Bandera. = Panápton ng̃a nagacaláin láin ug color, ng̃a itimáan sa mg̃a Guinhadían ng̃a hingtóngdan sa sacayán, sa cóta, sa bantayán, &c., ng̃a guitaólan ug guibitayán, bandela.
Banderola. = Bandélang diótay.
Bando. = Pagmantalá, pagbaláod.
Bandolero. = Caoatán, tulisán, magsosógat sa mang̃a cadalánan sa mang̃a táuo ng̃a nanagágui sa pagpang̃áoat ug pagpatáy caníla.
Bandullo. = Ang cadaghánan sa mg̃a tináe, tong̃ol.
Bandurria. = Tolónggon maíng̃on íng̃on sa sesta, sa guitara, ng̃a pagcablíton, sa usá ca pluma.
Banqueta. = Lingcodánan ng̃a diótay ng̃a guitaólan sa toló ca tíil.
Banquete. = Combida sa daghánan ug mahál ng̃a mang̃a calán-on ng̃a guinatambóng̃an sa dághan ng̃a mang̃a dinápit. [[21]]
Bañadero. = Tubígan ng̃a pagalonáng̃an sa mang̃a mananáp, lonáng̃an, colonáng̃an.
Bañador. = Ang nagapalígo sa láin.
Bañar. = Ligo, digo.
Bañero. = Ang nagabáton sa mang̃a caligóan.
Bañil. V. [Bañadero].
Bañista. = Ang muádto sa mg̃a caligóan.
Baño. = Caligóan, digóan, pagahogásan sa mang̃a bitíis ug mg̃a tíil. * Ang asúcal ng̃a guidíhog, guihílog sa matám-is.
Baptisterio. = Boñágan.
Baque. = Hagbong.
Baqueta. = Puthao con cahoy ba ng̃a isolód sa posil ug sa mg̃a lóthang, sa pagdásoc sa pólvora ug sa taco. * Castigo ng̃a guidáoat sa mang̃a soldados ng̃a saláan, ng̃a managágui águi sa tiloála sa duhá ca taláy sa ubán ng̃a isigcasoldados níla, ug guihámpac síla sa licód ng̃a hobó.
Baquetazo. = Hagbong.
Baqueteado. = Ang naánad na sa mg̃a calisdánan, ug sa mg̃a bóhat ng̃a mabóg-at.
Baraja. = Baraja, cadaghánan sa mg̃a dáhon ng̃a nagahímo sa baraja.
Barajar. = Pagsacót sacót, pagsácsac sa mg̃a dáhon sa baraja sa oalá pa ipáhat con ipanghátag hátag sa nanagsogál. * Pagdámag.
Barandado. = Ang cadaghánan sa mg̃a cáhoy ng̃a linálic sa mg̃a hambóyan, sa mg̃a corredor, sa mg̃a talambóan, &c.
Barandilla. = Hambóyan. * V. [Balaustre].
Barangay. = Baláng̃ay, sacayán.
Baratar. = Pagcatagílis, pagcatagáilo.
Baratero. = Ang mang̃áyo sa barato sa nanagsogál.
Baratijas. = Mang̃a tolotagídyot sa bisan onsa ng̃a oaláy bali.
Baratillo. = Ang cadaghánan sa mg̃a molománggad ug mg̃a casangcápan ng̃a daan ug sa diótay ng̃a bili ng̃a ibalígya.
Barato. = Bisan onsa ng̃a ibalígya con guipálit sa diótay ug sa óbos ng̃a bili. * Ang masáyon pagadang̃áton. * Ang salapí ng̃a ihátag sa nacadáog sa sogal sa mg̃a táuo ng̃a nanagsólong ug guibóot nía.
Báratro. = Ang espierno, impierno.
Barba, parte de la cara que está debajo de la boca. = Solang. * Pelos que nacen en la cara. = Bong̃ot. Barbada. = Ang talicalá ng̃a póthao ng̃a ibótang sa ilálom, sa obos, sa solang sa mg̃a cabayo, ug isáb-it sa preno con sa bocado sa pagpogóng caníla. * Isda.
Barbado. = Bong̃óton.
Barbaja. = Tanóm sa España.
Barbar. = Pagsógor sa pagtobó sa bong̃ot sa mg̃a laláqui. * Pagsógod sa mg̃a gamót sa mg̃a tanóm.
Bárbara (santa.) = Solódlan, tipigánan sa pólvora sa mg̃a sacayán.
Bárbaramente. = Sa pagcabáng̃is.
Barbaridad. = Cabáng̃is, caísog ng̃a dagcó. * Bohat ng̃a guihanáycan sa oalá huná hunáon.
Barbárie. = Pagcabórong, pagcacólang sa maáyong pagtóon ug pagtódlo.
Bárbaro. = Mabáng̃is, mamomógos.
Barbecho. = Pagbóhat ng̃a nahaóna sa yota sa pagtanóm.
Barbera. = Ang asáoa sa barbero, sa magalálot.
Barbería. = Baláy ng̃a pagaalótan sa mg̃a táuo.
Barbero. = Magalálot, ang may opicio sa pagálot sa mg̃a táuo.
Barbihecho. = Ang táuo ng̃a inalótan ng̃a bág-o.
Barbilampiño. = Ang táuo ng̃a guihinágan sa bóng̃ot, ng̃a talágsa day bóng̃ot. [[21]]
Barbilla. = Ang tomóy sa solang.
Barbinegro. = Ang táuo ng̃a may bóng̃ot ng̃a maítom.
Barbirubio. = Ang táuo ng̃a may bóng̃ot ng̃a mapóla pola, bolágao.
Barbirucio. = Ang táuo ng̃a may bóng̃ot ng̃a sináctan, sinámbag sa mapotí ug maítom.
Barbo. = Isda ng̃a may bóng̃ot.
Barbon. V. [Barbado].
Barboquejo. = Ang sinta ug bisan onsa ng̃a igabáat sa cálo sa ilálom sa sólang.
Barbotar. = Pagsólte, pagpamólong ng̃a díli maásoy caáyo, pagtoná toná.
Barbudo. = Ang táuo ng̃a may daghan bóng̃ot.
Barbulla. = Ang banha sa mg̃a tíng̃og sa daghánan ng̃a mg̃a táuo ng̃a nanagsólti pagdóng̃an.
Barbullar. = Pagpamólong sa madalí caáyo ug sa dágcong banha.
Barbullon. = Ang mamólong sa madalí ug sa binóloc.
Barca. = Sacayán ng̃a diótay ng̃a panagátan, sacayán ng̃a guinagóyod sa mg̃a dágcong sacayán ug hinógtan sa olín.
Barcada. = Ang lólan ng̃a guidála sa mg̃a barca sa tágsa ca paglólan ug pagbálic bálic.
Barcaje. = Abang ng̃a ibáyad sa nagasacáy sa barca.
Barco. = Sacayán.
Barcolongo. = Sacayán.
Barda. = Tábon sa mg̃a álad ng̃a cóta, sa mg̃a sagbot con sa lain ng̃a italábon, arón dili ónta mang̃adáot sa pagólan.
Barloventear. = Pagábong sa háng̃in.
Barlovento. = Loyo ng̃a guinicánan sa háng̃in.
Barniz. = Igasínao sa mg̃a cahoy. * Igasínao sa náuong sa mg̃a babáye, bolit.
Barnizar. = Pagsínao sa mg̃a cáhoy, capol, bolit.
Barómetro. = Capandáyan sa pagíla sa cahodós sa háng̃in, sa mg̃a onós ug mg̃a baguio.
Baron. = Ng̃alan ng̃a igaásoy sa cahímtang ng̃a hatáas sa obán ng̃a mg̃a dágcong táuo.
Baronesa. = Asáoa sa dágcong táuo ng̃a guing̃álan ug baron.
Baronía. = Ng̃atanán ng̃a mg̃a dona ug ang yota ng̃a nahatong̃ód sa baron.
Barquear. = Pagsácay sácay sa barca.
Barquero. = Ang tagía ug ang nagabáton ug nagahópot sa barca.
Barquillo. = Tinápay ng̃a manípis, ug maíng̃on ing̃on sa hostias sa oaláy bínhi con levadura. * Guisáctan sa matám-is ug guilíquit sa pagcadágoay sa usá ca pinótol ng̃a bagácay, diot diot sa lúyong tomúy, ug dagcó sa lúyo.
Barquinazo. V. [Baque].
Barra. = Pothao ng̃a hatáas ng̃a igacále ug igalíguat sa mg̃a bató ug mg̃a mabóg-at, sagóngsong. * Guiboáng̃an. V. [Banco] y [Bajo de arena ó piedra].
Barraca. = Payág, baláy ng̃a diótay sa mg̃a cabalánan, balong balong.
Barragana. = Babáye ng̃a sandil, camaáyo.
Barraganería. V. [Amancebamiento].
Barranca. = Sapá, alaguían sa tubig sa ólan, balaháan.
Barranco. V. [Barranca]. * Caculian sa mg̃a bóhat.
Barrancoso. = Lugar ng̃a may daghánan ng̃a mg̃a sapá, mg̃a balaháan.
Barrear. = Paglíbot sa bisan ónsang lugála sa mg̃a cahoy, pagálad.
Barredor. = Maninílhig, ang nagasílhig.
Barredura. = Sinílhig, sinilhígan.
Barrena. = Locob, bilíbod, hilíhod, quilícot.
Barrenar. = Idem. * Pagbohó.
Barrendero. V. [Barredor].
Barreño. = Baso con panonódlan ng̃a dagcó sa yóta ng̃a pagahogásan sa mg̃a pínggan.
Barrer. = Pagsílhig.
Barrera. = Lugar ng̃a pagacoháan sa yóta ng̃a igabóhat sa mg̃a colon.
Barriga. = Tian, tiyan.
Barrigon. = Dágcong tian.
Barrigudo. = Ang may dágcong tian.
Barril. = Bariles, solódlan sa vino, sa súca, &c., ng̃a binóhat sa mg̃a papán.
Barrio. = Pagmólo, baláng̃ay, lugar ng̃a guimpóy-an sa píla ca búoc ng̃a táuo.
Barrizal. = Cayanáng̃an, pisácan.
Barro. = Yanáng, pisac.
Barroso. V. [Barrizal].
Barrote. = Toong.
Barruntar. = Tahap, taghap, húna húna, hang̃op.
Barullo. = Pagcabóloc, pagcasacót, pagbánha sa daghánan ng̃a mg̃a táuo, boruca.
Barzon. = Paglacát sa oaláy tuyo.
Barzonear. = Idem.
Basa. = Lingcodánan, tilingdógan, himotáng̃an, tiílan sa mg̃a columna ug mg̃a ladáoan.
Basalto. = Bató sa color ug cagáhi sa póthao.
Basamento. V. [Basa].
Basca. = Calóod sa guinháoa.
Bascosidad. = Hugao.
Base. V. [Basa].
Basílica. = Palacio, baláy ng̃a hadiánon. * Singbahán ng̃a dagcóan ug matahóm.
Basquear. = Paglóod.
Basquiña. = Saya ng̃a maítom, ng̃a ibísti sa mg̃a babáye sa ibábao sa obán.
Bastar. = Igo, adang na, ondang, toman, obay obay.
Bastardo. = Anac sa mg̃a táuo ng̃a díli síla macagmíño bisan bóot pa ónta.
Bastidor. = Toclang.
Bastimento. = Balon, cadaghánan sa mg̃a colán-on.
Baston. = Sogcod, songcod.
Bastonazo. = Bonal sa sogcod.
Bastonero. = Ang táuo ng̃a magabóot sa mg̃a nanagsayáo ug magatódlo sa mg̃a táuo ng̃a magapádang sa pagsabáy.
Basura de mar ó rio, broza. = Salíbog, loloc.
Basura. = Hogao, saguibónhon, ta-i sa mg̃a mananáp, íti sa mg̃a lánggam.
Bata. = Bisti ng̃a hatáas ng̃a guibísti sa mg̃a laláqui sa baláy.
Batacazo. = Hagbong.
Batahola. = Banhá, saba.
Batalla. = Pagáoay, pagpang̃óbat.
Batallador. = Maquiaoáyon, tigáoay, mang̃ong̃óbat.
Batallar. = Pagáoay, pagpang̃óbat, pagdámag.
Batallon. = Pagcadághan sa mg̃a soldados ng̃a nagacabáhin bahin sa mg̃a tapoc tapoc.
Batan. = Pagabonálan sa mg̃a panápton ug sa mang̃a pánit.
Batanar. = Pagbónal, paglígis sa mang̃a panápton ug sa mg̃a pánit.
Batanear. = Pagbónal, pagcastigo sa mg̃a táuo.
Batata. = Tanóm ng̃a may onód sa gamót maíng̃on íng̃on sa camote.
Batea. = Batía, dolang.
Batel. = Sacayán diótay, bote.
Batería. = Cadaghánan sa mg̃a lothang ng̃a guitáod sa mg̃a cota ug mg̃a bantayán, sa pagsócol sa mang̃a caáoay.
Batir, revolver algo. = Colocóso, coso coso, labógay, simbóg, sambóg. * V. [Aplastar], [aplastarse algo], [arruinarse algo], [arruinar]. * Plata, &c. = Bacbac. [[22]]
Batista. = Panápton ng̃a píno, manípis ug maputí caáyo, sa lino.
Baturrillo. = Pagcasacót sa daghánan ng̃a mg̃a botang ng̃a díli ang̃ay. * Ang pagpamólong ng̃a sinacót ng̃a oaláy cahológan.
Baul. = Caban, panunúdlan sa mg̃a bísti ug sa bisan onsa.
Bauprés. = Cahoy ng̃a dagcó ng̃a binútang ug guióbay sa dólong sa mg̃a sacayán, sa pagpalíg-on dihá niána sa mg̃a estay sa mg̃a foque.
Bautismal. = Ang nanong̃ód sa pagbúñag.
Bautismo. = Ang pagbóñag, ang nahaúna sa mang̃a Sacramento sa átong Inahán ng̃a ang santa Iglesia.
Bautisterio. = Ang lugar sa pagbóñag, ng̃a pagaboñágan, boñagán, lugar ng̃a guibotáng̃an sa boñagán.
Bautizante. = Bomolóñag, ang nagabóñag.
Bautizo. V. [Bautismo].
Bayeta. = Panápton ng̃a guigáma sa balahíbo sa mang̃a carnero.
Bayeton. = Como el anterior.
Bayo. = Ang may color sa boláoan.
Bayoneta. = Hing̃aníban sa mg̃a soldados, ng̃a guipanóp-ot ug guitáod nila sa tomóy sa ílang mang̃a pusil.
Bayonetazo. = Pagsóntoc sa bayoneta.
Baza. = Ang cadaghánan sa dáhon sa baraja ng̃a guihípos sa nagasogál ug ibútang tong̃ód canía: pagsácoat sa mg̃a dáhon con sa mg̃a carta ang nagasogál sa baraja ug nacadáog.
Bazo. = Baga.
Bazucar. = Quinó, og og, cono.
[[Índice]]