Diccionario Español-Bisaya

by Juan Félix de la Encarnación

OR

Ora. = Bisan.

Oracion. = Pagámpo, pagpang̃ádye. * Pagpang̃amóyo, pagpang̃aliópo. * Soguílon ng̃a hamóbo, sa pila lamang ca polong. * Pang̃ádye sa pagtáhod can María Santísima, sa pagbágting sa ling̃ánay sa pagcasálop sa adlao, sa harúul na sa gabíy. * Paghúna húna, pagpalándong.

Oracional. = Libro ng̃a sinolátan sa mg̃a pagámpo, sa mg̃a pagpang̃ádye.

Oráculo. = Pagtúbag, tubag sa maong Dios, con ng̃a guitúbag sa Dios sa alaguían sa íang mg̃a ilis. * Tubag sa mg̃a yaoa sa mg̃a pagpang̃otána caníla sa mg̃a dioatáhan. * Táuo táuo sa mg̃a dioatáhan ng̃a guisingbáhan nila ug guipanghalálan sa mg̃a paghálar, sa mg̃a hatag. * Táuo ng̃a guipatalinghógan sa obán sa dagcóng pagtáhod.

Orador. = Ang mang̃áyo, ang mang̃amóyo. * Ang magaoáli, ang mamólong sa cadaigánan ug sa cadaghánan.

Oral. = Ang guiásoy sa polong lamang sa oaláy solat.

Orangutan. = Amó, alíoas ng̃a dagcó.

Orar. = Pagámpo, pagpalándong. * Pagoáli, pagsámbag, pagpamólong sa cadaghánan. * Pagpang̃áyo, pagpang̃ádye, pagpang̃amóyo, pagpang̃aliópo, pagpaquigmalóoy.

Orate. = Boang, ang guicoháan sa boot. * Boang boang, hong̃og, ang oaláy salabótan, coliró.

Oratorio. = Ang nahatong̃ód sa pagoáli, lugar ng̃a pagaampóan, Singbahán ng̃a diótay. * Caparían sa mg̃a Padre ni San Felipe Neri.

Orbayar. = Pagólan guican sa gabon.

Orbayo. = Olan ng̃a guican sa gabon.

Orbe. = Calíng̃in, pagcalíng̃in. * Calibótan. * Ang guibotáng̃an sa tagsa ca bitóon. * Isda sa diótay ng̃a olo.

Orbicular. = Malíng̃in.

Orbicularmente. = Sa pagcalíng̃in.

Órbita. = Pagcatóyoc sa mg̃a planeta sa libót sa adlao. * Ang bohó ng̃a guibotáng̃an sa matá.

Orca. = Isdang dagcó.

Orcaneta. = Tanóm.

Orco. V. [Orca]. * Impierno.

Órden. = Pagcasóhay, pagcahósay sa bisan onsa. * Butacán ng̃a pagaapáson sa pagbóhat sa bisan onsa. * Pagcasonód sonód sa mg̃a botang. * Ang icánom ca sacramento sa santa Iglesia ng̃a guibóhat sa atong Guinóong Jesucristo. * Bisan onsang caparían ng̃a guitógot sa Santos ng̃a Papa. * Pagcaáng̃ay sa usá ca botang sa lain ng̃a botang. [[213]]

Ordenacion. = Pagcahósay. * Pagcabóot. * Pagcaórden sa mg̃a Padre. * Sogo. * Pagbóot.

Ordenadamente. = Sa pagcahúsay, sa pagcasinóhay, sa maáyong pagcabótang, sa pagcaáng̃ay.

Ordenador. = Ang magahúsay. * Ang magaordenál.

Ordenamiento. V. [Ordenacion]. * Papel ng̃a sinolátan sa mg̃a sugo sa mg̃a ponóan, arón matúman ug bisan onsa.

Ordenante. V. [Ordenador]. * Ang táuo ng̃a pagoldináhan.

Ordenanza. = Pagcahósay, pagcasóhay, pagáng̃ay, maáyong pagcabótang sa bisan onsa. * Tolománon.

Ordenar. = Paghósay, pagsóhay, pagáng̃ay, pagbótang ug maáyo, pagsógo, pagpína, pagbóot. * Pagordenál sa mg̃a Padre.

Ordeñadero. = Ang sodlánan ng̃a pagasórlan sa gatas, sa pagpagátas sa mang̃a mananáp.

Ordeñar. = Pagpagátas.

Ordinacion. V. [Ordenanza].

Ordinariamente. = Sa masóbsob, sa masócot, sa macadághan. * Sa pagcabáol.

Ordinario. = Ang mahímo sa masóbsob, sa masócot, sa macadághan. * Táuo ng̃a díli mahál. * Bisan onsa ng̃a obus, sa diótay ng̃a bale. * Ang gasto sa matagádlao sa tagsa ca panimaláy. * Ang hocom ng̃a mahilábot pagóna sa bisan onsang holosáyon. * Ang coreo, ang magadála sa mg̃a sulat sa mg̃a calongsódan, sa semana semanang tanán.

Ordinativo. = Ang nahatong̃ód sa pagcahúsay sa bisan onsa.

Oréade. = Dios dios, nimpa sa mg̃a solóp ing̃on sa pagtóo sa mg̃a dioatáhan.

Orear. = Pagpaháng̃in, paghaláyhay sa bisan onsa. * Pagpahalayáhay.

Orégano. = Tanóm ng̃a mahomót ug ng̃a pagagamíton sa panácot.

Oreja. = Dalónggan.

Orejeado. = Ang guinatorlóan na ng̃a daan, con pang̃otánon ogáling sa lain, arón hibalóan nia con onsa ba ang itúbag.

Orejear. = Paglíhoc sa mg̃a mananáp sa ilang mg̃a dalónggan, pagsóqui sa pagbóhat sa bisan onsa.

Orejera. = Bisti ng̃a igatábon sa mg̃a dalónggan arón díli onta pagatugnáuon. * Mg̃a tombága, &c., ng̃a bitay sa mg̃a calo sa mg̃a soldado, sa pagtábon sa mg̃a dalónggan nila, arón díli onta tigbáson sa mg̃a caáoay. * Bitay bitay ng̃a guitáod sa mg̃a dalónggan.

Orejon. = Pagcabótar sa mg̃a dalónggan.

Orejudo. = Ang guidalóngganan, táuo con mananáp ng̃a guidagcóan sa mang̃a dalónggan.

Orenga. V. [Varenga].

Oreo. = Pagcahaláyhay, paghámpac ng̃a mahínay sa hang̃in.

Oreoselino. = Tanóm.

Orfandad. = Pagcaílo. * Pagcaoaláy tabang, laban, dalángpan.

Organero. = Ang magabóhat ug magaáyo sa mg̃a órgano.

Orgánico. = Ang láoas ug ang mg̃a bahin ng̃a magapalíhoc sa maong láoas. * Ang may caang̃áyan.

Organista. = Ang magacáblit sa órgano.

Organizar. = Pagáng̃ay sa órgano arón díli mabóloc, paghósay sa bisan onsa.

Órgano. = Órgano, tolónggon sa Singbahán ng̃a guibotáng̃an sa daghánan ng̃a mg̃a hopat hopot ng̃a managtonóg. * Alaguían sa ting̃og, &c., sa láoas sa mg̃a táuo ug sa mg̃a mananáp.

Orgullo. = Pagpalábi labi. * Pagcadalí, pagcalágmit sa bisan onsa.

Orgullosamente. = Sa pagcalabí labi.

Orgulloso. = Palábi labíhon. * Ang madalí, ang malágmit caáyo.

Oriental. = Ang nahatong̃ód sa casiláng̃an, sa casobáng̃an. * Bitóon ng̃a mogóa sa bontag. [[214]]

Orientar. = Pagtimáan sa mg̃a mapa, &c., sa amihánan, arón hibalóan sa magatán-ao sa lugar ng̃a guibotáng̃an sa mg̃a provincia, sa mg̃a longsod, &c. * Pagpatigáyon, pagbótang ug maáyo sa mg̃a layág sa mg̃a sacayán, arón pagasórlan sa hang̃in. * Pagíla sa pagcabótang sa bisan onsa.

Oriente. = Guinicánan, sinógdan sa bisan onsa. * Casiláng̃an, casobáng̃an. * Timog. * Ang pagcasíhag ng̃a maputí sa mg̃a mutia. * Pagcabáta sa mg̃a táuo.

Orífice. = Panday ng̃a magabóhat sa mg̃a buhat sa buláoan.

Orificia. = Quinaárman sa pagbúhat sa mg̃a buhat sa buláoan, mg̃a sorlánan, mg̃a hías, &c.

Orificio. = Bába. * Bohó. * Lobót, alaguían sa tae ug sa ihi.

Orígen. = Sinógdan, guinicánan. * Longsod ng̃a guicatauóhan sa bisan cansa. * Guinlioátan, catiguláng̃an, mg̃a tigúlang. * Tong̃ód, hingtóngdan.

Original. = Ang nahatong̃ód sa sinógdan, sa guinicánan. * Bisan onsa ng̃a cating̃aláhan, hibólng̃an. * Panigíngnan ng̃a ihúad con guihóad ba.

Originalidad. = Pagcaláin sa bisan onsa.

Originalmente. = Cutub sa sinógdan, cutub sa guinicánan. * Ing̃on sa panigíngnan.

Originar. = Paghímo sa guinicánan, sa sinógdan, sa hingtúngdan sa bisan onsa. * Pagguícan sa bisan onsa ug sa bisan diin.

Originariamente. V. [Originalmente].

Originario. = Ang muguícan sa bisan onsa ug sa bisan diin.

Orilla. = Daplin, sidsid, sogot. * Ng̃ilit, bay bay, baybáyon, piliu, panhay, bingqui, bigar. * Catapúsan, cocotóban.

Orillar. = Pagtápus, paghúsay, pagtibáos sa bisan onsa. * Pagdáplin. * Pagpíleu. * Paglíg-on sa sidsid sa bisti con sa panápton.

Orillo. = Daplin, sidsid sa panápton.

Orin. = Tayá.

Orina. = Ihi.

Orinal. = Caihiánan, ihiánan. * Lugar ng̃a pagaulánan caáyo.

Orinar. = Pagíhi.

Oriniento. = Ang guitáyan, ang naponó sa tayá.

Orinque. = Pisi ng̃a dagcó, mabága, ng̃a pagagamíton sa mg̃a sacayán, sa paghólog sa sinípit, sa pagpondo.

Oriol. = Langgam.

Oriundo. V. [Originario].

Orla. = Sidsid sa mg̃a bisti ug sa mang̃a panápton.

Orlador. = Ang magadáyan dayan sa mg̃a sidsir sa mg̃a bisti.

Orladura. = Dayan dayan sa mg̃a sirsir sa mg̃a bisti.

Orlar. = Pagdáyan dayan sa mg̃a sirsir sa mg̃a bisti.

Ormesí. = Panápton ng̃a linabráhan.

Ormino. = Tanóm.

Ornamentar. = Pagdáyan dayan.

Ornadamente. = Sa mg̃a dayan dayan, sa dináyan dadáyan, sa pagcadáyan dayan.

Ornamento. = Dayan dayan sa bisan onsa ng̃a bisti, ng̃a guibistí sa mg̃a Obispo ug sa mg̃a Padre sa pagmisa níla.

Ornato. = Dayan dayan.

Ornitología. = Quinaárman ng̃a nahatong̃ód sa mg̃a langgam.

Oro. = Buláoan. * Color ng̃a bulágao. * Hias sa buláoan. * Pohónan, cadaghánan sa mg̃a dona, mg̃a hias, &c.

Orobias. = Calaínan ng̃a labíng maáyo sa insienso.

Orondo. = Sorlánan ng̃a dagcó, sa dagcóng loang. * Táuo ng̃a parayégon, ng̃a mahagógma ng̃a pagasólng̃on sía ug dagyégon. * Maandácon. [[214]]

Oropel. = Tombága ng̃a binácbac sa pagcanípis caáyo, dahon ng̃a pino uyámot sa tumbága. * Bisan onsang butang sa diótay ng̃a bale. * Mg̃a polong con bohat ng̃a caoang, ng̃a oaláy hingtóngdan. * Dayan dayan sa mg̃a táuo.

Oropelero. = Ang magabúhat ug magabalígya sa oropel.

Oropéndola. = Langgam ng̃a maníndot ug matahóm uyámot, tolíhao.

Oropimente. = Hiló ng̃a maísog caáyo.

Orozuz. = Tanóm.

Orquesta. = Cadaghánan sa mg̃a músico. * Ang lugar ng̃a guitagána ng̃a pagalingcóran sa mg̃a músico, sa mg̃a teatro.

Ortega. = Langgam.

Ortiga. = Cayagpá, cayapá.

Ortivo. V. [Oriental].

Orto. = Pagcasóbang sa adlao, sa bolan, &c.

Ortodoxo. = Táuo ng̃a mutóo sa mg̃a camatoóran sa mg̃a cristianos ug ng̃a guisógo sa santa Iglesia.

Ortografía. = Quinaárman ng̃a magatórlo sa pagsúlat ug maáyo, sa pagcaáng̃ay.

Ortográfico. = Ang nahatong̃ód sa ortografía.

Ortógrafo. = Ang maálam ug ang magatóon sa ortografía.

Ortología. = Quinaárman ng̃a magatórlo sa maáyong pagsángpot.

Oruga. = Tanóm. * Olor.

Orujo. = Mg̃a panit sa mg̃a ubas, sa mg̃a paras, sa guicoháan ug guipígan na sa dugá.

Orvalle. = Tanóm.

Orza. = Tibor, sorlánan sa yota ng̃a guidíhog sa bulit ng̃a masínao.

Orzaga. = Tanóm.

Orzar. = Pagpínpin, pagbíloc sa sacayán, pagatúbang sa dolong, cutub sa mahímo, sa guiguicánan sa hang̃in.

Orzuelo. = Talúbig, bogas, boing̃it, hobág ng̃a diótay ng̃a mutóbo sa solód sa tabon tabon sa mg̃a matá. * Lit-ag sa pagdácop sa mg̃a langgam ug sa mg̃a mananáp ng̃a ihálas.

[[Índice]]