I. LA FLORA DEL COLOSSEO.
«Colosseo, mirabile reliquia
Del romano poter. Le folte PIANTE
Lungo que’ ruinati archi cresciute,
Piegavano, ondulando, i freschi rami
Sul cupo azzurro della notte....»
Lord Byron, Manfredo (Trad. del Maffei).
L’anfiteatro Flavio fu e sarà sempre l’oggetto di universale ammirazione, ed uno dei più fecondi nuclei di serî studî ed accurate ricerche. Poeti e storici, architetti ed archeologi, numismatici ed epigrafisti gareggiarono per descriverlo ed illustrarlo; tutti, con vero amore ed entusiasmo, offrirono alla venerabile mole dei Flavî il contributo del loro ingegno. E come appunto il Fontana[1147], il Marangoni[1148], il Nibby[1149], il Tocco[1150], il Gori[1151], ecc., parlarono del Colosseo in una maniera più o meno completa; il Lipsio[1152], il Maffei[1153], il Barthelémy[1154], l’Alonio[1155], il Canina[1156], ecc., lo descrissero ora considerandolo isolatamente, ora confrontandolo con altri anfiteatri; come, dico, il Marini[1157], il Fea[1158] l’Uggeri[1159], lo Hübner[1160], il Mommsen[1161], il Lanciani[1162], ecc., pubblicarono pregevoli monografie illustrando respettivamente il podio, i sedili, gli scavi, le epigrafi, ecc.; e come, finalmente il Morcelli[1163] trattò delle tessere e degli spettacoli; il Donaldson[1164] delle medaglie, e Mons. Lugari procurò rivendicare ai Martiri l’arena dell’Anfiteatro Flavio[1165]; così non mancarono studiosi i quali prendessero ad esaminare la flora e le piante, che in tempi men remoti spontaneamente nascevano e vegetavano sull’arena, sui semidiruti gradi e sulle fatiscenti pareti dell’abbandonato Anfiteatro.
L’anno 1815 un botanico romano[1166] pubblicava uno studio sulle 260 specie di piante che allora ricoprivano l’Anfiteatro[1167]. Più tardi, nel 1873, il ch. Richard Deakin[1168] pubblicava un’opera ancor più completa sulla «Flora of the Colosseum», facendola ascendere a 420 specie di piante.
Ed ora, perchè questo nostro lavoro riesca più completo che sia possibile crediamo opportuno occuparci anche noi di quel pittoresco ammanto di verdura fatto togliere nel 1871 dal comm. Pietro Rosa[1169] e seguendo la scorta del suddetto Prof. R. Deakin, passiamo senz’altro ad indicare quelle piante che già costituirono la FLORA DEL COLOSSEO.
La Flora del Colosseo.
| ORD. NAT. | ||
| GENERE | SPECIE | |
| I. | ||
| Ranunculaceae | ||
| Clematis, Linn. | Clematite Ital. | C. Flammula, Linn. |
| Anemone, Linn. | Anemone Ital. | A. Hortensis, Linn. |
| Ranunculus, Linn. | Ranuncolo Ital. | R. repens, Linn. |
| Delphinum, Linn. | Speronella Ital. | D. peregrinum, Linn. |
| II. | ||
| Malvaceae (Iuss.) | ||
| Malva, Linn. | Malva Ital. | M. Sylvestris, Linn. |
| Malva, Linn. | Malva Ital. | M. Rotundifolia, Linn. |
| III. | ||
| Crassulaceae (De Cand.) | ||
| Sedum, Linn. | Sempreviva Ital. | S. cepaea, Linn. |
| Sedum, Linn. | Sempreviva Ital. | S. gallioides, All. |
| Sedum, Linn. | Sempreviva Ital. | S. album, Linn. |
| Sedum, Linn. | Sempreviva Ital. | S. acre, Linn. |
| Sedum, Linn. | Sempreviva Ital. | S. reflexum, Linn. |
| Sedum, Linn. | Sempreviva Ital. | S. anopetalum, De Cand. |
| Umbilicus, De Cand. | Scodellina o erba bellica | U. pendulinus, De Cand. |
| IV. | ||
| Rosaceae (Iuss.) | ||
| Prunus, Linn. | Ciriegia Ital. | P. avium, Linn. |
| Pyrus, Linn. | Pero Ital. | P. communis, Linn. |
| Geum, Linn. | Erba benedetta Ital. | G. urbanum, Linn. |
| Potentilla, Linn. | Cinquefoglio Ital. | P. recta, Linn. |
| Potentilla, Linn. | Cinquefoglio Ital. | P. reptans, Linn. |
| Fragaria, Linn. | Fragole Ital. | F. vesca, Linn. |
| Rubus, Linn. | Rogo Ital. | R. corylifolius, Smith. |
| Poterium, Linn. | Pimpinella Ital. | P. sanguisorbia, Linn. |
| Agrimonia, Linn. | Agrimonia Ital. | A. eupatoria, Linn. |
| Rosa, Linn. | Rosa Ital. | R. sempervirens, Linn. |
| V. | ||
| Vitaceae (Lind.) | ||
| Vitis, Linn. | Vite Ital. | V. vinifera, Linn. |
| VI. | ||
| Celastrineae (R. Browil) | ||
| Euonymus, Linn. | Fusano Ital. | E. europaeus, Linn. |
| VII. | ||
| Paronychieae (St. Hil.) | ||
| Polycarpon, Linn. | Correggiola Ital. | P. tetraphillum, Linn. |
| VIII. | ||
| Carophilleae (Iuss.) | ||
| Sileneae | ||
| Tunica, Scop. | Tunica Ital. | T. saxifraga, Scop. |
| Dianthus, Linn. | Garofano Ital. | D. profifer, Linn. |
| Silene, Linn. | Garofano Ital. | S. inflata, Smith. |
| Silene, Linn. | Garofano Ital. | S. gallica, Linn. |
| Silene, Linn. | Garofano Ital. | S. quinquevulnera, Linn. |
| Silene, Linn. | Garofano Ital. | S. armeria, Linn. |
| Silene, Linn. | Garofano Ital. | S. italica, Pers. |
| Alsineae | ||
| Sagina, Linn. | S. procumbens, Linn. | |
| Sagina, Linn. | S. Apetala, Linn. | |
| Alsine, Wahl. | Alsine Ital. | |
| Alsine, Wahl. | Alsine Ital. | A. rubra, Wahl. |
| Alsine, Wahl. | Alsine Ital. | A. tenuifolia, Wahl. |
| Arenaria, Linn. | Arenaria Ital. | A. serpyllifolia, Linn. |
| Stellaria, Linn. | Stellaria Ital. | S. media, Whiter |
| Cerastium, Linn. | Cerazia Ital. | C. vulgatum, Linn. |
| Cerastium, Linn. | Cerazia Ital. | C. campanulatum, Vir. |
| Cerastium, Linn. | Cerazia Ital. | C. viscosum, Linn. |
| Mochringia, Linn. | M. trinervia, Clair. | |
| IX. | ||
| Lineae (De Cand.) | ||
| Linum, Linn. | Lino Ital. | L. strictum, Linn. |
| Linum, Linn. | Lino Ital. | L. catharticum, Linn. |
| X. | ||
| Cruciferae (Iuss.) | ||
| Cherianthus, Linn. | Leucoio Ital. | C. cheiri, Linn. |
| Arabis, Linn. | A. hirsuta, Brown. | |
| Cardamine, Linn. | Cardamino Ital. | C. hirsuta, Linn. |
| Cardamine, Linn. | C. impatiens, Linn. | |
| Sisymbrium, Linn. | Sisimbrio Ital. | S. officinalis, Scop. |
| Sisymbrium, Linn. | Sisimbrio Ital. | S. policeratium, Linn. |
| Sisymbrium, Linn. | Sisimbrio Ital. | S. irio, Linn. |
| Sisymbrium, Linn. | Sisimbrio Ital. | S. Thalianum, Gand |
| Diplotaxis, De Cand. | D. tenuifolia, De Cand. | |
| Diplotaxis, De Cand. | D. verna, Linn. | |
| Diplotaxis, De Cand. | D. muralis, Linn. | |
| Iberis, Linn. | Iberide Ital. | I. pinnata, Linn. |
| Lepidium, Linn. | Lepidio Ital. | L. granifolium, Linn. |
| Capsella, De Cand. | Borsa di pastore Ital. | C. bursa pastoris, De Cand. |
| Senebriera, Poir | S. coronopus, Poir | |
| Biscutella, Linn. | B. hispida, De Cand. | |
| Bunias, Linn. | Bunnio Ital. | B. erocago, Linn. |
| XI. | ||
| Cystineae (A. Brogn.) | ||
| Cystinus, Linn. | Imbrentina Ital. | C. hypocistus, Linn. |
| XII. | ||
| Geraniaceae (Iuss.) | ||
| Geranium, Linn. | Geranio Ital. | G. molle, Linn. |
| Geranium, Linn. | Geranio Ital. | G. robertianum, Linn. |
| Geranium, Linn. | Geranio Ital. | G. rotundifolium, Linn. |
| Geranium, Linn. | Geranio Ital. | G. dissectum, Linn. |
| Erodium, Linn. | E. cicutarium, L. Herit. | |
| Erodium, Linn. | E. moscatum, Sm. | |
| Erodium, Linn. | E. romanum, Willd. | |
| Erodium, Linn. | E. melacoides, Willd. | |
| XIII. | ||
| Rutaceae (Iuss.) | ||
| Ruta, Linn. | Ruta Ital. | R. bracteosa, De Cand. |
| XIV. | ||
| Oxalideae (De Cand.) | ||
| Oxalis, Linn. | Alleluia Ital. | O. Corniculata, Linn. |
| XV. | ||
| Saxifrageae (Linn.) | ||
| Saxifraga, Linn. | Sassifraga Ital. | S. granulata, Linn. |
| Saxifraga, Linn. | Sassifraga Ital. | S. tridactylites, Linn. |
| XVI. | ||
| Hypericineae (De Cand.) | ||
| Hypericum, Linn. | Pilatro Ital. | H. perforatum, Linn. |
| XVII. | ||
| Papaveraceae (Iuss.) | ||
| Papaver, Linn. | Papavero Ital. | P. rhaeas, Linn. |
| Papaver, Linn. | Papavero Ital. | P. dubium, Linn. |
| Chelidonium, Linn. | Celidonia Ital. | C. mayus, Linn. |
| XVIII. | ||
| Capparideae (Iuss.) | ||
| Capparis, Linn. | Capperi Ital. | C. spinosa, Linn. |
| XIX. | ||
| Cistineae (Dunal) | ||
| Helianthemum, Tourn. | H. gattatum | |
| Cistus, Linn. | Cistio Ital. | C. salvifolius, Linn. |
| XX. | ||
| Resediaceae (De Cand.) | ||
| Reseda, Linn. | Reseda Ital. | R. alba, Linn. |
| Reseda, Linn. | Reseda Ital. | R. phituma, Linn. |
| XXI. | ||
| Terebinthaceae (De Cand.) | ||
| Pistacia, Linn. | Lentischio Ital. | P. Terebinthus, Linn. |
| Pistacia, Linn. | Lentischio Ital. | P. Lentiscus, Linn. |
| XXII. | ||
| Violaceae (Lind.) | ||
| Viola, Linn. | Viola Ital. | V. odorata, Linn. |
| Viola, Linn. | Viola Ital. | V. canina Linn. |
| XXIII. | ||
| Fumariaceae (De Cand.) | ||
| Fumaria, Linn. | Fummosturno Ital. | F. capreolata, Linn. |
| Fumaria, Linn. | Fummosturno Ital. | F. officinalis, Linn. |
| Fumaria, Linn. | Fummosturno Ital. | F. parviflora, Linn. |
| XXIV. | ||
| Poligaleae (Iuss.) | ||
| Poligala, Linn. | Poligala Ital. | P. monspeliaca, Linn. |
| XXV. | ||
| Leguminoseae (Iuss.) | ||
| Loteae, De Cand. | ||
| Spartium, De Cand. | Sparzio Ital. | S. junceum, Linn. |
| Cytisus, De Cand. | Citiso Ital. | C. laburnum, Linn. |
| Anthyllis, De Cand. | Antillide Ital. | A. vulneraria, Linn. |
| Onosis, De Cand. | Onomide Ital. | O. spinosa, Linn. |
| Onosis, De Cand. | Onomide Ital. | O. arvensis, Linn. |
| Melilotus, Linn. | Meliloto Ital. | M. italica, All. |
| Melilotus, Linn. | Meliloto Ital. | M. indica, Linn. |
| Trifolium, Linn. | Trifoglio Ital. | T. pratensis, Linn. |
| Trifolium, Linn. | Trifoglio Ital. | T. ocroleucum, Linn. |
| Trifolium, Linn. | Trifoglio Ital. | T. stellatum, Linn. |
| Trifolium, Linn. | Trifoglio Ital. | T. scabrum, Linn. |
| Trifolium, Linn. | Trifoglio Ital. | T. arvensis, Linn. |
| Trifolium, Linn. | Trifoglio Ital. | T. repens, Linn. |
| Trifolium, Linn. | Trifoglio Ital. | T. nigresicus, Vivian. |
| Trifolium, Linn. | Trifoglio Ital. | T. hybridum, Savi |
| Trifolium, Linn. | Trifoglio Ital. | T. procumbens, Linn. |
| Trifolium, Linn. | Trifoglio Ital. | T. filiforme, Linn. |
| Trifolium, Linn. | Trifoglio Ital. | T. tomentosum, Linn. |
| Trifolium, Linn. | Trifoglio Ital. | T. resupinatum, Linn. |
| Trifolium, Linn. | Trifoglio Ital. | T. subterraneum, Linn. |
| Lotus, Linn. | Mullaghera Ital. | L. corniculatus, Linn. |
| Lotus, Linn. | Mullaghera Ital. | L. ornithopodiodes, Linn. |
| Trigonella, Linn. | Fienogreco Ital. | T. corniculata, Linn. |
| Medicago, Linn. | Medica Ital. | M. lupulina, Linn. |
| Medicago, Linn. | Medica Ital. | M. orbicularis, Allel. |
| Medicago, Linn. | Medica Ital. | M. minima, Linn. |
| Medicago, Linn. | Medica Ital. | M. maculata, Sibth. |
| Medicago, Linn. | Medica Ital. | M. denticulata, Willd. |
| Medicago, Linn. | Medica Ital. | M. terebellum, Willd. |
| Medicago, Linn. | Medica Ital. | M. tribuloide, Lam. |
| Viceae, De Cand. | ||
| Vicia, De Cand. | Veccie Ital. | V. onobrychoides, Linn. |
| Vicia, De Cand. | Veccie Ital. | V. cracca, Linn. |
| Vicia, De Cand. | Veccie Ital. | V. gracilis, Lois |
| Vicia, De Cand. | Veccie Ital. | V. uniflora |
| Vicia, De Cand. | Veccie Ital. | V. sativa, Linn. |
| Vicia, De Cand. | Veccie Ital. | V. angustifolia, Sibth. |
| Vicia, De Cand. | Veccie Ital. | V. lutea, Linn. |
| Vicia, De Cand. | Veccie Ital. | V. hybrida, Linn. |
| Lathyrus, Linn. | Latiro Ital. | L. aphaca, Linn. |
| Lathyrus, Linn. | Latiro Ital. | L. sativa, Linn. |
| Lathyrus, Linn. | Latiro Ital. | L. pratensis, Linn. |
| Lathyrus, Linn. | Latiro Ital. | L. sylvestris, Linn. |
| XXVI. | ||
| Umbelliferae (Iuss.) | ||
| Hedysareae, De Cand. | ||
| Scorpiurus, Linn. | Scorpioides Ital. | S. subvillosa, Linn. |
| Coronella, Linn. | Coronilla Ital. | C. varia |
| Ornithopus, Linn. | Piede d’uccello Ital. | O. scorpioides, Linn. |
| Securigera, De Cand. | S. coronilla, De Cand. | |
| Sanicula, Linn. | Sanicula Ital. | S. Europaea, Linn. |
| Eryngium, Linn. | Eringo Ital. | E. campestris, Linn. |
| Agopodium, Linn. | Podagraria Ital. | O. podagraria, Linn. |
| Bupleurum, Linn. | Bupleuro Ital. | B. aristotatum, Bartb. |
| Bupleurum, Linn. | Bupleuro Ital. | B. odontites, Linn. |
| Bupleurum, Linn. | Bupleuro Ital. | B. rotundifolia, Linn. |
| Oenanthe, Linn. | Enante Ital. | Oe. peucedanifolia, Poll. |
| Foeniculum, Hoffm. | Finocchiella Ital. | F. vulgare, Gartn. |
| Ferula, Linn. | Ferula Ital. | F. communis, Linn. |
| Daucus, Linn. | Carota Ital. | D. muricatus, Linn. |
| Caucalis, Linn. | Caucali Ital. | C. daucoides, Linn. |
| Torilis, Adanson | T. infesta, Spreng. | |
| Torilis, Adanson | T. nodosa, Gartn. | |
| Scandix, Linn. | Cefolio Ital. | S. Pecten-Veneris, Linn. |
| Cheraphillum, Linn. | C. Temulentum, Linn. | |
| Smyrnium, Linn. | Macerone Ital. | S. olosatrum, Linn. |
| XXVII. | ||
| Ramneae (Iuss.) | ||
| Ramnus, Linn. | Ramio Ital. | R. alternatus, Linn. |
| Paliurus, Tourn. | Paliuro Ital. | P. aculeatus, Tourn. |
| XXVIII. | ||
| Arailaeae (Iuss.) | ||
| Hedera, Linn. | Edera Ital. | H. Helix, Linn. |
| XXIX. | ||
| Onograriae (Iuss.) | ||
| Circaea, Linn. | Circea Ital. | C. Lutetiana, Linn. |
| Epilobium, Linn. | Epilobio Ital. | E. hirsutum, Linn. |
| Epilobium, Linn. | Epilobio Ital. | E. montanum, Linn. |
| XXX. | ||
| Valerianeae (De Cand.) | ||
| Cantranthus, De Cand. | C. ruber, De Cand. | |
| Valerianella, Moerich. | V. Carinata, Loisel | |
| XXXI. | ||
| Compositae (Iuss.) | ||
| 1.º Conymbifereae | ||
| Tussilago, Linn. | Tossilaggine Ital. | T. farfara, Linn. |
| Erigeron, Linn. | E. canadensis, Linn. | |
| Senecio, Linn. | Erba calderina Ital. | S. vulgaris, Linn. |
| Inula, Linn. | Enula Ital. | I. odora, Linn. |
| Inula, Linn. | Enula Ital. | I. conyza, De Cand. |
| Inula, Linn. | Enula Ital. | I. sordida, De Cand. |
| Solidago, Linn. | Verga d’oro Ital. | S. virgaurea, Linn. |
| Pulicaria, Linn. | P. dysenterica, Cass. | |
| Bellis, Linn. | Margheritina Ital. | B. perennis, Linn. |
| Bellis, Linn. | Margheritina Ital. | B. sylvestris, Cyrill. |
| Bellium, Linn. | B. minutum, Linn. | |
| Crhysanthemum, Linn. | Crisantemo Ital. | C. leucanthemum, Linn. |
| Matricaria, Linn. | Matricaria Ital. | M. chamomile, Linn. |
| Anthemis, Linn. | La Camomilla Ital. | A. cotula, Linn. |
| Anthemis, Linn. | La Camomilla Ital. | A. mixta, Linn. |
| Anthemis, Linn. | La Camomilla Ital. | A. tinctoria, Linn. |
| Bidens, Linn. | Bidente Ital. | B. tripartita, Linn. |
| Achillea, Linn. | Achillea Ital. | A. agaratum, Linn. |
| Eupatorium, Linn. | Eupatorio Ital. | E. cannabium, Linn. |
| Chrysocoma, Linn. | Criso-coma Ital. | C. Linosyris, Linn. |
| Artemisia, Linn. | Assenzio Ital. | A. vulgaris, Linn. |
| Artemisia, Linn. | Assenzio Ital. | A. argentea, Willd. |
| Filago, Linn. | Filago Ital. | F. gallica, Linn. |
| Filago, Linn. | Filago Ital. | F. minima, Fries. |
| Filago, Linn. | Filago Ital. | F. germanica, Linn. |
| Calendula, Linn. | Calendula Ital. | C. arvensis, Linn. |
| 2.º Cynarocephaleae | ||
| Carlina, Linn. | Carlina Ital. | C. corymbosa, Linn. |
| Cardus, Linn. | Cardo Ital. | C. pycnocephalus, Iacq. |
| Cardus, Linn. | Cardo Ital. | C. leocrographus, Linn. |
| Cardus, Linn. | Cardo Ital. | C. marianus, Linn. |
| Lappa, Tourn. | Lappone Ital. | L. mayor, Gart. |
| Centaurea Linn. | Centaurea Ital. | C. nigra, Linn. |
| Centaurea Linn. | Centaurea Ital. | C. cyanus, Linn. |
| Centaurea Linn. | Centaurea Ital. | C. calcitrapa, Linn. |
| Centaurea Linn. | Centaurea Ital. | C. solstitialis, Linn. |
| 3.º Cichoraceae | ||
| Hypochaeris, Linn. | H. radicata, Linn. | |
| Chondrilla, Linn. | C. jucca, Linn. | |
| Picus, Linn. | P. hieracioides, Linn. | |
| Taraxacum Juss. | Dente di leone o soffione | T. officinalis, Wigg. |
| Taraxacum Juss. | T. dens leonis (Flora Rom.) | |
| Taraxacum Juss. | T. hirta, De Cand. | |
| Cichorium, Linn. | Cicoria Ital. | C. intybus, Linn. |
| Lactuca, Linn. | Lattuga Ital. | L. muralis, De Cand. |
| Lactuca, Linn. | Lattuga Ital. | L. saligna, Linn. |
| Lactuca, Linn. | Lattuga Ital. | L. scariola, Linn. |
| Sonchus, Linn. | S. oleraceus, Linn. | |
| Sonchus, Linn. | S. tenerrimus, Linn. | |
| Crepis, Linn. | C. biennis, Linn. | |
| Crepis, Linn. | C. pulcher, Linn. | |
| Hieracium, Linn. | Feracia Ital. | H. murorum, Linn. |
| Hieracium, Linn. | Feracia Ital. | H. Nestleri, Vill. |
| Hieracium, Linn. | Feracia Ital. | H. Pilosella, Linn. |
| Lapsana, Linn. | Lampsana Ital. | L. communis, Linn. |
| Zacintha, Tourn. | Z. verrucosa, Gart. | |
| XXXII. | ||
| Dipsaceae (De Cand.) | ||
| Knautia, Linn. | K. arvensis, Coult | |
| Scabiosa, Linn. | Scabbiosa Ital. | S. columbaria, Linn. |
| XXXIII. | ||
| Cucurbitaceae (Iuss.) | ||
| Bryonia, Linn. | Brionia Ital. | B. dioica, Iacq. |
| Momordica, Linn. | Momordica Ital. | M. elaterium, Linn. |
| XXXIV. | ||
| Campanulaceae (Iuss.) | ||
| Campanula, Linn. | Campanella Ital. | C. rotundifolia, Linn. |
| Wahlenbercia, Schrad. | W. erinus, Link. | |
| Wahlenbercia, Schrad. | W. hederacea, Reich. | |
| Wahlenbercia, Schrad. | (Campanula hederacea, Linn.) | |
| Iasione, Linn. | I. montana, Linn. | |
| Prismatocarpus, L’Heritier | P. speculum, L’Herit. | |
| XXXV. | ||
| Stellatae (Linn.) | ||
| Gallium, Linn. | Gaglio Ital. | G. verum, Linn. |
| Gallium, Linn. | Gaglio Ital. | G. cruciatum, With. |
| Gallium, Linn. | Gaglio Ital. | G. mollugo, Linn. |
| Gallium, Linn. | Gaglio Ital. | G. parisiense, Linn. |
| Gallium, Linn. | Gaglio Ital. | G. anglicum, Linn. |
| Gallium, Linn. | Gaglio Ital. | G. aparine, Linn. |
| Vaillantia, De Cand. | V. muralis, Linn. | |
| Rubia, Linn. | Robbia Ital. | R. tinctorum, Linn. |
| Sherardia, Linn. | S. arvensis, Linn. | |
| Asperula, Linn. | Stellina odorosa | A. odorata, Linn. |
| XXXVI. | ||
| Caprifoliaceae (Iuss.) | ||
| Sambucus, Linn. | Sambuco Ital. | S. Ebulus, Linn. |
| Viburnum, Linn. | Tino | V. tinus, Linn. |
| Lonicera, Linn. | Madreselva Ital. | L. caprifolium, Linn. |
| XXXVII. | ||
| Labiateae (Iuss.) | ||
| Lycopus, Linn. | Licopo Ital. | L. europaeus, Linn. |
| Lycopus, Linn. | Licopo Ital. | L. exaltatus, Linn. |
| Salvia, Linn. | Salvia Ital. | S. verbanica, Linn. |
| Salvia, Linn. | Salvia Ital. | S. clandestina, Linn. |
| Rosmarinus, Linn. | Rosmarino Ital. | R. officinalis, Linn. |
| Calminthia, Moench. | Calaminta Ital. | C. nepeta, Clar |
| Nepeta, Linn. | Ellera terrestre Ital. | N. glechoma, Benth. |
| Mentha, Linn. | Menta Ital. | M. rotundifolia, Linn. |
| Thymus, Linn. | Popolino Ital. | T. serpyllum, Linn. |
| Origanum, Linn. | Maggiorana Ital. | O. vulgare, Linn. |
| Saturneia, Linn. | Santoreggia Ital. | S. graeca, Linn. |
| Sideritis, Linn. | S. romana, Linn. | |
| Teucrium, Linn. | Camedrio Ital. | T. flavum, Linn. |
| Prunella, Linn. | Brunella Ital. | P. vulgaris, Linn. |
| Prunella, Linn. | Brunella Ital. | P. laciniata, Linn. |
| Prasium, Linn. | P. majus, Linn. | |
| Lamium, Linn. | Milzadella Ital. | L. vulgatum, Benth. |
| L. album, Benth. | ||
| L. maculatum, Benth. | ||
| Stachys, Linn. | Stachi Ital. | S. selvatica, Linn. |
| Ballota, Linn. | Marrobia Ital. | B. nigra, Linn. |
| Ballota, Linn. | Marrobia Ital. | B. alba, Linn. |
| XXXVIII. | ||
| Scrophulariaceae (Iuss.) | ||
| Veronica, Linn. | Veronica Ital. | V. beccabunga, Linn. |
| Veronica, Linn. | Veronica Ital. | V. chamadrys, Linn. |
| Veronica, Linn. | Veronica Ital. | V. officinalis, Linn. |
| Veronica, Linn. | Veronica Ital. | V. arvensis, Linn. |
| Veronica, Linn. | Veronica Ital. | V. agrestis, Linn. |
| Veronica, Linn. | Veronica Ital. | V. polita, Linn. |
| Veronica, Linn. | Veronica Ital. | V. buxabaumii, Ten. |
| Veronica, Linn. | Veronica Ital. | V. hederifolia, Linn. |
| Veronica, Linn. | Veronica Ital. | V. cymbalaria, Bodard. |
| Veronica, Linn. | Veronica Ital. | V. acinifolia, Linn. |
| Rhinanthus, Linn. | Cresta di gallo Ital. | R. crista galli, Linn. |
| Euphrasia, Linn. | Eufrasia Ital. | E. seroscrotina, Lam. |
| Euphrasia, Linn. | Eufrasia Ital. | E. lutea, Linn. |
| Trixago, Link. | T. latifolia, Reich. | |
| Linaria, Iuss. | Linaiola Ital. | L. cymbalaria, Mill. |
| Linaria, Iuss. | Linaiola Ital. | L. vulgaris, Mill. |
| Antirrhinum, Linn. | Bocca di leone Ital. | A. majus, Linn. |
| Antirrhinum, Linn. | Bocca di leone Ital. | A. orontium, Linn. |
| Scrophularia, Linn. | Scrofolaria Ital. | S. peregrina, Linn. |
| XXXIX. | ||
| Oleaceae (Linn.) | ||
| Olea, Linn. | Olivo Ital. | O. europaea, Linn. |
| Phillyrea, Linn. | Ph. media, Linn. | |
| Ligustrum, Linn. | Ligustro Ital. | L. vulgare, Linn. |
| XL. | ||
| Plantagineae (Iuss.) | ||
| Plantago, Linn. | Petacciuola Ital. | P. major, Linn. |
| Plantago, Linn. | P. lanceolatum, Linn. | |
| Plantago, Linn. | P. psyllium, Linn. | |
| XLI. | ||
| Verbenaceae (Iuss.) | ||
| Verbena, Linn. | Verbena Ital. | V. officinalis, Linn. |
| XLII. | ||
| Orobancheae (Iuss.) | ||
| Orobanche, Linn. | Orobanche Ital. | O. minor, Sutt. |
| Orobanche, Linn. | Orobanche Ital. | O. ramosa, Linn. |
| XLIII. | ||
| Acantaceae (Iuss.) | ||
| Acanthus, Linn. | Acanto Ital. | A. mollis, Linn. |
| XLIV. | ||
| Borragineae (Iuss.) | ||
| Echium, Linn. | Echio Ital. | E. vulgare, Linn. |
| Echium, Linn. | Echio Ital. | E. italicum, Linn. |
| Cerinthe, Linn. | Cerinte Ital. | C. aspera, Roth. |
| Heliotropium, Linn. | Eliotropio Ital. | H. europaeum, Linn. |
| Lithospermum, Linn. | L. arvensis, Linn. | |
| Lithospermum, Linn. | L. purpureo-coeruleum, Linn. | |
| Symphytum, Linn. | Consolida Ital. | S. tuberosum, Linn. |
| Borrago | Borragine Ital. | B. officinalis, Linn. |
| Myosotis | Orecchio di topo Ital. | M. arvensis, Hoffm. |
| Cynoglossum | Cinoglossa Ital. | C. pictum, Ail. |
| Anchusa | Ancusa Ital. | A. italica, Retz. |
| XLV. | ||
| Primulaceae (Vent.) | ||
| Anagallis, Linn. | Mordigallina Ital. | A. arvensis, Linn. |
| Anagallis, Linn. | Mordigallina Ital. | A. coerulea, Linn. |
| Cyclamen, Linn. | Pan porcino Ital. | C. hederifolium, Willd. |
| Cyclamen, Linn. | Pan porcino Ital. | C. europaeum, Linn. |
| Cyclamen, Linn. | Pan porcino Ital. | C. neapolitanum, Ten. |
| XLVI. | ||
| Convolvulaceae (Iuss.) | ||
| Convolvulus, Linn. | Il vilucchio Ital. | C. arvensis, Linn. |
| Convolvulus, Linn. | Il vilucchio Ital. | C. sepium, Linn. |
| XLVII. | ||
| Selaneae (Iuss.) | ||
| Hyoscyamus, Linn. | Giusquiamo Ital. | H. albus, Linn. |
| Verbascum, Linn. | Tasso-barbasso Ital. | V. sinuatum, Linn. |
| Verbascum, Linn. | Tasso-barbasso Ital. | V. blattaria, Linn. |
| Solanum, Linn. | Solatro-nero Ital. | S. dulcamara, Linn. |
| Solanum, Linn. | Solatro-nero Ital. | S. nigrum, Linn. |
| Solanum, Linn. | Solatro-nero Ital. | S. villosum, Lam. |
| XLVIII. | ||
| Gentianeae (Iuss.) | ||
| Chilora, Linn. | Ch. perfoliata, Lam. | |
| Erythraea, Ren. | Centaurea Minore | E. centaurium, Pers. |
| Erythraea, Ren. | E. lutea, Bertol. | |
| XLIX. | ||
| Ericaceae (Desv.) | ||
| Arbutus, Linn. | Corbezzolo Ital. | A. unedo, Linn. |
| Erica, Linn. | Scopa Ital. | E. arborea, Linn. |
| L. | ||
| Amaranthaceae (Iuss.) | ||
| Amaranthus, Linn. | Amaranto Ital. | A. clitum, Linn. |
| Amaranthus, Linn. | Amaranto Ital. | A. retroflexum, Linn. |
| LI. | ||
| Santalaceae (Browon) | ||
| Osiris, Linn. | O. alba, Linn. | |
| LII. | ||
| Euphoribiaceae (Iuss.) | ||
| Euphorbia | Euforbia Ital. | E. peplus, Linn. |
| Euphorbia | Euforbia Ital. | E. chamaesyae, Linn. |
| Euphorbia | Euforbia Ital. | E. helioscopia, Linn. |
| Euphorbia | Euforbia Ital. | E. exigua, Linn. |
| Mercurialis | Mercorella Ital. | M. perennis, Linn. |
| Mercurialis | Mercorella Ital. | M. annua, Linn. |
| LIII. | ||
| Poligoneae (Iuss.) | ||
| Rumex, Linn. | Acetosa Ital. | R. pulcher, Linn. |
| Rumex, Linn. | Acetosa Ital. | R. acetosella, Linn. |
| Polygonum, Linn. | Persicaria Ital. | P. Persicaria, Linn. |
| Polygonum, Linn. | Persicaria Ital. | P. mite, Sckrank. |
| Polygonum, Linn. | Persicaria Ital. | P. aviculare, Linn. |
| Polygonum, Linn. | Persicaria Ital. | P. dumetorum, Linn. |
| LIV. | ||
| Urticaceae (Iuss.) | ||
| Parietaria, Linn. | Erba vetriuola Ital. | P. officinalis, Linn. |
| Urtica, Linn. | Ortica Ital. | U. pillulifera, Linn. |
| Urtica, Linn. | Ortica Ital. | U. ureus, Linn. |
| Urtica, Linn. | Ortica Ital. | U. dioica, Linn. |
| Urtica, Linn. | Ortica Ital. | U. membranacea, Wild. |
| Ulmus, Linn. | Olmo Ital. | U. campestris, Linn. |
| Ficus, Linn. | Fico selvatico Ital. | F. carica, Linn. |
| LV. | ||
| Chenopodiaceae (Lind.) | ||
| Chenopodium, Linn. | C. polysmermum, Linn. | |
| Chenopodium, Linn. | C. ambrosioides, Linn. | |
| Chenopodium, Linn. | C. vulvaria, Linn. | |
| Chenopodium, Linn. | C. album, Linn. | |
| Chenopodium, Linn. | C. muralis, Linn. | |
| Chenopodium, Linn. | C. hybridum, Linn. | |
| Atriplex, Linn. | Bietolone Ital. | A. patula, Linn. |
| LVI. | ||
| Ambrosiaceae (Link.) | ||
| Xanthium, Link. | X. spinosum, Linn. | |
| Xanthium, Link. | X. strumarium, Linn. | |
| LVII. | ||
| Phitolaceae (Brown.) | ||
| Phitolacea, Linn. | Pianta lacea Ital. | P. decandra, Linn. |
| LVIII. | ||
| Orchideae (Iuss.) | ||
| Orchis, Linn. | O. pyramidalis, Linn. | |
| Orchis, Linn. | O. papilionacea, Linn. | |
| Ophrys, Linn. | O. arinifera, Huds. | |
| LIX. | ||
| Irideae (Iuss.) | ||
| Crocus, Linn. | C. minimus, Red. | |
| Triconema, Ker. | T. columna, R. | |
| LX. | ||
| Amaryllideae (Browin) | ||
| Narcissus, Linn. | Narciso | N. poeticus, Linn. |
| LXI. | ||
| Liliaceae (Linn.) | ||
| Muscaria, Tourn. | Il giacinto Ital. | M. racemosum, Mill. |
| Muscaria, Tourn. | Il giacinto Ital. | M. comosum, Mill. |
| Allium, Linn. | Aglio Ital. | A. ampeloprasum, Linn. |
| Allium, Linn. | Aglio Ital. | A. roseum, Linn. |
| Allium, Linn. | Aglio Ital. | A. vineale, Linn. |
| Allium, Linn. | Aglio Ital. | A. subhirsutum, Linn. |
| Allium, Linn. | Aglio Ital. | A. album |
| Ornithogalum, Linn. | Latte di gallina Ital. | O. umbellatum, Linn. |
| Ornithogalum, Linn. | Latte di gallina Ital. | O. narbonense, Linn. |
| Asphodelus, Linn. | Asfodelo Ital. | A. fistolosus, Linn. |
| Asparagus, Linn. | Sparagio Ital. | A. acutifolia, Linn. |
| Ruscus, Linn. | Pungitopo Ital. | R. aculeatus, Linn. |
| Smilax, Linn. | Smilace Ital. | S. aspera, Linn. |
| LXII. | ||
| Cyperus (Linn.) | ||
| Cyperus, Linn. | C. longus, Linn. | |
| Cyperus, Linn. | C. fuscus, Linn. | |
| Carex, Linn. | C. depauperata, Linn. | |
| LXIII. | ||
| Gramineae (Iuss.) | ||
| 1.º Phalarideae | ||
| Anthroxantum, Linn. | A. odoratum, Linn. | |
| Phalaris, Linn. | Falari Ital. | Ph. aquatica, Linn. |
| Phalaris, Linn. | Falari Ital. | Ph. paradoxa, Linn. |
| 2.º Phleineae | ||
| Alopecurus, Linn. | Alepecuro Ital. | A. agrestis, Linn. |
| Alopecurus, Linn. | Alepecuro Ital. | A. utriculatus, Linn. |
| Phleum, All. | Ph. michelii, All. | |
| 3.º Agrostideae | ||
| Agrostis, With. | A. vulgaris, With. | |
| Piptatherum, Beau | P. multiflorum, Beau | |
| 4.º Avenineae | ||
| Lagurus, Linn. | L. ovatus, Linn. | |
| Koeleria, Pers. | K. pheoides, Pers. | |
| Koeleria, Pers. | K. cristata, Pers. | |
| Avena | Avena Ital. | A. sterilis, Linn. |
| Avena | Avena Ital. | A. fatua, Linn. |
| Avena | Avena Ital. | A. hirsuta, Linn. |
| Avena | Avena Ital. | A. caryophylia, Wigg. |
| Avena | Avena Ital. | (avia caryophylla — Flor. Rom.) |
| 5.º Festucineae | ||
| Briza, Linn. | Briza Ital. | B. maxima, Linn. |
| Briza, Linn. | Briza Ital. | B. media, Linn. |
| Briza, Linn. | Briza Ital. | B. minor, Linn. |
| Melica, Linn. | Meliga Ital. | M. pyramidalis, Roem. |
| Poa, Linn. | Poa Ital. | P. bulbosa, Linn. |
| Poa, Linn. | Poa Ital. | P. trivialis, Linn. |
| Poa, Linn. | Poa Ital. | P. compressa, Linn. |
| Poa, Linn. | Poa Ital. | P. annua, Linn. |
| Eragrostis, Beau | E. pilosa, Beau | |
| (Poa pilosa, Linn.) | ||
| Cynosurus, Linn. | C. cristatus, Linn. | |
| Cynosurus, Linn. | C. echinatus, Linn. | |
| Dactylis | D. glomerata, Linn. | |
| Bromus | B. racemosus, Linn. | |
| Bromus | B. mollis, Linn. | |
| Bromus | B. arvensis, Linn. | |
| Bromus | B. aspera, Murr. | |
| Bromus | B. sterilis, Linn. | |
| Bromus | B. madritensis, Linn. | |
| Bromus | B. maximus, Deff. | |
| Festuca, Linn. | Festuca Ital. | F. rigida, Linn. |
| Festuca, Linn. | Festuca Ital. | F. myurus, Linn. |
| Festuca, Linn. | Festuca Ital. | (F. myurus minor, Flor. rom.) |
| Festuca, Linn. | Festuca Ital. | F. pseudo-myurus, Soyer. |
| Festuca, Linn. | Festuca Ital. | F. romana, Deak. |
| Festuca, Linn. | Festuca Ital. | F. ovina, Linn. |
| Festuca, Linn. | Festuca Ital. | F. segetum, Savi. |
| 6.º Hordenieae | ||
| Elymus, Linn. | E. europaeus, Linn. | |
| Hordeum, Linn. | Orzo Ital. | H. murinum, Linn. |
| Hordeum, Linn. | Orzo Ital. | H. pratense, Hudo. |
| Gaudinia, Beau | Gaudinia Ital. | G. frugalis, Beau |
| Triticum, Linn. | Grano Ital. | T. villosum, March. |
| Triticum, Linn. | Grano Ital. | T. repens, Linn. |
| Brachypodium, Beau | B. sylvaticum, Beau | |
| Brachypodium, Beau | B. distachyon, Boem. | |
| Brachypodium, Beau | (Bromus distachyon, Flor. rom.) | |
| Aegilops, Linn. | Egilope Ital. | Ae. ovata, Linn. |
| Lolium, Linn. | Loglierella Ital. | L. perenne, Linn. |
| Lolium, Linn. | Loglierella Ital. | L. multiflora, Linn. |
| 7.º Paniceae | ||
| Tragus, Desfont. | T. racemosus, Desf. | |
| Setaria, Beau | S. vetticellata, Beau | |
| Setaria, Beau | S. viridis, Beau | |
| 8.º Clorideae | ||
| Cynodon, Rich. | C. dactylon, Pers. | |
| LXIV. | ||
| Filices | ||
| Polypodium, Linn. | Polipodio Ital. | P. vulgare, Linn. |
| Adiantum, Linn. | Capelvenere Ital. | A. capillus veneris, Linn. |
| Asplenium, Linn. | Asplenio Ital. | A. trichomanes, Linn. |
| LXV. | ||
| Iuncaceae | ||
| Iuncus, Linn. | Giunco | I. Bufonius, Linn. |
| LXVI. | ||
| Arauceae | ||
| Arum, Linn. | Gigaro Ital. | A. italicum, Mill. |