CE
Cebadera. = Layág ng̃a itáod sa mg̃a sacayán, sa baupres. [[39]]
Cebar. = Pagpacáon sa mg̃a mananáp, sa mang̃a baboy, &c., sa mg̃a calán-on ng̃a piníli, arón tomámboc sila. * Pagláming.
Cebo. = Ang mang̃a calán-on ng̃a ipacáon sa mang̃a mananáp, arón managtámboc sila. * Pólvora ng̃a ibútang sa bohó sa mg̃a lothang con sa mg̃a posil sa pagbóhi caníla. * Para pescar ó cazar. = Paon.
Cebolla. = Seboyas.
Cebon. = Lináming.
Cecear. = Pagyóng̃it, pagtóna tóna.
Ceceo. = Idem. * Pagcayóng̃it, pagcatóna tóna.
Ceceoso. = Tao ng̃a yong̃it, tigtóna tóna.
Cecina. = Tapa, tasajos, carne ng̃a inasínan ug binólad.
Cedazo. = Agágan sa binócboc, ayágan.
Ceder. = Paghátag, pagtógot. * Paghínay hinay, pagádang arang, pagoloóndang.
Cedro. = Laníbga.
Cédula. = Papel ng̃a diótay ng̃a pagasolátan sa bisan onsa ng̃a quinahánglan, ug ng̃a ihátag sa táuo ng̃a hingtúngdan. * Papel ng̃a pagasolátan sa mang̃a sogo sa mg̃a hari ug sa ilang pagbóot ug ng̃a guibotáng̃an sa sinógdan ug ing̃on niíni. * Aco ang Hari.
Céfiro. = Hang̃in ng̃a mahínay hinay.
Cegar. = Pagbotá. * Pagláin sa húna húna guícan sa mg̃a cailíbgon ng̃a mang̃íl-ad.
Cegato. = Ang dili macaquíta ug maáyo, halap halap.
Cegatoso. = Idem.
Ceguedad. = Pagcabotá. * Pagcaláin sa boot ug sa húna húna tong̃ód sa pagdáog sa mg̃a cailíbgon ng̃a daótan.
Ceguera. = Idem.
Ceja. = Quilay.
Cejar. = Pagsíbog, pagisíos. * Pagárang ádang, paghínay hinay, pagísol.
Cejijunto. = Ang guitódcan sa daghan ng̃a balahíbo sa mg̃a quilay.
Cejudo. = Idem.
Celada. = Pagcaátang sa lugar ng̃a tinágo, sa pagtágbo ug pagsógat sa bisan cansa ng̃a táuo sa calit, sa oaláy catáhap, ug sa oalá magtagána ug magándam ang guiatáng̃an. * Limbong, laláng. * Pagháb-on.
Celador. = Ang nagabántay, magbalántay, ang nagaátang, omalátang.
Celaje. = Pang̃ánod, dag-om.
Celar. = Atang, bantay. * Pagtimáan sa mg̃a paglíhoc, paglacát ug pagbóhat sa bisan cansa ng̃a táuo.
Celda. = Solód ng̃a guimpóy-an sa tagsa ca Padre ug sa mg̃a binócot, sa mg̃a monja, sa mg̃a convento.
Celebrante. = Ang Padre ng̃a nagamisa ug magamisa pa.
Celebrar. = Dayeg, bantog. * Pagtáhod sa cadaigánan, pagsíngba sa mg̃a toloóhan sa atong santos ng̃a Pagtóo. * Pagpiesta sa dagcóng pagcabántog. * Pagmisa sa mg̃a Padre.
Célebre. = Ang bantog caáyo, ang cating̃aláhan, banságon. * Táuo ng̃a matístis, sa maáyong boot, malipáyon.
Célebremente. = Sa pagcabántog.
Celebridad. = Dong̃og, bantog, bansag. * Ng̃atanán ng̃a guitagána ug guidóng̃an sa pagbóhat sa mg̃a piesta.
Celebro, coronilla. = Alimpólo. * Sesos. = Otoc. * Salabótan, caboótan.
Celemin. = Tacsánan maíng̃on íng̃on sa gantang.
Celeridad. = Pagcadalí, pagcalágmit.
Celeste. = Ng̃atanán ng̃a nahatong̃ód sa Lang̃it. * Ang nanong̃ód sa cabolahánan, sa pagnimayáan sa Lang̃it. * Ang may color ing̃on sa color sa Lang̃it.
Celestial. = Idem. * Ang hingpit, toman, maáyo oyamot.
Celestialmente. = Sa pagcabóot sa Lang̃it, sa pagbóot sa Dios. * Sa pagcahíngpit, sa pagcatóman. [[40]]
Celibato. = Ang cahímtang sa pagcaolitáuo. * Táuo ng̃a oalá pa mamíño, apan ng̃a arang sia mamíño ug boot.
Celo. = Pagbántay sa masingcámot caáyo, pagbántay sa dong̃og ug sa paghimáya sa Dios. * Pagabobhó, pagaboghó.
Celoso. = Maaboghóon, ang magaboghó, aboghóan. * Ang nagabántay ug maáyo. * Sacayán ng̃a maquílas, ng̃a magataquílid, malíngga lingga.
Celosía. = Linála sa mg̃a papán ng̃a manípis ug haíctin ng̃a pagacúrus curúson, ng̃a guibínlan sa mang̃a bohó ng̃a diótay, sa pagsólong con ibútang na sa atubáng̃an sa mg̃a bentana ug con sa lain ba ng̃a lugar.
Celsitud. = Pagcahalángdon, pagcatáas, pagcadagcó.
Cementerio. = Lobóng̃an, lobng̃ánan, lolóbng̃an.
Cena. = Panihápon.
Cenáculo. = Solód ng̃a guipanihapónan ni Jesucristo ubán sa íang mg̃a guintón-an sa catapúsan ng̃a pagpanihápon, sa guisóndan ng̃a adlao sa íang Santos ng̃a Pagpasáquit.
Cenador. = Tigpanihápon, ang manihápon. * Lugar ng̃a malíng̃in sa mg̃a tanáman, ng̃a guitabónan ug guilandóng̃an sa mg̃a balágon, sa mg̃a paras con sa mang̃a cahoy.
Cenagal. = Pisácan, cayanáng̃an.
Cenagoso. = Ang naponó sa pisac, sa yánang.
Cenar. = Pagpanihápon.
Cencerrada. = Pagpatónog sa mg̃a bodyong, pagtáihop sa mg̃a song̃ay, pagbásal sa mg̃a caláha ug sa mang̃a tolotombága, pagbágting sa mg̃a ling̃ánay ng̃a diótay ug sa malágsot ug ting̃og, sa pagtíao sa mg̃a tigólang ng̃a namíño, sa nahaónang gabíy sa pagcasál caníla.
Cencerrear. = Idem.
Cencerro. = Ling̃ánay ng̃a diótay sa puthao ng̃a manípis, con sa tombága ba, ng̃a guinabítay sa liog sa mg̃a baca, sa mg̃a carnero, &c.
Cenefa. = Tinábas ng̃a panápton ng̃a ibótang ug ibalábag, dapit sa itáas, sa mg̃a cortina, sa mg̃a tabil, sa mg̃a pabellon, &c.
Ceniciento. = Ang may color sa abó.
Cenit. = Ang lugar sa Lang̃it ng̃a natónton ug atúbang sa atong mg̃a olo.
Ceniza. = Abó.
Cenizoso. = Bisan onsa ng̃a sináctan sa abó.
Censatario. = Omalábang.
Censo. = Abang.
Censura. = Ang paghúna húna ug pagásoy sa pagcaáyo con sa pagcadaótan sa mg̃a libro, sa obos na guibása. * Castigo sa mg̃a saláan ng̃a ibótang sa mg̃a ponóan sa santa Iglesia, ng̃a ang̃ay ug ing̃on sa nahamótang sa mg̃a tolománon ng̃a guing̃alan ug cánones.
Censurar. V. [Censura].
Centella. = Linti. * Biti ng̃a caláyo, aligáto.
Centellear. V. [Brillar].
Centelleo. V. [Brillo].
Centena. = Usá ca gatús.
Centenario. = Ang tiempo sa usá ca gatús ng̃a túig. * Táuo ng̃a may edad sa usá ca gatús ca túig.
Centeno. = Tanóm ng̃a maíng̃on íng̃on sa trigo.
Centésimo. = Ang macatúman ug macajusto sa isip sa usá ca gatús.
Centinela. = Bisan quinsa ng̃a táuo ng̃a nagabántay, bantay, magbalántay, ang nagaátang sa bisan díin.
Central. = Ang nahatong̃ód sa talioála sa bisan onsa.
Centro. = Ang talioála sa bisan onsa.
Centurion. = Ang ponóan, ang pang̃ólo, sa cánhing tiempo, sa usá ca tapoc sa mg̃a soldados, sa pila ca soldados.
Ceñidor. = Bacos. [[40]]
Ceñír. = Pagbácos, pagsángbod.
Ceño. = Pagcabolíng-it, pagcaísog sa nauong sa táuo.
Ceñudo. = Táuo sa maísog ug bolíng-it ng̃a nauong.
Cepa, tronco de plátano. = Olo. * Tronco de vides, árboles, &c. = Ponóan.
Cepillo para cepillar madera. = Sipiyo. * Para limpiar ropa. * Escoba. * Para echar ó poner limosna. = Alcansía, sodlánan, bolotáng̃an sa salipí, sa limos.
Cepo. = Bilanggóan. * Capandáyan, lit-ag sa pagdácop sa mg̃a mananáp. * Caban ng̃a diótay ng̃a yinaoíhan, ng̃a bolotáng̃an sa salapí, sa limos, sa mg̃a Singbahán, sa mg̃a preso, &c.
Cera. = Talo. * De los oidos. = Atóle.
Cerato. = Pasta, sinácot sa talo ug salong ng̃a igapílit sa papel.
Cerbatana. = Sop-ot, lothang ng̃a hatáas.
Cerca. = Alad, siclat. * Dapit, hadóol, hapit.
Cercado. = Lugar, tanáman, laoerta, &c., ng̃a guilibótan sa mg̃a cahoy con mg̃a caoáyan, ng̃a guiálad.
Cercanía. = Cadoólan, cadóol.
Cercano. = Hadóol, hapit.
Cercar. = Paglibót, paglípot, pagalídong. * Pagsíclat, pagálad, licos.
Cercenar. = Pagpótol, pagtábas sa daplin sa bisan onsa, paghinolíbis. * Pagdolodagínot, pagpótol potol sa gasto.
Cerciorar. = Pagmatúod.
Cerco. V. [Cerca] y [Cercar]. * De sol ó luna. = Alídong, payong, alíding.
Cerda. = Balahíbo sa baboy, sa cabayo, &c., balócag.
Cerdo. = Baboy.
Cerdoso. = Ang may daghan ng̃a mg̃a balahíbo.
Cerdudo. = Idem. * Táuo ng̃a guitódcan sa daghan ng̃a balahíbo sa dughan.
Cereal. = Humáy, maís, &c.
Cerebelo. = Tingcoy.
Ceremonia. = Ang mg̃a bohat ng̃a nagacaláin lain ng̃a pagaboháton sa Singbahán ug sa bisan díin, sa pagsíngba sa ng̃atanán ng̃a canhic Dios, ug sa pagtáhod sa canhic calibótan.
Ceremonial. = Libro ng̃a sinolátan sa ng̃atanán ng̃a arang boháton sa cadaygánan.
Cerería. = Baláy ng̃a pagabohátan ug pagabaligyáan sa talo, ug sa mang̃a candela, ug hasta sa matám-is.
Cerero. = Táuo ng̃a nagabóhat ug nagabalígya sa talo. * Táuo ng̃a tigsóroy sódoy lamang sa oaláy bohat.
Cerilla. = Candela ng̃a diótay ug manípis caáyo.
Cerner. = Agag, ayag.
Cernidillo. = Olan ng̃a binabáye, talígbos.
Cernido. = Inágag, ináyag.
Cernidura. = Inagágan, inayágan.
Ceroferario. = Ang nagadála ug nagatábiog sa incensario.
Cerote. V. [Cerato]. * Cahádloc, catálao.
Cerradero. = Bisan onsa ng̃a sinararáhan ug ang igasára.
Cerradura. = Yaoíhan.
Cerraja. = Idem.
Cerrajería. = Baláy ng̃a pagabohátan ug pagabaligyáan sa mg̃a yaoíhan, salsalán.
Cerrajero. = Ang nagabóhat sa mg̃a yaoíhan, mananálsal.
Cerrar. = Sara, yaoi, locob, tabon. * Cerrarse la boca. = Tac-om, ong̃ot, picot. * Los ojos. = Pióng. * El puño. = Comó, comcom.
Cerrarse el orificio. = Quilpot. * El tiempo, oscurecerse. = Ng̃iob, dag-om, ng̃it ng̃it. * Herida. = Olat, pilot. [[41]]
Cerrazon. V. [Cerrarse el tiempo], &c.
Cerril. = Yota ng̃a capangpáng̃an, cabatóan. * Táuo ng̃a borong, boquídnon, ihaláson, loog, simaron.
Cerro. = Boquid, bang̃ílid, baquílid.
Cerrojo. = Pothao ng̃a igatranca sa mg̃a tacop ug mg̃a talambóan.
Certeza. = Pagsáyod, casayódan.
Certidumbre. = Idem.
Certificacion. = Camatoódan sa bisan onsa.
Certificado. = Idem.
Certificador. = Ang nagapamatúod.
Certificar. = Pagmatúod.
Cervato. = Anac ng̃a diótay sa osa.
Cerveza. = Ilímnon ng̃a nagáma sa tobig ng̃a hinolóman sa trigo con sa cebada ug sa dagámi ng̃a guihing̃álan ug lúpulo.
Cerviguillo. = Tingcoy, tangcógo.
Cerviz. = Idem.
Cesar. = Adang, ondang, poyo, honóng.
Cesta. = Bocág ng̃a diótay, tagácan.
Cesto. = Bocág. * V. [Canasta].
Cetáceo. = Isda ng̃a dagcóan, sa dagat.
Cetrino. = Color ng̃a molomaítom ug boloberde.
Cetro. = Cahoy sa salapí con sa boláoan, ng̃a linabráhan ug maáyo, ng̃a timáan sa pagcahalángdon sa mg̃a hari.
[[Índice]]