EX
Ex abrupto. = Mg̃a polong ng̃a linatín: silbi sa pagásoy sa pagcadalí sa pagpamólong sa bisan cansang táuo sa mg̃a polong ng̃a maínit caáyo ng̃a oalá onta paabóton. * Mg̃a paghócom ng̃a oalá ománg̃ay sa mg̃a tolománon sa batásan.
Exaccion. = Pagtíng̃il sa bohis, sa mg̃a tampo, sa mg̃a amot, sa mg̃a silot, &c.
Exacerbacion. = Pagcasocó, pagcapong̃ót, pagcaligótgot.
Exacerbar. = Pagpasocó, pagpapong̃ót, pagcabaláca, pagpaáquig, pagpaligótgot.
Exactamente. = Sa pagcaoaláy colang, sa pagcaoaláy lapas, sa pagcatóman, sa pagcahíngpit, sa toman, sa maáyo oyámot.
Exacto. = Matinománon, toman, topóng, oaláy colang, hingpit, maáyo oyámot.
Exactitud. = Pagcadalí sa pagbóhat, pagcatopóng, pagcatóman, pagcahíngpit.
Exactor. = Maniníng̃il sa bohis ug sa obán ng̃a mang̃a baláidon sa mg̃a guinsacópan.
Exageracion. = Paglabí, paglabáo, pagdagcó sa soguílon.
Exagerador. = Ang molabí ug magapadagcó sa iang soguílon. * Maandácon.
Exagerante. = Idem.
Exagerar. = Paglabí, pagcápin, pagdagcó sa soguílon.
Exagerativo. V. [Exagerador].
Exaltacion. = Pagcaósoag, pagcatáas, pagcahalángdon. * Dong̃og ug ng̃alan ng̃a guican sa bisan onsang bohat ng̃a cating̃aláhan, hibólng̃an ug banságon.
Exaltar. = Pagósoag, pagtáas, pagbótang sa bisan cansa sa opicio, sa pagcahímtang ng̃a mahál, bilídhon ug donggánon.
Exámen. = Paghúna húna, pagsósi ug maáyo, paghíling, paglí-li, pagquigsáyod, pagquigásoy. * Pagdómdom sa mg̃a húna húna, mg̃a polong ug mg̃a bohat ng̃a iásoy ug itóg-an onta sa compisálan.
Examinador. = Ang magatócso, ang mang̃otána sa pang̃adyéon ug sa bisan onsa, arón madayág con maálam ba con díli ba ang táuo ng̃a guipang̃otána.
Examinando. = Ang pagatocsóon, ang pagaexamináhon, ang pagasoquíton ug pang̃otánon.
Examinante. V. [Examinador].
Examinar. = Pagquigásoy, pagquigsáyor, pagsósi, pagsóquit. * Paghíling, paglí-li. * Pagtócso, pagsócna.
Exangüe. = Ang guiagásan sa iang dugó ng̃atanán, ang colang sa dogó. * Ang oaláy gahóm ug cosóg, ang malóya na caáyo.
Exanimacion. = Pagcaolá sa boot, sa mg̃a balatían.
Exánime. = Ang oaláy timáan sa quinabóhi, sa cabóhi. * Ang napógdao, ang malóya na oyámot.
Exasperacion. = Pagdógang sa caól-ol, pagtándog sa maól-ol ng̃a daan. * Pagcasocó, pagcapong̃ót.
Exasperar. = Idem, pagpasocó, pagpapong̃ót.
Excavacion. = Pagcacále sa bisan diin, ng̃a magáhi ug libon.
Excavar. = Pagcále sa lugar ng̃a libon ug magáhi. * Pagháoan sa mg̃a tanóm, pagcúha sa yota sa libot nila, sa ilang cadoólan.
Excedente. = Ang capin, ang molabí, ang molabáo, lacád.
Exceder. = Labí labáo, capin.
Excelencia. = Pagcaáyo, ang labíng maáyo, ang caáyo ng̃a labí sa bisan onsa. * Polong ng̃a igaóna sa ng̃alan sa obán ng̃a mg̃a dagcóng táuo. [[110]]
Excelente. = Ang molabí ug molabáo sa pagcaáyo sa obán ng̃a isigcaíng̃on.
Excelentemente. = Sa pagcaáyo oyámut.
Excelentísimo. = Idem. * V. [Excelencia], desde polong.
Excelsamente. = Sa pagcahalángdong, sa pagcahatáas caáyo.
Excelso. = Hatáas oyámat, halángdon. * Ang Dios.
Excéntrico. = Ang oalá mahamótang sa talioála.
Excepcion. = Pagcagáoas, pagcamísic. * Camatoódan ng̃a ibótang sa atobáng̃an sa hocom sa usá ca táuo ng̃a may capolong̃ánan sa lain ng̃a táuo, arón pagtibaoáson ang paghócom con arón padayónon.
Excepcional. = Ang nahagáoas sa batásan.
Excepto. = Gaoas, sa díli isípon, sa díli mahaláquip. * Con díli.
Exceptuar. = Gaoas, misic, díli pagláquip.
Excerta. = Pagcaípon, pagcatípon.
Excesivamente. = Sa pagcacápin, sa paglabí, sa pagcalabáo.
Excesivo. V. [Excedente].
Exceso. = Idem. * Salá, sayóp.
Excitacion. = Pagágda, pagtóyo.
Excitar. = Agda, toyo, sambag, tambag.
Exclamacion. = Pagcatóoao, pagcapóoao, pagcaagólo.
Exclamar. = Tooao, pooao, agólo.
Exclaustrado. = Ang religioso ng̃a napaháoa, ng̃a migóa sa convento, cay mióndang ang iang caparían.
Excluir. V. [Exceptuar]. * Pagpaháoa, pagpahálin, pagpagóa.
Exclusiva. = Pagdíli sa guipang̃áyo ug guipanghináot sa bisan cansa.
Exclusivamente. = Sa pagcagáoas.
Exclusive. = Polong ng̃a linatín. * Idem.
Exclusivo. = Ang magapagáoas, ang may gahóm sa paggáoas.
Excogitable. = Ang arang húna honáon.
Excogitar. = Paghóna huna.
Excomulgado vitando. = Táuo ng̃a cristianos ng̃a díli mahímo ng̃a pagasoguilánan ug pagaobán obánon sa obán ng̃a mg̃a isigcacristianos nia, cay guibólag sia sa pagcaambítan sa mg̃a binoñágan, sa mang̃a ponóan sa santa Iglesia, tong̃ód sa iang pagcasócol ug casóqui sa mg̃a sogo nila.
Excomulgar. = Pagbólag sa mg̃a ponóan sa Singbahán sa pagcaambítan sa mg̃a binoñágan, sa táuo ng̃a cristianos ng̃a soquíhan ug ng̃a díli boot magsógot sa mg̃a sogo sa santa Iglesia, ug ng̃a díli motóo sa obán ng̃a mg̃a toloóhan.
Excrecencia. = Pagcatóbo sa onód sa obán ng̃a mang̃a bahin sa laoas sa mg̃a táuo, sa mg̃a mananáp ug hasta ng̃ani sa mg̃a tanóm, ng̃a magapacaláin caáyo sa ilang dagoay.
Excrecion. = Pagcalíbang, pagcacaólo.
Excrementar. = Paglíbang, pagcaólo.
Excremento. = Tae. * Iti. * Bisan onsang hugao ng̃a mogóa sa bába, sa ilong, &c.
Excrementicio. = Calán-on ng̃a díli macatámboc caáyo cay mahímo tae ng̃atanán.
Excretar. V. [Excrementar].
Excretorio. = Ang mg̃a bahin sa solód sa mg̃a laoas sa mg̃a táuo ug sa mg̃a mananáp, ng̃a managpabólag sa daótan sa mg̃a quináon sa mg̃a maáyo.
Excursion. = Pagpang̃óbat.
Excusa. = Balíbad.
Excusabaraja. = Tagácan, bocág, bacat.
Excusable. = Ang tacós pagbalibádon, ibalíbar.
Excusadamente. = Sa oaláy quinahánglan.
Excusado. = Ang nahagáoas sa pagbáyad sa bohis, tong̃ód sa pagbóot sa hari, tong̃ód sa iang opicio, ug tong̃ód ba sa lain ng̃a hingtóngdan. * Ang [[110]]díli magámit sa masóbsob. * Ang oalay quinahánglan ng̃a boháton con ipamólong. * Ang díli mapólos sa guitóyo.
Excusador. = Ang mobalíbad. * Ang magasalíli, magaalíli, magaságang, magasacál sa lain sa pagbáyad sa bohis, sa pagbóhat sa mg̃a bohat sa lonsod togód canía.
Excusar. = Pagbalíbad. * Pagdíli, pagólang, arón díli boháton ug díli ipamólong, ug arón díli masoríl ang mg̃a daótan. * Pagáyad sa bisan onsa. * Paggáoas sa pagbáyad sa bohis.
Execrable. = Ang daótan caáyo.
Execracion. = Pagtónglo, pagmaldicion sa isicatáuo con sa mananáp, pagcadomót.
Execrador. = Ang manónglo, ang magamaldicion, ang magadomót.
Exencion. = Pagcagáoas sa bisan onsang catongdánan.
Exentamente. = Sa pagcagáoas. * Sa pagcadayág, sa oaláy licó licóng polong.
Exentar. = Paggáoas, pagpamísic.
Exento. = Lugar ng̃a madayág, ng̃a oaláy atóp ug salípdan. * Ang magatóman sa caogalíng̃on ng̃a catongdánan sa oaláy táuo ng̃a pagapilíon ug labánan.
Exequatur. = Polong ng̃a linatín ng̃a magaásoy sa pagtógot sa mg̃a hari sa pagbaláod ug pagtóman sa mg̃a sogo sa Santos ng̃a Papa ng̃a guisólat sa mang̃a camatoódan ng̃a guing̃álan ug Bula.
Exequias. = Ang mg̃a tolománon sa Singbahán tong̃ód sa mg̃a calág sa mg̃a minatáy.
Exequible. = Ang arang tománon, boháton.
Exhalacion. = Caláyo ng̃a maquíta osáhay sa ga-biy, sa tiempo sa linao, sa cahang̃ínan, ng̃a maíng̃on sa usá ca bitóon ng̃a modalágan ug mahólog. * Pagcaalísng̃ao, pagcaalísbo sa bisan onsa.
Exhalar. = Alísng̃ao, alísbo, hong̃áo. * Pagcotás guican sa pagcaínit ng̃a dagcó con sa pagcacápoy. * Pagbóhat sa bisan onsa sa minatúod caáyo, sa masingcámot.
Exhausto. = Pagcacábos, pagcaóbos, pagcacólang sa bisan onsa. * Ang guicábsan, guicópsan, guicaoád-an ug guicahódtan sa quinahánglan onta.
Exheredacion. = Pagcadilí sa pagdáoat sa cabílin.
Exhibicion. = Pagcaháyag, pagcadayág, pagtóngha sa bisan onsa.
Exhibir. = Dayág, hayag, quita, tongha.
Exhortacion. = Sambag, tambag, oáli, pagcabárlong, pagcasáoay.
Exhortar. = Idem.
Exhorto. = Sogo sa usá ca hocom sa lain ng̃a isigcahócom arón ipatóman nia ang ipang̃áyo.
Exhumacion. = Pagpagóa sa lobóng, sa lobng̃ánan, sa lolóbng̃an.
Exhumar. = Idem.
Exigencia. = Pagcóha, pagpang̃áyo sa bisan onsa, sa linogsánay.
Exigir. = Pagtíng̃il, pagdáoat, pagcóha sa isigcatáuo sa bisan onsa, tong̃ód sa sogo sa matúod ng̃a hocom. * Pagágda, pagsógo sa lain sa minatúod, arón magabóhat con mamólong sa bisan onsa.
Eximio. = Maáyo caáyo, halángdon, mahál, hamíli, bilídhon oyámot.
Eximir. = Paggáoas, pagbáoi sa bisan cansa sa pagtóman sa bisan onsa, ug sa pagaboháton sa obán ng̃a isigcaíng̃on.
Exinanicio. = Pagcacólang sa cosóg, sa gahóm.
Exinanido. = Maloyáhon caáyo, ang coláng̃an sa cosóg ug gahóm.
Existencia. = Pagcamáo. * Ang mang̃a manggad, mg̃a bong̃a ng̃a naa pa, ng̃a oalá pa ibalígya, ng̃a oalá pa mahálin. [[111]]
Existente. = Ang may pagcamáo, ang anáa.
Existimacion. = Pagcahúna huna.
Existimar. = Paghúna huna, pagmatúod sa bisan onsa, bisan ng̃a dili matúod.
Existir. = Pagmáo. * Dona, arona, naa, nia, may.
Éxito. = Catapósan sa bisan onsa.
Exoneracion. = Pagbáoi, pagcóha sa bisan cansa sa cabóg-at ng̃a guidála nía, sa catongdánan.
Exonerar. = Gaoas, baoi, coha.
Exorable. = Ang padáog, pabóyoc ug pagcábig sa mg̃a pagámpo, sa mg̃a pagháng̃io.
Exorbitancia. = Pagcalabí, pagcacápin, pagcalabáo, pagcadagcó caáyo.
Exorbitante. = Ang dagcóan, ang nagalabí, ang molabáo.
Exorcismo. V. [Conjuro].
Exorcista. = Ang may gahóm, tong̃ód sa pagordenar canía sa Sr. Obispo, sa pagbása sa mg̃a exorcismo.
Exorcitante. = Ang magabása sa mg̃a exorcismo.
Exorcizar. V. [Conjurar] desde pagpang̃ádye.
Exordio. = Sinógdan sa mg̃a soguílon sa mg̃a oáli ug sa guisólat sa mg̃a libro.
Exornacion. = Mg̃a polong ng̃a idógang sa mg̃a soguílon, sa mg̃a oáli, &c., arón matahóm ug maáyo.
Exótico. = Mg̃a polong, mg̃a cahoy ug mg̃a tanóm ng̃a díli caogalíng̃on sa Guinharían, sa provincia con sa longsod.
Expansibilidad. = Pagcaonát.
Expansion. = Idem.
Expansivo. = Ang mahímo ng̃a onáton, pagdagcóon ug pagalápdon.
Expatriacion. = Pagcahing̃ílin, pagcahálin, pagpaháoa, pagpahalayó.
Expatriarse. = Hing̃ílin, halin, haoa, halayó.
Expectable. = Ang tacós ng̃a higugmáon, palanggáon ug boóton sa cadaghánan.
Expectacion. = Paghólat, pagpaábot. * Piesta ng̃a guipapiesta sa santa Iglesia sa pagtáhod cang María Santísima, tong̃ód sa iang pagpaábot sa santos niang pagánac.
Expectativa. = Pagláom sa pagdáng̃at sa bisan onsa.
Expectoracion. = Pagcacolíh-ad, ug ang laoay ng̃a guilóa.
Expectorar. = Pagcolíh-ad.
Expedicion. = Pagcasáyon, pagcatólin sa pagbóhat ug sa pagpamólong sa bisan onsa. * Camatoódan, pagtógot con bisan onsang solat ng̃a guican sa hocmánan sa Santos ng̃a Papa. * Pagpang̃óbat sa halayó con sa dagat.
Expedicionario. = Ang moobán sa halayó con sa dagat, sa pagpang̃óbat, con sa lain ng̃a tuyo. * Mg̃a soldados ng̃a moobán sa expedicion.
Expedicionero. = Ang magabántay sa paghóman ug pagtibáoas sa madalí sa mg̃a holosáyon ug sa mg̃a pagtógot ng̃a guinapang̃áyo sa hocmánan sa Santos ng̃a Papa.
Expediente. = Cadaghánan sa mg̃a papel ng̃a sinolátan ug sa mg̃a camatoódan ng̃a nahatong̃ód sa mg̃a capolong̃ánan ug sa bisan onsa ng̃a mg̃a holosáyon. * Alaguían ng̃a guihóna hona sa pagcóha sa mg̃a cacolían sa bisan onsa ng̃a quinahánglan ng̃a boháton. * Pagcasáyon sa pagbóhat sa bisan onsa. * Tong̃ód, hingtóngdan. * Pagcasángcap sa mg̃a quinahánglan.
Expedir. = Paghóman, pagtibáoas, sa mg̃a bohat, sa mg̃a holosáyon. * Pagsólat sa mg̃a camatoódan, sa mg̃a solat ug mg̃a sogo sa mg̃a ponóan, ing̃on sa pagcaáng̃ay sa batásan ug sa mg̃a tolománon.
Expeditamente. = Sa pagcasáyon, sa pagcaoaláy cacolían. [[111]]
Expedito. = Ang masáyon magabóhat sa bisan onsa. * Ang maháoan, maháoay, ang oaláy cacolían, mg̃a casámoc ug mg̃a caoláng̃an.
Expeler. = Salibáy, balíbag, tolód.
Expendedor. = Ang magagasto. * Ang magabalígya sa bisan onsa ng̃a hingbalóan nia ng̃a quináoat.
Expender. = Paggasto, pagbalígya sa bisan onsa ng̃a guipabalígya sa tagía. * Pagbalígya sa bisan onsa ng̃a quináoat.
Expensas. = Mg̃a paggasto. * Mg̃a pagbáyad. * Mang̃a sohol sa mg̃a hocom, tong̃ód sa mg̃a capolong̃ánan.
Experiencia. = Pagcabátir, pagcasináti, pagcaálam sa pagbóhat sa bisan onsa tong̃ód sa pagcaánad na.
Experimentado. = Táuo ng̃a batir, masináti, ng̃a maálam sa bisan onsa ng̃a hingcaándan na nia.
Experimentador. = Ang magasólay.
Experimental. = Ang hingcárman tong̃ód sa pagsólay sa masóbsob.
Experimentar. = Solay, pagbóhat sa macacadághan sa bisan onsa, arón hicádman. * Pagíla con maáyo con masaquét ba ang caogalíng̃on ng̃a laoas, con mapíscay ba con malóya ug mabóg-at ba.
Experimento. = Pagcasólay, pagsólay, pagbóhat sa macadághan sa bisan onsa.
Expertamente. = Sa pagcabátir, sa pagcaálam, sa pagcasináti.
Experto. = Batid, masináti, boótan.
Expiacion. = Pagcaoalá sa mg̃a salá, sa mg̃a sayóp.
Expiar. = Pagoalá sa mg̃a salá, sa mg̃a sayóp, sa mg̃a casalánan ug casaypánan, tong̃ód sa bisan onsa ng̃a bohat ng̃a ang̃ay niána.
Expiatorio. = Bisan onsa ng̃a pagaboháton arón maoalá ang mg̃a salá, ng̃a icaoalá sa mg̃a sayóp.
Explanacion. = Pagcaásoy, pagcasáyod, pagcadayág.
Explanada. = Pagcahanáyhay, pagcahándig. * Salog sa cota con sa mg̃a papán ng̃a pagatónban ug pagabotáng̃an sa mg̃a cureña sa mg̃a lothan.
Explanar. = Asoy, sayod, dayág.
Explayar. = Pagdagcó, paglapád, pagonát, pagtóyod. * Paglíng̃ao ling̃ao, pagdóla.
Explicable. = Ang arang asóyon ug icapanáyod.
Explicacion. V. [Explanacion]. * Pagcatóon, pagcatódlo.
Explicar. V. [Explanar]. * Toon, todlo.
Explicaderas. = Pagcasáyon sa bisan cansa sa pagásoy ug maáyo sa boot asóyon.
Explícito. = Ang madayág, ang guiásoy ug guisáyod caáyo, ang oaláy doha doha.
Exploracion. = Pagcacácap. * Pagcahíling, pagcasósi, pagquigsáyod. * Pagcasóquit.
Explorador. = Ang magcácap. * Ang magahíling, motán-ao ug maáyo, magasósi, maquigsáyod. * Ang magasóquit.
Explorar. = Cacap. * Hiling, asoy, tan-ao, li-li, sosi, sayod. * Soquit.
Exploratorio. = Capandáyan ng̃a pagagamíton sa mg̃a mananámbal sa pagcóha sa mg̃a bató ng̃a magáma sa alaguían sa ihi.
Explosion. = Pagcatonóg, pagcabotó.
Exponente. = Ang magaásoy. * Ang magasáyor.
Exponer. = Dayág, hayag. * Asoy, sayod. * Pagásoy ug maáyo sa bisan onsa ng̃a guibotáng̃an sa mg̃a doha doha. * Pagbótang sa bisan onsa sa lugar ng̃a may catáhap, ng̃a guicatahápan ng̃a maósic, madáot con maoalá. * Pagbílin, pagbótang sa mg̃a bátang diótay sa ganháan, sa pultahán, sa bisan onsang baláy, arón pasóson ug pagabatónan guican lamang sa calóoy: guibóhat ug pagaboháton osáhay quiní sa mg̃a dalága ng̃a nanagpang̃ánac, cay mang̃ahárloc sila ug mang̃aólao ng̃a hingbalóan sa mg̃a tigólang nila ug sa cadaghánan. [[112]]
Exportacion. = Paghátor sa mg̃a manggad con sa mg̃a calán-on cotob sa usá ca longsod sa lain ng̃a longsod.
Expositivo. = Ang macaásoy ug magasáyod sa bisan onsa ng̃a macóti onta sabóton, tong̃ód cay guibotáng̃an sa mg̃a pagdóha doha ug sa mg̃a cacolían.
Expósito. = Ang báta ng̃a guibiáan sa mg̃a tigólang, sa mg̃a tagánac, ing̃on sa guiíng̃on na. * V. [Exponer] desde pagbílin.
Expositor. V. [Exponente].
Expremijo. = Dolang, pasóng̃an ng̃a hatáas ng̃a pagabotáng̃an sa mg̃a hormáhan sa mg̃a queso.
Expresamente. = Sa mg̃a bohat con sa mg̃a polong ng̃a dayág caáyo.
Expresar. = Pagpamólong somála sa anáa sa húna húna, pagásoy, pagsáyod caáyo sa oaláy doha doha.
Expresion. V. [Explanacion]. * Ang polong con bóhat ng̃a icaásoy sa mg̃a táuo sa anáa sa ilang húna húna. * Gasa, hatag, regalo, sa timáan sa maáyong boot ug sa pagtamód sa mg̃a calóoy. * Pagpóga, pagpíga sa bisan onsa arón gomóa ang dogá. * Pagcaáyo sa mg̃a laráoan ng̃a piníntal, con sa mang̃a táuo táuo ng̃a binóhat sa cahoy, sa tombága, sa pothao. * Pagcaínit sa soguílon, sa oáli, &c., ng̃a icaásoy sa mamólong sa guibáti sa iang húna húna ug cásing cásing.
Expresivo. V. [Expresion] hasta gasa.
Expreso. = Ang madayág, ang maásoy caáyo, bisan onsa ng̃a oaláy doha doha, ng̃a díli cadóha doháan. * Sinógo ng̃a guisógo pagtóyo sa pagdála sa mang̃a balítang maáyo con daótan ug masolóbon.
Exprimidera. = Badyétan. * Capandáyan ng̃a pagagamíton sa mg̃a boticario, sa mg̃a managbóhat sa mg̃a tambal, sa pagpíga sa bisan onsa ng̃a quinahánglan pigáon.
Exprimir. = Poga, piga.
Exprofeso. = Mg̃a polong ng̃a linatín: sa tinóyo.
Expugnacion. = Pagcacóha sa mg̃a cota, sa mg̃a longsod, &c., tong̃ód sa gahóm sa mg̃a soldados.
Expugnar. = Pagpang̃óbat ug pagcóha sa mg̃a longsod, mg̃a cota, &c., sa mg̃a caáoay.
Expulsar. V. [Expeler].
Expulsion. = Pagpaháoa, pagcahing̃ílin.
Expurgar. = Pagháoan, paghínis, pagnósnos. * Pagólay sa bisan onsa.
Expurgatorio. = Ang magahínis, ang maganósnos. * Ang magapaólay. * Libro ng̃a sinolátan sa obán ng̃a mang̃a libro ng̃a dinilían, ng̃a díli mahímo ng̃a pagabasáhon cay guidilí sa mg̃a ponóan sa Singbahán, tong̃ód sa ilang daótan ng̃a pagtolón-an ug cahológan.
Exquisitamente. = Sa pagcaníndot, sa pagcaáñag, sa pacatahóm.
Exquisito. = Maníndot, maáñag, matahóm, olosáhon, sa maáyong pagcabóhat.
Éxtasi ó éxtasis. = Pagcaoalá sa boot ug sa mg̃a balatían.
Extático. = Ang pagacaoád-an sa boot ug sa mang̃a balatían, sa masóbsob.
Extemporáneamente. = Sa oaláy pagcaándam, pagcatagána. * Sa pagcatagculáhao.
Extemporáneo. = Bisan onsang ng̃a libróha ng̃a guisólat, ug bisan onsang oaliha, &c., ng̃a guiuáli, &c., sa oalá hona honáon ng̃a daan.
Extender. = Boclar, onát, botad, toyod, higda, calígar. * Pagásoy, pagsáyod sa pagcacóti coti, sa bisan onsa. * Pagtacód sa saquét, sa batásan ng̃a daótan, &c. * Pagpalábi labi, pagparáyeg, pagpacadagcó.
Extension. = Pagcabóclar, pagcaonát, pagcalagpád pagcadagcó.
Extensivo. = Ang macaígo sa obán ng̃a mg̃a botang ng̃a oalá hing̃álan, ang moáng̃ay sa obán. [[112]]
Extenso. = Ang dagcó, halagpád, &c.
Extenuacion. = Pagcalóya, pagcacábos sa cosóg, sa gahóm.
Extenuado. = Ang malóya caáyo, ang oaláy cosóg, ang díli macáscog.
Extenuar. = Pagmalóya, pagníoang, pagoalá sa cosóg.
Extenuativo. = Ang magapalóya, ang macaníoang, ang magapaoalá sa cosóg.
Exterior. = Ang sa dapit sa goa, ang sa dayág. * Dagoay, baihon sa bisan onsa.
Exterioridad. = Batásan sa cadaigánan sa mg̃a táuo. * Pagpaquíta sa bisan onsang bohat, pagpamólong sa bisan onsang polong ng̃a, sa pagcamatúod, oalá sa cásing cásing, pagpamólong ug pagbóhat sa salingcápao lamang. * Pagtáhor, pagábi abi sa salingcápao, díli sa cásing cásing, sa lonlon ng̃a paráyeg.
Exteriormente. = Dapit sa goa.
Exterminador. = Ang nagapahing̃ílin. * Ang magaláglag, magatibáoas.
Exterminar. = Hing̃ílin. * Tapus, tibáoas, laglag.
Exterminio. = Pagpaháoa, pagcahing̃ílin. * Pagcatápos, pagcatibáoas, pagcaláglag, pagcaoalá ng̃a tuod.
Externo. = Bohat con polong ng̃a madayág, bisan onsa ng̃a guipaquíta sa cadaghánan.
Extincion. = Pagcapálong. * V. [Exterminio].
Extinguible. = Ang arang palng̃on, tibaoáson ug laglágon.
Extinguir. = Palong. * Tibáoas, tapos, laglag, oalá.
Extirpacion. = Pagcaíbot ng̃a tuod.
Extirpar. = Ibot. * V. [Extinguir] desde tibáoas.
Extorsion. = Pagágao, pagcóha sa linogsánay sa bisan onsa. * Bisan onsang cadáot.
Extra. = Polong ng̃a linatín: labot pa, sa gaoas, sa goa.
Extraccion. = Pagcagóa sa bisan onsa, sa bisan diin.
Extracta. = Hinóad ng̃a toman sa bisan onsang solat con camatoódan.
Extractador. = Ang magahóad sa mg̃a solat. * Ang magapaláctod sa bisan onsa ng̃a guisólat ug hatáas.
Extractar. = Pagláctor sa hingtóngdan sa mg̃a toyo ng̃a guisólat sa libro, con sa mg̃a solat sa mg̃a hatáas ng̃a polong. * Pagásoy, pagsólat sa mg̃a hamóbo ug lactod ng̃a polong.
Extracto. = Cahológan ng̃a labíng maáyo sa mg̃a solat ug mg̃a libro ng̃a guitígom sa diótay ng̃a polong ug guibótang sa pagcaláctod.
Extradicion. = Paghátag sa hocom sa lain longsod, sa lain Guinaharían con provincia, sa táuo ng̃a saláan ng̃a midang̃óp dihá canía sa matúod ug hingtóngdan ng̃a hocom, cay guipang̃áyo nia.
Extraer. = Paggóa sa bisan onsa, sa bisan díin. * Paghóad sa bisan onsang solat. * Paggóa sa Singbahán, tong̃ód sa sogo ng̃a ináng̃ay sa mang̃a tolománon, sa matúod ng̃a hocom, sa táuong saláan ng̃a midang̃óp dihá.
Extrajudicial. = Bisan onsa ng̃a pagaboháton sa díli ipaági sa hocmánan, ug sa mg̃a tolománon sa mang̃a hocom ug sa mg̃a batásan.
Extrajudicialmente. = Sa oaláy labot sa mg̃a tolománon sa batásan ug sa mg̃a hocmánan.
Extramuros. = Polong ng̃a lanatín: sa gaoas, sa goa sa longsod, sa cota, sa ciudad.
Extranjería. = Pagcabótang sa táuo sa lain longsod, sa domolóong, ng̃a nahatong̃ód canía ing̃on sa batásan, hasta ng̃a díli sia mahasólat sa padron.
Extranjero. = Ang domolóong, táuo con bisan onsa sa lain ng̃a longsod.
Extrañar. = Pagdilí sa isigcatáuo sa maáyong búot ng̃a guibótang ng̃a daan canía, pagtápos, pagtibáoas sa pagcahigála, sa pagcaábian. * Pagting̃ála sa bisan [[113]]onsa, pagsáoay, pagbárlong. * Pagáyad. * Pagdilí sa pagbóhat sa bisan onsa.
Extrañamiento. = Pagcaáyad sa bisan onsa. * Pagcahing̃ílin, pagpaháoa sa lain Guinharían, sa lain provincia con sa lain ng̃a longsod.
Extrañeza. = Pagcaláin. * Bisan onsa ng̃a díli ang̃ay, díli oyon, ng̃a díli magamótang sa pagcahósay. * Pagcabólag sa mg̃a abian, pagáoay sa mg̃a higála. * Pagcating̃ála, bisan onsa ng̃a hibólng̃an.
Extraño. = Domolóong. * Ang díli caogalíng̃on, ang díli onta sacop sa Guinharían, sa longsod, sa calioátan, sa banay, ug díli opod apil sa oficio sa quinaádman, &c., ng̃a guihisgótan ug guisoguilánan. * Bisan onsa ng̃a cating̃aláhan, olosáhon, hibólng̃an. * Táuo sa gaoi ng̃a malisód.
Extraordinariamente. = Díli ing̃on sa batásan.
Extraordinario. = Idem. * Ang mg̃a sinógo con correo ng̃a dinalían. * Calán-on ng̃a mahál ug malalím, ng̃a idógang sa mg̃a calán-on sa matagádlao.
Extratémpora. = Ang pagtógot sa mg̃a Sres. Obispo, arón pagaordenáhan ang mg̃a Padre sa gaoas sa mg̃a adlao ng̃a guitagána ug guitórlo sa santa Iglesia.
Extravagancia. = Pagcaoaláy cahosáyan sa paghúna húna, sa pagpamólong ug sa pagbóhat.
Extravagante. = Húna, húna, polong cong bohat ng̃a oaláy cahosáyan ug cahológan, ng̃a díli ing̃on sa batásan, ng̃a díli motaláy sa pagcaáng̃ay. * Ang obán ng̃a mg̃a camatoódan ng̃a guican sa Santos ng̃a Papa ng̃a oalá mahaláquip sa cadaghánan ng̃a guing̃álan ug cuerpo canónico.
Extravasarse. = Paggóa sa vino, dogó, tobig, &c., sa iang vaso, sa iang sorlánan. * Pagsóba sa dogó.
Extraviar. = Pagoalá sa dalan, pagsaláag. * Pagbótang sa bisan onsa sa lugar ng̃a dili onta hingtóngdan ng̃a bolotáng̃an nia. * Pagbía sa daan ng̃a pagpang̃íta con batásan, ug pagsógod sa bag-o.
Extravío. = Pagcaoalá sa dalan, pagcasaláag. * Pagcadáot, pagcalágsot sa batásan.
Extremadamente. = Sa pagcacólang, sa pagcacápin. * Sa pagcahingpit. * Sa minatóod.
Extremado. = Ang maáyo caáyo, ug ang daótan oyámot sa isicaíng̃on.
Extremar. = Pagábot sa catapósan. * Pagbóhat sa bisan onsa sa tibúoc ng̃a quinaádman ug caálam.
Extremauncion. = Pagdíhog, paghílog, paghídhid sa santos ng̃a lana sa mg̃a masaquét ng̃a mamalátyon na, pagódyo. * Ang usá sa pipíto ca sacramentos ng̃a guibóhat sa atong Guinóong Jesucristo.
Extremidad. = Ang bahin ng̃a catapúsan sa bisan onsa, daplin, cadaplínan. * Catapósan ng̃a arang pagaabóton sa bisan onsa. * Ang olo, mg̃a camót, mg̃a tiil ug ang icog sa mg̃a mananáp. * Ng̃ilit.
Extremo. = Catapósan sa bisan onsa. * Ang labing dagcó sa tugnao, sa init, sa olan, sa hang̃in, &c. * Sinógdan ug catapósan sa bisan onsa. * Catapúsan sa pagcaáyo con sa pagcadaótan sa bisan onsa. * Pagcahíngpit ug pagcacógui sa pagbóhat sa bisan onsa.
Extremoso. = Ang oaláy casaráng̃an sa iang mg̃a pagbóhat ug pagpamólong.
Extrínsecamente. = Dapit sa goa.
Extrínseco. V. [Exterior].
Exuberancia. = Pagcadághan, cadaghánan. * Pagcaponó, pagcalócop caáyo, pagcacápin oyámot.
Exuberante. = Ang guidaghánan, ang naponó caáyo, ang guicapínan oyámot.
Exulcerar. = Pagcágod sa panit ug pagsógod sa samad.
Exultacion. = Pagcalípay, paghimáya.
[[Índice]]