Diccionario Español-Bisaya

by Juan Félix de la Encarnación

TR

Traba. = Capandáyan ng̃a igapahiósa ug igalang̃áquit sa bisan onsa. * Caoláng̃an, cabilínggan. * Ang pisi ng̃a igabáat sa mg̃a tiil sa mg̃a cabayo, &c., sa pagtóon caníla sa paglacát, ug arón díli sila macalacát.

Trabacuenta. = Sayóp sa mg̃a isip, sa mg̃a cuenta. * Pagcaáoay, pagcalális lalis.

Trabadero. = Ang labíng manípis sa mg̃a tiil sa mg̃a mananáp ng̃a pagabaátan arón díli sila macalacát.

Trabado. = Cabayo ng̃a guiputían sa duhá ca tiil sa pang̃onáhan. * Táuo ng̃a supang, matámboc, cusúgon, cusgan.

Trabadura. = Pagcahiósa, pagcalang̃áquit, pagcabáat, pagcatácgos.

Trabajadamente. V. [Trabajosamente].

Trabajado. = Ang guibúrlay, ang guicápoy sa pagbúhat.

Trabajador. = Ang macabúhat, mamomóo, ang sinohólan. * Táuo ng̃a mang̃ibuhátan.

Trabajar. = Pagbúhat. * Pagpanghináot sa bisan onsa sa dagcóng cacúgui, sa masingcámot. * Pagcógui.

Trabajo. = Buhat, calisód, caculían. * Caoláng̃an, cabilínggan.

Trabajosamente. = Sa pagcalisód, sa dagcóng caculían.

Trabajoso. = Malisód. * Ang may cabilínggan. * Masaquéton, saquétan.

Trabal. = Calaínan sa mg̃a lansang.

Trabamiento. V. [Trabadura].

Trabanco. = Pangcol.

Trabar. = Paghiósa, paglang̃áquit. * Pagtibóoc sa bino, sa tubig, &c. * Paglíbac libac. * Paglális lalis. * Pagbáat sa mg̃a tiil sa mg̃a cabayo. * Paglíng̃ig sa ng̃ipon sa mg̃a gabas arón masáyon ang paggábas. * Pagcúyot, pagcóha, pagcópot, pagdácop.

Trabazon. V. [Trabadura]. * Pagcaáng̃ay sa usá ca butang sa lain ng̃a butang.

Trabe. = Cahoy ng̃a dagcó ug hatáas ng̃a igalang̃áquit sa mg̃a bongbong ug sa mg̃a salog sa mg̃a baláy, sa mg̃a Singbahán, &c.

Trabea. = Bisti ng̃a hatáas ng̃a guibísti, sa canhing tiempo, sa mg̃a hari ug sa mg̃a hocom.

Trabilla. = Tinábas sa panápton con sa panit ng̃a guitáor sa mg̃a medias ng̃a oaláy tiílan ug sa daplin sa mg̃a paa sa mg̃a calsones, arón pagasúlan sa mg̃a tiil, ó arón díli malólho sa dapit sa itáas ang maong mg̃a medias ug mg̃a calson. [[334]]

Trabon. = Singsing ng̃a pothao ng̃a itáor sa mang̃a tiil sa mg̃a cabayo, &c., arón managpuyó.

Trabuca. = Bomba ng̃a isalibáy sa yota sa pagbúhi canía, ug matonóg maíng̃on sa pagtonóg sa usá ca pusil ng̃a diótay.

Trabucacion. = Pagcabóloc, pagcagobót. * Pagcasayóp sa pagpamólong.

Trabucador. = Ang nagabóloc, ang magagobót. * Ang mabóloc, ang masayóp sa iang pagsuguílon.

Trabucante. = Idem.

Trabucar. = Pagbóloc, paggobót. * Pagsayóp sa pagpamólong.

Trabucazo. = Pagcabóhi, tonóg sa pusil ng̃a hamóbo, sa trabuco. * Calisór, casáquit cagóol ng̃a calit, ahat, ng̃a oalá paabóton.

Trabuco. = Pusil ng̃a hamóbo sa dagcóng bába.

Tracamundana. = Pagcabáilo, pagcataguílis sa mg̃a tolotagídyot.

Traccion. = Pagcadála.

Tracista. = Ang magahúna húna sa bisan onsang buhat.

Tracto. = Túig ng̃a moágui ug ng̃a miágui na. * Pang̃adyéon ng̃a guipang̃ádye sa ng̃a Padre ng̃a nanagmisa sa pagcacálang sa Epístola ug sa Evangelio, sa obán ng̃a mg̃a adlao sa tagsa ca túig.

Tradicion. = Pagcalíto lito.

Tradicional. = Ang nahatong̃ód sa paglíto lito.

Tradicionalmente. = Sa pagcalíto.

Traduccion. = Pagcahóbad, pagcahúar, pagcalóoas.

Traducir. = Paghúbad, paghóar. * Pagbálhin.

Traductor. = Maghuhúbar, maghuhúar, ang magahúbar sa mg̃a polong sa usá ca pinamólong sa lain ng̃a pinamólong.

Traedizo. = Ang mahímo ng̃a pagadád-on.

Traedor. = Ang magadála.

Traer. = Pagdála. * Pagpahátur, pagcábig.

Trafagador. = Ang magapatigáyon sa mg̃a pagcomersio. * Ang guisamócan sa daghan ng̃a mg̃a buhat ug mg̃a hulusáyon.

Trafagante. = Idem.

Tráfago. = Pagcapatigáyon sa pagpálit ug sa pagbalígya. * Cadaghánan sa libang ug mg̃a buhat ng̃a macasámoc ug macabórlay.

Trafagon. V. [Trafagador].

Trafalmejo. = Cásing casíng̃an. * Maísog, ang díli mahárloc ug matáhap.

Traficacion. V. [Tráfago] hasta cadaghánan.

Traficante. V. [Trafagador].

Traficar. = Pagcomersio, pagpatigáyon sa pagpálit ug sa pagbalígya.

Tráfico. V. [Tráfago] hasta cadaghánan.

Tragacanta. = Tanóm.

Tragacete. = Hing̃aníban sa mg̃a moros.

Tragadero. V. [Esófago].

Tragador. = Hing̃áon caáyo.

Tragahombres. V. [Perdonavidas].

Tragaldabas. = Ang táuo ng̃a hing̃áon uyámot.

Tragaleguas. = Ang táuo ng̃a magalacát guihápon sa madalí caáyo.

Tragaluz. = Talambóan sa mg̃a atóp, &c., ng̃a pagaaguían sa calámdag.

Tragamallas. = Hing̃áon caáyo.

Tragantada. = Pagínom ng̃a dagcó sa macaúsa.

Traganton. V. [Tragamallas]. * Tiglámoy. * Pagcatolón ng̃a malisód guican sa cahárloc, sa calísang, sa cacúlba, sa casáquet. * Pagcalisód sa pagtúo sa bisan onsa.

Tragar. = Pagtolón. * Paglámoy. * Pagtághap, pagtóo sa bisan onsa, sa oalá pa omábot. * Pagcágon cagon, pagtábon.

Tragazon. = Pagcáon ng̃a labí sa casaráng̃an. [[334]]

Tragedia. = Dula ng̃a masolóbon. * Bisan onsa ng̃a malisód, ng̃a macasáquet, macayógot.

Tragedioso. V. [Trágico].

Trágicamente. = Sa pagcaanógon, sa pagcaaláot, sa pagcalisód caáyo, sa daútan ng̃a palad.

Trágico. = Anógon, aláot, sa oaláy palar, malisód uyámot.

Tragicomedia. = Calaínan sa dula.

Trago. = Pagínom, pagcaínom. * Daótan ng̃a palar, calisód, cagóol, casáquet ng̃a dagcó.

Tragon. = Hing̃áon caáyo, tiglámoy.

Tragonería. = Batásan sa pagcáon caáyo. * Pagcaolítan.

Tragonía. = Idem.

Traicion. = Pagcabúrhi.

Traida. = Pagcadála.

Traido. = Ang dugay dugay na. * Bisti ng̃a guibísti ug dolodáan na.

Traidor. = Burhíon.

Traidoramente. = Sa pagcabúrhi.

Trailla. = Lubid, pising magamáy. * Pisi ng̃a igahocót sa mg̃a iró. * Pangcol. * Capandáyan sa pagpátag sa yota.

Traillar. = Pagpátag, pagdatág sa yota.

Trainel. = Sologóon sa cagon cagon.

Traite. = Pagcahínlo sa mg̃a panápton ng̃a nanagbítay.

Traje. = Pagcabisti ng̃a caugalíng̃on sa tagsa ca táuo, con sa mulópio sa tagsa ca longsod con probinsia. * Bisti ng̃a tuman sa usá ca babáye.

Trajear. = Paghátag sa usá ca táuo sa mg̃a bisti ng̃a tuman ug ng̃a ang̃ay canía.

Trajin. V. [Tráfago] hasta cadaghánan. * V. [Trajino].

Trajinante. = Ang magadála sa mg̃a balígya cutub sa usá ca longsod sa lain ng̃a longsod.

Trajinar. = Pagdála dala sa mg̃a balígya cutub sa usá ca longsod sa lain ng̃a longsod.

Trajinería. V. [Trajino].

Trajinero. V. [Trajinante].

Trajino. = Pagcadála dala sa mg̃a balígya cutub sa usá ca longsod sa lain ng̃a longsod.

Tralla. = Pisi, lubid.

Trama. = Holog. * Limbong ng̃a icadáot sa isigcaíng̃on.

Tramador. = Ang magabútang sa holog sa mg̃a hablon. * Ang magapatigáyon sa mg̃a paglímbong.

Tramar. = Pagándam sa holog sa mang̃a hablon. * Pagpatigáyon sa mg̃a paglímbong ng̃a icadáot sa lain.

Trámite. = Pagcaágui sa usá ca lugar sa lain ng̃a lugar. * Tagsa ca patigáyon sa bisan onsang hulusáyon.

Tramo. = Bahin sa bisan onsa. * Hunta hunta sa mg̃a hagdanán.

Tramojo. = Bináat, bugcus ng̃a diótay sa trigo, &c., sa paggálab na. * Ang dagámi sa trigo, &c., ng̃a guibáat sa mg̃a bugcus sa maong trigo, &c.

Tramontana. = Hang̃in ng̃a amíhan. * Pagpalábi labi.

Tramontano. = Ang tua sa luyo sa mg̃a caboquílan.

Tramontar. = Pagádto sa luyo sa mg̃a caboquílan. * Pagsálop sa adlao, cay magasalípod sa mg̃a cabuquílan.

Tramoya. = Máquina sa pagpaquíta sa mg̃a dula sa bisan onsa ng̃a cating̃aláhan. * Limbong ng̃a pagaíngnon ng̃a maáyong buhat.

Tramoyista. = Ang magabúhat sa mg̃a tramoya. * Malilímbong, malimbóng̃on.

Trampa. = Lit-ag. * Pultahán ng̃a pagabuháton sa mg̃a salog sa mg̃a baláy con sa yota, ng̃a alaguían sa mg̃a pensa con sa mg̃a solód sa ilálom sa yota. * Limbong ng̃a icadáot sa isigcatáuo. * Otang ng̃a pagabáyan bayánan.

Trampal. = Danao, cayanáng̃an.

Trampantojo. = Limbong sa pagdáot sa isigcaíng̃on.

Trampeador. = Ang magalímbong sa iang mg̃a pagótang. [[335]]

Trampear. = Pagótang sa paggámit sa mg̃a polong ng̃a malilímbong, sa mg̃a bacac. * Paglímbong sa isigcatáuo.

Trampilla. = Talambóan ng̃a diótay ng̃a pagabuháton sa mg̃a salog sa itáas sa mg̃a baláy, arón hilng̃on cutub dihá ang musulúd sa silong ug sa mg̃a solód sa obus. * Panápton ng̃a igatábon sa si-si sa mg̃a calson sa dapit sa atubáng̃an.

Trampista. = Bacácon, malimbóng̃on, malilímbong.

Tramposo. = Idem. * Ang magalímbong sa mg̃a pagsugál.

Tranca. = Cahoy ng̃a ibalábag dapit sa sulúd sa pagtranca sa tacop sa pultahán ug sa mg̃a talambóan. * Balítang, locob, ilulúcob.

Trancada. V. [Trancazo] y [Tranco].

Trancanil. = Cahoy ng̃a malíg-on ng̃a igalang̃águit sa cubierta, sa salog sa sacayán ug sa mg̃a quilid.

Trancar. V. [Atrancar].

Trancazo. = Pocpoc ng̃a guipócpoc sa tranca.

Trance. = Cahigayónan sa icadáot. * Tiempo ng̃a catapúsan sa quinabúhi ug harúul na sa comatáyon.

Tranco. = Lacang ng̃a hatáas. * Ang ganháan sa pultahán.

Tranchete. = Capandáyan ng̃a pagagamíton sa mg̃a sapatero sa pagbúhat ug sa pagáyo sa mg̃a sapín.

Trangallo. = Pangcol, tangcol.

Tranquera. = Alad sa mg̃a bogsoc ng̃a malíg-on.

Tranquero. = Bató ng̃a sinápsap sa pagbútang sa mg̃a pultahán ug sa mg̃a talambóan.

Tranquilamente. = Sa maáyong pagcabútang, sa pagcahúsay.

Tranquilar. = Paghúsay, pagáng̃ay.

Tranquilidad. = Maáyong pagcabútang, cadáit. * Pagpahamórlay, pagpahóoay.

Tranquilizar. = Pagpahínay sa boot sa bisan cansa.

Tranquilo. = Ang mahamútang ug maáyo, ang maháoan sa boot.

Tranquilla. = Limbong, pagcalaláng sa pagcúha sa tuyo ng̃a guipanghináot.

Trans. = Polong ng̃a linatín: sa luyo, sa licód.

Transaccion. = Pagcasábot ng̃a caugalíng̃on ug tinúyo sa mg̃a táuo ng̃a nanaglális lalis, con may capolong̃ánan ba.

Transbordar. = Paglálin sa lulan sa usá ca sacayán sa lain ng̃a sacayán.

Tránseat. = Polong ng̃a linatín: maáyo man lagui.

Transeunte. = Domolóong, ang muhápit, muágui lamang.

Transido. = Ang guibógtas, ang guicasaquétan, ang guicayógtan, ang guicalísdan. * Hicáoan, daguinótan.

Transigir. = Pagsábot sa mang̃a táuo ng̃a may capolong̃ánan.

Transitar. = Pagbiaje, paglacát sa mg̃a calongsóran, sa paghápit hapit sa mg̃a halapítan.

Transitivo. = Ang moágui sa usá ca táuo sa lain ng̃a táuo.

Tránsito. = Pagcaágui cutub sa usá ca lugar sa lain ng̃a lugar. * Túig ng̃a guitagál sa paghunóng sa táuo ng̃a magabiaje. * Alaguían sa bisan diin. * Pagcabálhin sa usá ca pagcabútang sa lain ng̃a pagcabútang. * Ang camatáyon sa mg̃a matárong.

Transitoriamente. = Sa ibábao lang, sa oaláy pagpamátng̃on.

Transitorio. = Ang malágmit caáyo, ang díli madúgay, ang madalí matápus, matibáoas.

Tranzadera. = Pagcasalápid.

Tranzar. = Pagpótol.

Tranzon de tierra. = Ang yota ng̃a pagabuhátan sa tagsa ca magbabáol.

Trapa. = Banhang dagcó, pagsínggit. * Caparían sa mg̃a religioso ng̃a guing̃álan de la Trapa. [[335]]

Trapacear. = Paglímbong.

Trapacería. V. [Trapaza].

Trapacero. V. [Trapacista].

Trapacete. = Libro ng̃a pagasulátan sa salapí ng̃a ihátag tong̃ód sa tobo ug sa mg̃a manggar ng̃a ibalígya.

Trapacista. = Bacácon, malilímbong.

Trapajo. = Tinábas sa panápton ng̃a noog ug guisi.

Trapajoso. = Ang guibúhat sa mg̃a noog, ang nagadála sa bisti ng̃a guisi ug sa mg̃a noog.

Trápala. = Banhang dagcó, pagcasínggit. * Ang bilanggóan. * Batásan sa pagpamólong caáyo, sa oaláy hingtúngdan. * Táuo ng̃a hinuguilánon uyámot, sa oaláy cahológan.

Trapalear. = Pagpamólong caáyo, sa oaláy cahológan.

Trapalon. V. [Trápala] desde táuo.

Trápana. = Presóhan, bilanggóan.

Trapaza. = Limbong ng̃a malaláng̃on ng̃a icadáot sa isigcatáuo sa mg̃a balígya ng̃a pagapalíton.

Trapazar. V. [Trapacear].

Trape. = Sapao sa mg̃a bisti.

Trapecio. = Bisan onsa ng̃a may opát ca nauong ng̃a díli topóng.

Trapense. = Padreng religioso sa Trapa.

Trapería. = Cadaghánan sa mg̃a noog.

Trapero. = Ang magadaguínot ug magapólot sa mg̃a cadalánan ug sa mg̃a cabaláyan sa mg̃a noog.

Trapicio. = Camaáyo ng̃a obos.

Trapillo (de). = Sa bisti sa matagádlao, sa oaláy dayan dayan ug cuti cuti.

Trapiche. = Máquina sa pagpíga sa tobó ng̃a icabúhat sa asúcar.

Trapisonda. = Pagcaáoay ng̃a guiubánan sa mg̃a pagsínggit ng̃a dagcó.

Trapo. = Tinábas sa panápton ng̃a noog. * Ang mg̃a layág sa mg̃a sacayán.

Traque. = Botó, tonóg sa bomba, luthang.

Tráquea. = Alaguían sa tutúnlan, sa pagguinháoa.

Traquear. = Pagbánha. * Paglo-gó sa bino, sa tubig, &c., sa surlánan. * Pagópod opod sa pagbúhat sa bisan onsa. * Paghícap, pagcúbil sa nacadághan.

Traqueo. = Pagcabotó, tonóg ng̃a canúnay sa mang̃a luthang. * Pagcalíhoc sa bisan onsa ng̃a guilálin ug guibálhin cutub sa usá ca lugar sa lain ng̃a lugar.

Traquido. = Idem hasta pagcalíhoc.

Tras. = Sa oláhi, sa pagcasonód, sa licód.

Trasalcoba. = Ang solód ng̃a sonód sa solód ng̃a guibutáng̃an sa higdáan.

Trasalpino. V. Trasmontano.

Trasanteayer. V. Anteanteayer.

Trasañejo. = Ang capin sa toló ca túig.

Trasca. = Tinábas sa panit ng̃a mabága.

Trascabo. V. [Traspié].

Trascanton. = Ang bató ng̃a dagcó ng̃a ipadápat sa mg̃a esquina arón díli onta mang̃adáot. * Táuo ng̃a andam sa pagbála sa ipabála onta canía.

Trascartarse. = Pagoláhi sa dahon sa baraja ng̃a guipacaíng̃on ng̃a moóna onta.

Trascarton. = Pagoláhi sa dahon sa baraja ng̃a pagadaógan onta, ug pagóna sa pagapildíhan.

Trascendencia. = Pagcaámbit sa usá ca butang sa lain ng̃a butang. * Pagcabátid, pagcatalínis sa buot, pagcasonód sa bisan onsa sa mg̃a guinsóndan.

Trascendental. = Ang moábot sa bisan onsa.

Trascendente. = Idem. * Ang moágui sa lugar ng̃a dapit ng̃anhi, sa lugar ng̃a dapit ng̃adto.

Trascender. = Pagágui sa dapit ng̃adto ang anáa sa dapit ng̃anhi. * Pagámbit. * Paghómot. * Pagsábot sa pagcasáyon. [[336]]

Trascendido. = Ang mosábot sa madalí cay matalínis ang iang húna húna.

Trascolar. = Pagsála sa mg̃a ilímnon, sa mg̃a tambal, &c. * Pagágui sa dugá sa laoas sa mg̃a bohó ug diótay sa maong laoas.

Trasconejarse. = Pagbílin sa mg̃a langgam, sa mg̃a mananáp, sa oláhi sa mg̃a ayam ng̃a nanagápas caníla.

Trascordarse. = Paghicalimót.

Trascoro. = Ang lugar ng̃a sonód sa coro sa mg̃a Singbahán.

Trascorral. = Ang lugar ng̃a sonód sa mg̃a coral, sa mg̃a alad. * Ang sampot, ang ililíngcod.

Trascribir. = Paghúar sa mg̃a sulat.

Trascuarto. = Ang solód ng̃a sonód sa solód ng̃a labíng maáyo.

Trascurso. = Pagcaágui agui sa tiempo, sa túig.

Trasdós. = Ang nauong sa mg̃a bató ng̃a ilubóng sa mg̃a cóta.

Trasdosear. = Paglíg-on sa mg̃a bongbong, &c., sa dapit sa licór.

Trasegador. = Ang magabálhin, ang magalálin sa mg̃a butang. * Ang magasácot.

Trasegar. = Paglálin, pagbálhin sa mg̃a butang. * Pagsácot. * Paghúad sa bino, sa tubig, &c., sa usá ca surlánan sa lain ng̃a surlánan.

Traseñalador. = Ang magabálhin sa bisan onsang marca con timáan.

Traseñalar. = Pagbálhin sa bisan onsang timáan con marca.

Trasera. = Licód. * Sampot.

Trasero. = Idem. * Guinicánan, guisóngdan, tigúlang.

Trasferidor. V. [Trasegador] hasta butang.

Trasferir. V. [Trasegar] hasta pagsácot. * Pagtógot sa bisan cansa sa iang gahóm ug sa bisan onsa, sa isigcatáuo.

Trasfigurable. = Ang masáyon mabálhin sa usá ca dagoay sa lain ng̃a dagoay.

Trasfiguracion. = Pagcabálhin sa usá ca dagoay sa lain ng̃a dagoay. * Pagcabálhin sa dagoay sa atong Guinóong Jesucristo sa buquir ng̃a Tabór, sa atubáng̃an ni S. Pedro, ni San Juan ug ni Santiago.

Trasfigurarse. = Pagbálhin sa dagoay sa bisan onsa.

Trasfixion. = Pagcasámar sa pagcalápus, pagcalágbas. * Mg̃a casáquet ni María Santísima.

Trasfixo. = Linágbas, ang guisamálan sa pagcalápus.

Trasflorar. = Paghúar sa bisan onsang pintal ng̃a pasihágon.

Trasflorear. = Pagpíntal sa ibábao sa buláoan con sa salapí.

Trasformacion. V. Trasfiguracion.

Trasformador. = Ang magabálhin sa dagoay sa bisan onsa.

Trasformar. V. Trasfigurar. * Pagbálhin sa gaoi, sa batásan.

Trasfregar. V. [Estregar].

Trasfretano. = Ang anáa sa tabóc, sa luyo ng̃a dapit ng̃adto sa dagat.

Trásfuga. = Lomalágueu, ang nalágueu.

Trásfugo. = Idem.

Trasfundicion. V. [Trasfusion].

Trasfundir. = Paghúad sa bino, &c., sa mahínay hinay, sa usá ca surlánan. * Pagámbit.

Trasfusion. = Pagcaámbit, pagcaambítan. * Pagcahúar sa bino, &c., sa mahínay hinay, sa usá ca surlánan sa lain ng̃a surlánan.

Trasgo. = Batang cundátan, ng̃a díli mahamútang. * Balbal, asoang.

Trasgresion. = Pagcalípas, pagcalápas, pagcatalápas, pagcasálang, díli pagtúman sa catungdánan. [[336]]

Trasgresor. = Ang malipáson, ang malapáson, ang magatalápas, ang magasálang, ang díli magatúman sa mg̃a tulumánon sa mg̃a sogo ug sa catungdánan.

Trasguear. = Pagpanigíng̃on sa mg̃a pagbánha sa mg̃a balbal.

Trasguero. = Ang magapanigíng̃on sa mg̃a buhat ug mg̃a pagbánha sa mg̃a balbal.

Trashoguero. = Ang puthao ng̃a halagpád ng̃a guitápot sa bongbong sa dapóg arón díli masónog.

Trashojar. = Pagágui agui sa mg̃a dahon sa mg̃a libro.

Trashumante. = Hayúpan ng̃a magabálhin balhin, sa lugar ng̃a calán-an.

Trashumar. = Pagágui sa mg̃a hayúpan sa usá ca lugar ng̃a calán-an, sa lain ng̃a lugar.

Trasiego. = Pagcabálhin, pagcalálin sa mg̃a butang. * Pagcahúar sa mg̃a ilímnon.

Trasijado. = Maníoang caáyo.

Traslacion. V. [Trasiego]. * Pagcahúbar sa mg̃a sulat ug sa mg̃a polong sa usá ca pinamólong sa lain ng̃a pinamólong.

Trasladacion. = Idem.

Trasladante. = Ang magabálhin, ang magalálin sa mg̃a butang. * Ang magahúad sa mg̃a pinamólong. * Ang magahúar sa mg̃a sulat.

Trasladar. V. Trasegar. * Paghóbar sa mg̃a polong sa usá ca pinamólong sa lain ng̃a pinamólong. * Paghúar sa mg̃a sulat.

Traslado. = Hinúad sa bisan onsang sulat. * Pagcasáma, pagcaíng̃on, panigíngnan sa bisan onsa.

Traslaticiamente. = Sa cahológan ng̃a díli macaígo sa mg̃a polong.

Traslaticio. = Polong ng̃a may cahológan ng̃a lain sa caogalíng̃on.

Traslativo. = Idem.

Traslato. = Idem.

Trasloar. = Pagdáyeg sa bisan onsa ng̃a labí sa casaráng̃an.

Traslúcido. = Masíhag, matín-ao, masínao caáyo.

Trasluciente. = Ang masíhag.

Traslucirse. = Pagsíhag. * Pagtáhap.

Traslumbramiento. = Pagcasuláo. * Pagcaoalá sa bisan onsa sa madalí, tong̃ód sa pagcalágmit sa pagágui.

Trasluz. = Ang sugá ng̃a moágui sa bisan onsa ng̃a masíhag.

Trasmallo. = Layá ng̃a mahínag, ng̃a guitapótan sa lain ng̃a mg̃a bohó ng̃a mabános banos.

Trasmano (á). = Sa holohalayó.

Trasmañana. = Damlag.

Trasmarino. V. [Trasfretano].

Trasmatar. = Pagpanghináot ng̃a muóna ang camatáyon sa lain, sa caugalíng̃on ng̃a camatáyon.

Trasmigracion. = Pagcalálin sa pinuyánan.

Trasmigrar. = Paglálin sa pinuyánan, sa longsod.

Trasminar. = Paglacát sa ilálom sa yota. * Pagbahó, paghómot caáyo. * Pagtáslop.

Trasmisible. = Ang arang itógot ug ibílin sa lain.

Trasmision. = Pagcatógot, pagcabílin sa bisan onsa sa lain.

Trasmitir. = Pagtógot, pagbílin, paghátag sa lain, sa bisan onsa.

Trasmontar. V. [Tramontar].

Trasmota. = Ilímnon ng̃a magáma sa mg̃a ubas ng̃a piníga na, ng̃a hinolóman sa tubig.

Trasmudar. V. [Trasegar].

Trasmutable. = Ang arang balhínon sa usá ca pagcabútang sa lain ng̃a pagcabútang.

Trasmutacion. = Pagcabálhin sa usá ca pagcabútang sa lain ng̃a pagcabútang.

Trasmutar. = Pagbálhin sa usá ca butang sa lain ng̃a butang. [[337]]

Trasmutativo. = Ang may gahóm sa pagbálhin sa usá ca butang sa lain ng̃a butang.

Trasmutatorio. = Idem.

Trasnochada. = Ang gabíy ng̃a guinsóndan sa adlao ng̃a nagaatúbang. * Pagcatucáo, pagcahócao.

Trasnochado. = Ang magadáot, ang napán-os, cay guiaguían sa usá ca gabíy.

Trasnochador. = Ang magatucáo, ang nagahúcao.

Trasnochar. = Paghúcao, pagtucáo.

Trasnombrar. = Pagtagílis sa mg̃a ng̃alan.

Trasnominacion. = Pagcatagílis sa mg̃a ng̃alan.

Trasoir. = Pagbalíng̃ag.

Trasojado. = Ang guilagóman sa mg̃a matá.

Trasoñar. = Pagpamatúod sa díli matúod.

Traspadano. = Ang anáa sa luyo sa subá ng̃a guing̃álan ug Pó.

Traspalar. = Pagbálhin sa bisan onsa, sa pala. * V. [Trasegar].

Traspapelarse. = Pagoalá sa mg̃a papel.

Trasparencia. = Pagcasíhag, pagcatín-ao, pagcasínao.

Trasparentarse. = Pagágui sa sugá sa bisan onsang masíhag.

Trasparente. = Masíhag, matín-ao.

Traspasacion. V. [Trasmision].

Traspasamiento. V. [Trasgresion]. * Casáquet, cagóol, calisód.

Traspasar. V. [Trasegar]. * Pagágui sa onáhan. * Paglában sa mg̃a subá, pagtabóc. * Pagágui pagopód. * Poglágbas, pagsámad sa pagcalápos. * Pagcalóoy, pagpoáng̃od. * Paggóol, pagpasáquet, pagpalisód. * Paglápas, pagtalápas, paglípas, díli pagtúman sa mg̃a tolománon, sa mg̃a sugo ug sa mg̃a catungdánan. * Paglabí sa casaráng̃an. * V. [Trasmitir].

Traspaso. V. [Trasmision] y [Traspasamiento] desde casáquet, y [Trasgresion].

Traspeinar. = Pagsúrlay pagopód sa guisúrlay na ng̃a daan.

Traspié. = Pagcadalín-as. * Limbong, pagcalaláng sa mg̃a nanagáoay sa pagcadámag, sa pagpócan sa caáoay, sa contra.

Traspillarse. = Pagníoang, paglúya caáyo, pagoalá sa cosóg.

Traspintar. = Pagábot sa batoc sa guihúlat, sa guipaábot. * Pagsíhag sa licód sa guisúlat con sa guipíntal.

Traspirable. = Ang arang mahung̃áo.

Traspiracion. = Pagcahung̃áo.

Traspirar. = Paghung̃áo.

Trasplantar. = Paglálin sa mg̃a tanóm. * V. [Trasmigrar].

Trasplante. = Pagcalálin sa mg̃a tanóm.

Trasponedor. = Ang magabálhin sa bisan onsa.

Trasponer. V. [Trasegar] y [Trasplantar]. * Pagsalípod sa bisan cansa sa obán ng̃a nagasolóng canía. * Pagsálop sa adlao, sa bulan ug sa mg̃a bitóon.

Trasportacion. = Pagcabálhin sa bisan onsa sa lugar ng̃a guibutáng̃an.

Trasportamiento. = Idem. * Pagcapógdao, pagcaoalá sa mg̃a balatían ug sa buot.

Trasportar. V. [Trasegar]. * Pagoalá sa boot, sa mg̃a balatían.

Trasporte. V. [Trasportacion]. * Sacayán ng̃a pagalulánan sa mg̃a balon, sa mg̃a bala, &c., ug ng̃a pagasáquian sa mg̃a soldados, &c.

Trasportin. = Cama, colchon ng̃a manípis.

Trasposicion. = Pagcabálhin sa pagcabótang sa mg̃a polong, sa mg̃a suguílon.

Traspuesta. V. [Trasportacion]. * Sooc, looc looc. * Pagcalágueu.

Trasquilador. = Ang magagónting sa bohóc ug sa balahíbo sa mg̃a mananáp. [[337]]

Trasquiladura. = Pagcagúnting sa bohóc sa díli maabánil. * Pagcópos sa bisan onsa, pagcóha sa obán ng̃a mg̃a bahin sa bisan onsa.

Trasquilimocho. = Ang guialótan sa bohóc.

Trasquilon. = Pagcagónting sa tagsa ca pagpótol sa gunting. * Ang bahin sa puhónan ng̃a guicáoat sa pagcalaláng.

Trastazo. = Pocpoc.

Traste. = Ang tombága, buláoan, salapí, &c., ng̃a guibalábag sa bocton sa mg̃a sesta.

Trasteado. = Cadaghánan sa mg̃a traste sa mg̃a tolónggon.

Trasteador. = Cundátan, ang magasáli ug bolobánha sa mg̃a casangcápan, sa mg̃a siya, sa mang̃a catre, &c.

Trasteante. = Ang maálam magcáblit sa mg̃a tolónggon ng̃a may mg̃a traste.

Trastear. = Pagtáod sa mg̃a traste sa mg̃a sesta, &c. * Pagcóndat. * Pagbolobálhin sa mg̃a casangcápan, sa mg̃a siya, sa mg̃a catre, &c. * Pagtápoy ug maáyo sa mg̃a coldas sa mg̃a tolónggon.

Trastejador. = Ang magaáyo sa mg̃a atóp ng̃a guibotáng̃an sa mg̃a tesa.

Trastejadura. V. [Trastejo].

Trastejar. = Pagáyo sa mg̃a atóp ng̃a guibotáng̃an sa mg̃a tesa. * Pagsolóng ug maáyo sa bisan onsa, arón ayóhon.

Trastejo. = Pagcaáyo sa mg̃a atóp ng̃a guibotáng̃an sa mg̃a tesa.

Trastera. = Paga, solód ng̃a pagabotáng̃an sa mg̃a casangcápan ng̃a díli quinahánglan.

Trastería. = Cadaghánan sa mg̃a casangcápan. * Buhat ng̃a díli maáyo, ng̃a hing̃alatáuan.

Trasterminante. = Ang muágui sa caotlánan sa usá ca yota, sa lain ng̃a yota.

Trasterminar. = Pagágui, paglípas sa mg̃a caotlánan sa usá ca yuta.

Trastesado. = Magáhi, matíga.

Trastienda. = Ang solód ng̃a sonód sa tiendáhan. * Pagcaándam sa pagbúhat sa bisan onsa.

Trasto. = Casangcápan, capandáyan ng̃a daan. * Táuo ng̃a oaláy polós. * Ang espada, ang hing̃aníban ng̃a guinagámit sa masóbsob.

Trastornable. = Ang masáyon pagasuhíon, pagatoáng̃on.

Trastornador. = Ang magatúang, ang magasúhi.

Trastornadura. = Pagcasúhi, pagcatúang.

Trastornar. = Suhí, tuang, lintóad, tiquíab, ticuang, taquílid. * Pagpúgdao, pagoalá sa buot, sa mg̃a balatían. * Pagcábig sa cabobót-on sa lain, sa pagsámbag ug paghópo canía. * Pagbóloc, pagsácot.

Trastorno. V. [Trastornadura].

Trastrabado. = Ang cabayo ng̃a guiputían sa tiil sa toó sa pang̃onáhan ug sa tiil sa oála sa pang̃olahían.

Trastrocamiento. V. [Trasmutacion].

Trastrocar. V. [Trasmutar].

Trastrueco ó Trastrueque. V. [Trasmutacion].

Trastuelo. = Táuo ng̃a cundátan, ng̃a magabúrlay ug magaaling̃ása.

Trastumbar. = Paghólog, pagtaquílid sa bisan onsa.

Trasudadamente. = Sa casáquet ug calisód sa buot.

Trasudar. = Pagsolosíng̃ot guican sa casaquét, sa caól-ol, sa casáquet, sa calisód, &c.

Trasudor. = Solosíng̃ot ng̃a guican sa cahárloc, sa calísang, sa calisód, sa cagóol, &c.

Trasuntar. = Paghúar sa bisan onsang sulat. * Pagsúlat sa bisan onsa, sa pagcaláctur.

Trasuntativamente. = Sa pagcahinúad. * Sa pagcaláctud.

Trasunto. = Hinúad. * Panigíngnan sa bisan onsa.

Trasustanciacion. V. [Trasmutacion]. * Pagcabálhin sa bino ug sa tinápay sa dugó ug sa laoas sa atong Guinóong Jesucristo, sa pagconsagrar sa mg̃a Padre. [[338]]

Trasustancial. = Ang usá ca butang ng̃a mabálhin sa lain ng̃a botang.

Trasustanciar. V. [Trasmutar].

Trasvenarse. = Paggóa sa dugó sa mg̃a caugátan, pagsúba. * Pagágas, pagyabó pagcátag sa bisan onsa.

Trasverberacion. V. [Trasfixion].

Trasversal. = Ang magalápus. * Caobánan ng̃a díli guican sa pagcaláctod sa guiguicánan: oyóan, igágao, &c.

Trasverso. = Ang magataquílid, ang mabalábag. * Ang nabalíquig.

Trasverter. = Pagáoas sa bino, &c., cay naponó caáyo ang surlánan.

Trasvinarse. = Paghonób sa bino sa mg̃a surlánan.

Trasvolar. = Paglupár.

Tratable. = Ang masáyon ng̃a pagahúptan.

Tratado. = Pagcasábot sa bisan onsa. * Sulat ng̃a magaásoy sa bisan onsa.

Tratador. = Ang maquigpasábot.

Tratamiento. = Pagcahópot sa bisan onsa. * Pagcasábot, pagcaatúbang sa bisan onsa.

Tratante. V. [Tratador]. * Ang magapálit sa bisan onsa, sa pagbalígya pagopód.

Tratar. = Paghópot, pagalíma sa bisan onsa. * Pagcúbil, paghícap. * Pagsuguílon sa pagsábot sa bisan onsa. * Paghigála, pagábian. * Pagcamaáyo sa bisan cansa. * Pagpálit sa bisan onsa, sa pagbalígya pagósob. * Pagcúgui sa pagbúhat sa bisan onsa, arón macúha ang guipanghináot.

Trato. = Pagcahópot, pagcaalíma. * Pagcahigála, pagcaábian. * Pagcaamigos ng̃a daótan, sa pagcacamaáyo. * Pagcacomersio, pagcapálit ug pagcabalígya. * Pagcaámpo, pagcapalándong, pagcahúna húna ng̃a canúnay sa Dios.

Traversa. = Pisi ng̃a guican sa tomóy sa mg̃a talároc sa mg̃a sacayán hasta sa ilang ponóan, hasta sa ilang tilindúgan.

Través. = Pagcataquílid sa bisan onsa. * Casáquet, calisód, cagóol, daótan ng̃a palad.

Travesaño. = Toong, cahoy ng̃a nabalábag. * Onlánan ng̃a nabalábag sa pagsángcap sa calápdon sa higdáan.

Travesar. V. Atravesar.

Travesear. = Pagcúndat. * Pagpuyó sa pagcacamaáyo, pagcaólag.

Travesero. = Ang mabalábag. * V. [Travesaño].

Travesía. = Pagcahalayó cutub sa usá ca lugar sa lain ng̃a lugar. * Pagcatabóc cutub sa usá ca baybáyon sa luyo sa dagat. * Pagcabútang sa pagcataquílid sa bisan onsa.

Travesío. = Lugar ng̃a pagaaguían. * Hayúpan ng̃a moágui ug mugóa sa lugar ng̃a may batásan sa pagpaning̃áon.

Travesura. = Pagcalíhoc, pagcacúndat. * Pagcabátid, pagcatalínis sa húna húna. * Buhat ng̃a daútan ng̃a tacús ng̃a pagasaoáyon ug castigóhon.

Travieso. = Ang nabalábag. * Cundátan, ang malíhoc caáyo, ang díli mahamútang. * Ang nagapuyó sa mg̃a salá sa pagcaólag.

Trayente. = Ang magadála.

Traza. = Ang nahaónang panigíngnan ng̃a magáma sa húna húna sa táuo ng̃a buot magbúhat sa bisan onsang baláy, &c. * Alaguían ng̃a guihúna húna sa pagdáng̃at sa bisan onsa ng̃a guipanghináot. * Dagoay, pagcabótang sa bisan onsa.

Trazado (bien ó mal). = Táuo ng̃a ang̃áyan con díli ang̃áyan sa iang laoas, sa iang pagcatíndog.

Trazador. = Ang magabúhat ug ang magahúna húna sa panigíngnan sa bisan onsang buhat.

Trazar. = Paghúna húna, pagbárlis, pagbúhat sa panigíngnan ng̃a paganóntan sa pagcatíndog sa usá [[338]]ca baláy, &c. * Paghúna húna sa mg̃a alaguían sa pagdáng̃at sa tuyo ng̃a guipanghináot.

Trazo. = Barlis ng̃a icabúhat sa panigíngnan sa bisan onsa.

Trazumarse. V. [Rezumarse].

[[Índice]]